Αξίζει να παρακολουθήσουμε το δίδυμο στην κορυφή της τουρκικής κυβέρνησης – τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον υπουργό Εξωτερικών του, Χακάν Φιντάν, οι οποίοι μέχρι πριν από δύο χρόνια υπηρέτησαν για 23 χρόνια ως επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Τουρκίας. Ο Φιντάν είναι γνωστός ως ο απόλυτος πιστός και έμπιστος του προέδρου, και ο Ερντογάν έχει ήδη δηλώσει ότι αυτός είναι που θα «συνεχίσει στο δρόμο του».
Ο Φιντάν έχει καταστήσει σαφές ότι δεν ενδιαφέρεται να γίνει πρόεδρος της Τουρκίας, αλλά έχει ακόμα δύο χρόνια για να σκεφτεί. Οι δυο τους ταιριάζουν απόλυτα όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων. Στη Δύση, ο Φιντάν έχει αρχίσει να θεωρείται ο «εγκέφαλος» του ηγεμόνα.
Ο Ερντογάν, ο οποίος έλαβε επαίνους από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ («ένας σκληρός ηγέτης που μου αρέσει»), στοχεύει στο μεγάλο έπαθλο στη Μέση Ανατολή. Επομένως, αξίζει να παρακολουθήσουμε τον πρόσφατο γύρο επισκέψεων και φιλοξενίας ηγετών από βασικές χώρες της περιοχής από τον Τούρκο πρόεδρο, σε μια προσπάθεια να σφυρηλατήσει μια «υπερπεριφερειακή συμμαχία» και, στην πορεία, να βελτιώσει τις σχέσεις.
Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος, το Εμιράτο του Κατάρ και ο βασιλιάς Αμπντουλάχ της Ιορδανίας – ο οποίος προσκλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη πριν από όλους τους: Ο Ερντογάν συνεχίζει να ονειρεύεται μια «σύνοδο κορυφής συνόδων κορυφής» που θα φιλοξενηθεί στην Άγκυρα, με έναν ανώτερο Αμερικανό εκπρόσωπο απέναντι από έναν Ιρανό «συνάδελφο», με τον ίδιο τον Ερντογάν στο επίκεντρο.
Το δίδυμο, Ερντογάν και Φιντάν, δεν κρύβουν τη βαθιά ανησυχία τους για ένα κύμα Ιρανών μεταναστών που θα μπορούσαν να κατακλύσουν την Τουρκία τη στιγμή που ο αμερικανικός στρατός θα επέμβει στην Ισλαμική Δημοκρατία. Αυτός ο εφιάλτης έχει μόνο αυξηθεί από την εισροή τρεισήμισι εκατομμυρίων Σύρων προσφύγων στην Τουρκία, ακόμη και πριν από την πτώση του Προέδρου Άσαντ. Οι περισσότεροι από αυτούς τους πρόσφυγες εξακολουθούν να αρνούνται να επιστρέψουν και η Τουρκία έχει αναγκαστεί να τους απελάσει με τη βία.
Η εξίσωση είναι σαφής: Το Ιράν πωλεί (σε «φιλικές» τιμές) το 10% του πετρελαίου που χρειάζεται η Τουρκία και ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου. Σε αντάλλαγμα, η Τουρκία προμηθεύει το Ιράν με τρόφιμα. Ένας πόλεμος αναμένεται να διαταράξει την αλυσίδα εφοδιασμού και επίσης να διευρύνει το τουρκοκουρδικό μέτωπο κατά μήκος των συνόρων Ιράν-Τουρκίας. Η ισραηλινή υποστήριξη προς τους Κούρδους στη Συρία, ακόμη και αν δεν είναι ιδιαίτερα σφιχτή, δεν διαφεύγει της προσοχής του Ερντογάν και του Φιντάν.
Οι δύο δεν κάθονται άπραγοι. Ο Ερντογάν εργάζεται σιωπηλά για να σφίξει το αραβικό στρατόπεδο στο ιρανικό ζήτημα. Η παγωμένη ειρήνη με την Αίγυπτο, η οργή του ιορδανικού βασιλικού οίκου προς τον Νετανιάχου, η απομάκρυνση της σαουδαραβικής βασιλικής οικογένειας από το Ισραήλ μετά τη δέσμευση του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν – μόλις πριν από δυόμισι χρόνια – να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ, όλα αυτά ενθαρρύνουν το προεδρικό μέγαρο και το γραφείο του υπουργού Εξωτερικών. Ξαφνικά, η Τουρκία βρίσκεται σε κάθε γωνιά της Μέσης Ανατολής.
Μπορούμε να δούμε ότι το Ισραήλ έχει εκδιωχθεί από την αρένα. Στη Σαουδική Αραβία, ο Ερντογάν διεξήγαγε διαπραγματεύσεις για την πώληση εκατοντάδων τουρκικής κατασκευής stealth αεροσκαφών. Στην Αίγυπτο, αναλήφθηκαν δεσμεύσεις για επένδυση σχεδόν 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέα εργοστάσια που θα απασχολούσαν χιλιάδες, ίσως δεκάδες χιλιάδες, ανέργους Αιγύπτιους. Η Ιορδανία αναμένεται επίσης να λάβει μεγάλης κλίμακας βοήθεια. Κάθε χώρα επιδιώκει τα δικά της συμφέροντα, εκτός από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία ο Ερντογάν αποφάσισε να τιμωρήσει λόγω αυτών που θεωρεί υπερβολικά στενούς δεσμούς με το Ισραήλ.
Ο Νετανιάχου ετοιμάζεται τώρα να παρουσιάσει στον Πρόεδρο Τραμπ τον «τουρκικό κίνδυνο». Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο Τραμπ θα συγκινηθεί καθώς οι σύμβουλοί του θα κρατούν σημειώσεις.
Ήταν περίεργο να ακούμε τον Φιντάν τις τελευταίες ημέρες να μιλάει για μια καλή ευκαιρία ανανέωσης της οικονομικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Δεν κάνει γλωσσικά ολισθήματα. Το ερώτημα είναι αν σκόπευε να κάνει μια «ηρεμιστική ένεση» πριν από τη συνάντηση στον Λευκό Οίκο.
Αν κοιτάξουμε τα αραβικά κράτη – Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος, Ιορδανία και Κατάρ – θα βρούμε μια αντίφαση: αφενός, διατηρούν πρεσβευτές στην Τεχεράνη, μια μορφή εξομάλυνσης· αφετέρου, οι σχέσεις τους με την ηγεσία στην Ουάσιγκτον είναι εξαιρετικές.
Και υπάρχει κάτι περισσότερο: καθεμία από αυτές τις χώρες «υπερέχει» στο να έχει πολύ κακές (πολύ!) σχέσεις με το Ισραήλ. Και ας μην ξεχνάμε: κανένα από τα αραβικά κράτη, ούτε καν η Τουρκία, δεν βλέπει το Ιράν ως σύμμαχο. Υπάρχει αλληλεπίδραση, υπάρχουν πρεσβευτές, αλλά υπάρχει και σημαντική καχυποψία. Φυσικά, κανείς δεν σκέφτεται πραγματικά τα 93 εκατομμύρια πολίτες του Ιράν.