Το εθνικό πένθος κηρύσσεται σε μια χώρα μετά από θάνατο πολλών ανθρώπων από μια φυσική καταστροφή, τρομοκρατικό χτύπημα ή άλλο δυστυχές γεγονός όπως και από τον θάνατο ενός ιδιαίτερα σημαντικού προσώπου για ένα έθνος ή λαό.
Το «εθνικό πένθος» χαρακτηρίζεται από πένθος που επιφέρει και μνημονικές δραστηριότητες οι οποίες παρατηρούνται στην πλειοψηφία του πληθυσμού της χώρας.
Τι προβλέπεται στο «εθνικό πένθος»
Σε ένδειξη πένθους, το κράτος αποφασίζει σε ορισμένες περιπτώσεις το κλείσιμο δημοσίων υπηρεσιών ή σχολείων, την ανάρτηση των σημαιών μεσίστια για μία ή περισσότερες ημέρες. Παρόμοια εκδήλωση πένθους μικρότερης διάρκειας είναι η τήρηση ενός λεπτού σιγής σε συναθροίσεις και συγκεντρώσεις.
Η Ελληνική Δημοκρατία έχει κηρύξει εθνικό πένθος στις εξής περιπτώσεις:
Τον Μάρτιο του 1994 έπειτα από τον θάνατο της Μελίνας Μερκούρη
Τον Ιούνιο του 1996, μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, κηρύχθηκε τετραήμερο δημόσιο πένθος.
Τον Απρίλιο του 1998 κηρύχθηκε εθνικό πένθος για τον θάνατο του Κωνσταντίνου Καραμανλή,
Επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001: η 14η Σεπτεμβρίου κηρύσσεται ημέρα εθνικού πένθους.
Θάνατος του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρου Ζ΄ (11/9/2004): 3 ημέρες εθνικού πένθους.
Δυστύχημα της Helios το 2005: Η 16η Αυγούστου κηρύσσεται ημέρα δημόσιου πένθους.
Το καλοκαίρι του 2007 για τις εκτενείς πυρκαγιές που έπληξαν την χώρα σε πολλά μέρη της, με την Ηλεία να δέχεται την μεγαλύτερη καταστροφή και οι οποίες επέφεραν τον θάνατο τουλάχιστον 63 ανθρώπων.
Τον Ιανουάριο του 2008, κηρύχθηκε τετραήμερο εθνικό πένθος για τον θάνατο του Μακαριστού Αρχιεπίσκοπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλου.
4 ημέρες δημόσιου πένθους μετά το θάνατο του πρώην πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Μητσοτάκη
Τον Νοέμβριο του 2017 για τις φονικές πλημμύρες της Δυτικής Αττικής που στην κόστισαν την ζωή σε 23 ανθρώπους στην Μάνδρα.
Τον Ιούλιο του 2018, έπειτα από τις ιδιαίτερα καταστροφικές πυρκαγιές της Αττικής που εκδηλώθηκαν στο Δυτικό και Ανατολικό τμήμα της και επέφεραν την απώλεια δεκάδων ανθρώπων στο δεύτερο, με περιοχή με τους περισσότερους θανάτους και πληγέντες το Μάτι.
Τριήμερο εθνικό πένθος (6, 7, 8 Σεπτεμβρίου 2021), έπειτα από τον θάνατο του Μίκη Θεοδωράκη την Πέμπτη, 2 Σεπτεμβρίου του 2021.
Εθνικό πένθος την Τετάρτη, 27 Οκτωβρίου του 2021 έπειτα από τον θάνατο της Φώφης Γεννηματά, προέδρου του ΚΙΝΑΛ