Ρήγμα Άγκυρας – Μόσχας: Η Τουρκία ανοίγει τον δρόμο στην Ουκρανία στη Μέση Ανατολή και περιορίζει την επιρροή του Πούτιν
Για σχεδόν μία δεκαετία, η συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας αποτελούσε ένα από τα πιο παράδοξα αλλά και αποτελεσματικά γεωπολιτικά σχήματα στη Μέση Ανατολή. Παρά τις συγκρούσεις συμφερόντων στη Συρία, ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατάφεραν να οικοδομήσουν μια σχέση αμοιβαίου οφέλους που επηρέασε τις ισορροπίες από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Λιβύη.
Σήμερα όμως, όλα δείχνουν ότι αυτή η σχέση περνά σε μια νέα φάση.
Η Άγκυρα δεν λειτουργεί πλέον ως ο απαραίτητος εταίρος της Μόσχας, αλλά ως δύναμη που διεκδικεί δικό της γεωπολιτικό χώρο, ακόμη και εις βάρος της ρωσικής επιρροής.
Η Συρία ένωσε Πούτιν και Ερντογάν
Στα πρώτα χρόνια του συριακού εμφυλίου, Ρωσία και Τουρκία βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα.
Η Άγκυρα στήριζε τις δυνάμεις που επιδίωκαν την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ, ενώ η Μόσχα παρείχε στρατιωτική και πολιτική στήριξη στο καθεστώς της Δαμασκού.
Ωστόσο, παρά τις διαφορές τους, οι δύο χώρες κατέληξαν σε μια άτυπη συνεννόηση.
Όταν η Τουρκία εισέβαλε στη βόρεια Συρία το 2016, η επιχείρηση κατέστη δυνατή επειδή η Ρωσία, η οποία τότε ήλεγχε ουσιαστικά τον συριακό εναέριο χώρο, έδωσε το πράσινο φως.
Σε αντάλλαγμα, η Άγκυρα περιόρισε σημαντικά την υποστήριξή της προς ορισμένες αντάρτικες ομάδες.
Η συνεργασία αυτή δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή και έδωσε στους δύο ηγέτες τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις εξελίξεις χωρίς άμεση σύγκρουση.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε τις ισορροπίες
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αποτέλεσε σημείο καμπής.
Οι δυτικές κυρώσεις απομόνωσαν τη Μόσχα και αύξησαν τη σημασία της Τουρκίας για το Κρεμλίνο.
Η Άγκυρα δεν ακολούθησε τις κυρώσεις της Δύσης και εξελίχθηκε σε σημαντικό οικονομικό και ενεργειακό κόμβο για τη Ρωσία.
Για πρώτη φορά ο Πούτιν άρχισε να εξαρτάται περισσότερο από τον Ερντογάν παρά το αντίστροφο.
Η Τουρκία απέκτησε αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ, ενώ ο Τούρκος πρόεδρος βρέθηκε σε θέση να ισορροπεί ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ αποκομίζοντας οφέλη και από τις δύο πλευρές.
Η πτώση του Άσαντ και η μεγάλη ανατροπή
Το πραγματικό σοκ για τη Μόσχα ήρθε με την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ στα τέλη του 2024.
Η Ρωσία, απορροφημένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία, δεν κατάφερε να διασώσει τον βασικό της σύμμαχο στη Συρία.
Αντίθετα, αναγκάστηκε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και να αναζητήσει σχέσεις με τη νέα ηγεσία της χώρας.
Η Τουρκία βρέθηκε ξαφνικά στην κυρίαρχη θέση μέσα στη Συρία, αποκτώντας τεράστια επιρροή σε μια χώρα που για χρόνια αποτελούσε πεδίο ρωσικής ισχύος.
Η Άγκυρα φέρνει την Ουκρανία στη Μέση Ανατολή
Η νέα πραγματικότητα δημιούργησε μια απροσδόκητη εξέλιξη.
Η Τουρκία άρχισε να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Συρίας και Ουκρανίας.
Τον Απρίλιο, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι πραγματοποίησε ιστορική επίσκεψη στη Συρία, με τουρκική υποστήριξη, όπου συναντήθηκε με τη νέα συριακή ηγεσία και τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν:
- Στρατιωτική συνεργασία.
- Ανασυγκρότηση των συριακών ενόπλων δυνάμεων.
- Αμυντική βιομηχανία.
- Ενεργειακά έργα.
Η Ουκρανία επιχειρεί να αξιοποιήσει την τεχνογνωσία που απέκτησε στον πόλεμο κατά της Ρωσίας και να αποκτήσει γεωπολιτικό αποτύπωμα στη Μέση Ανατολή.
Τα drones γίνονται το νέο «διαβατήριο» του Κιέβου
Η ουκρανική εμπειρία στον πόλεμο των drones θεωρείται σήμερα από τις πιο πολύτιμες στον κόσμο.
Το Κίεβο αξιοποιεί αυτή τη γνώση για να αναπτύξει νέες σχέσεις με κράτη της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου.
Μετά τις επιθέσεις ιρανικών drones σε χώρες της περιοχής, η Ουκρανία έστειλε ειδικούς αεράμυνας και τεχνογνωσία σε κράτη όπως:
- Η Σαουδική Αραβία.
- Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
- Το Κατάρ.
Η Ουκρανία μετατρέπεται σταδιακά από αποδέκτη βοήθειας σε εξαγωγέα τεχνογνωσίας ασφαλείας.
Νέο πλήγμα για τη ρωσική επιρροή
Για τη Ρωσία, οι εξελίξεις αυτές αποτελούν σοβαρή πρόκληση.
Η Μόσχα επένδυσε επί χρόνια στην ανάπτυξη σχέσεων με τις μοναρχίες του Κόλπου και στη διατήρηση της επιρροής της στη Συρία.
Σήμερα όμως βλέπει:
- Την Τουρκία να ενισχύει τον ρόλο της.
- Την Ουκρανία να αποκτά παρουσία σε παραδοσιακές ζώνες ρωσικής επιρροής.
- Τη Δύση να επιστρέφει δυναμικά στη Μέση Ανατολή μέσω νέων συνεργασιών.
Η σταδιακή υποχώρηση της ρωσικής επιρροής δημιουργεί ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο στο οποίο η Άγκυρα εμφανίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους κερδισμένους.
Η Τουρκία αλλάζει στρατόπεδο;
Αν και η Άγκυρα συνεχίζει να διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα, οι εξελίξεις δείχνουν ότι η ισορροπία αλλάζει.
Η Τουρκία αξιοποιεί τη μειωμένη ισχύ της Ρωσίας για να επεκτείνει τη δική της επιρροή και να αναβαθμίσει τη θέση της απέναντι στο ΝΑΤΟ και τη Δύση.
Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η σχέση Ερντογάν – Πούτιν δεν χαρακτηρίζεται από αμοιβαία εξάρτηση αλλά από αυξανόμενο ανταγωνισμό για επιρροή σε κρίσιμες περιοχές.
Η νέα πραγματικότητα δείχνει ότι η Άγκυρα έχει αποκτήσει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, ενώ η Ουκρανία βρίσκει νέους συμμάχους και νέα πεδία δράσης στη Μέση Ανατολή. Και αυτό αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι η γεωπολιτική ισχύς της Ρωσίας δεν είναι πλέον αυτή που ήταν πριν από λίγα χρόνια.