Οι απαντήσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, στο Κογκρέσο για τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 έθεσαν για ακόμη μία φορά εν αμφιβόλω τις τουρκοαμερικανικές σχέσεις, αλλά και τον ρόλο του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ.
Σύμφωνα με τον εκτελεστικό διευθυντή του Hellenic American Leadership Council (HALC), Έντι Ζεμενίδη, το μήνυμα στην Άγκυρα στάλθηκε από το Κογκέσσο και όχι μόνο από τον Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος υποχρεώθηκε να απαντήσει στην ερώτηση της Ελληνοαμερικανίδας βουλευτού Ντίνα Τάιτους.Όπως λέει στο parapolitika.gr ο κ. Ζεμενίδης,«το πιο σημαντικό στην υπόθεση αυτή είναι ότι το μήνυμα στον Τομ Μπάρακ στάλθηκε από το Κογκρέσο και κυρίως ότι το έκανε μία εβδομάδα μετά την επιστολή που έστειλαν 12 βουλευτές στον υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, σχετικά με το πρόβλημα που προκαλεί στην αμερικανική εξωτερική πολιτική ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα».
Το σχήμα 3+1 και το μήνυμα από το Κογκρέσο στην Τουρκία
Μετά από αυτό, οι σχέσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Τουρκίας και της Ελλάδας εισέρχονται σε μια ιδιαίτερα σύνθετη και εύθραυστη φάση, με τις τρεις χώρες να προσπαθούν να βρουν ισορροπίες σε όλα τα ανοιχτά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου. Πόσω δε μάλλον που την Πέμπτη (11 Ιουνίου) στο Χιούστον του Τέξας οι υπουργοί Ενέργειας των ΗΠΑ, της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ θα συναντηθούν στο πλαίσιο του σχήματος 3+1 για να θέσουν σε υλοποίηση τον μεγαλεπήβολο νόμο του Eastern Mediterranean Gateway Act (EastMEd Act). Πρόκειται για μία πρωτοβουλία του Αμερικανικού Κογκρέσου που εστιάζει στην ενίσχυση της αμερικανικής συνεργασίας με βασικούς περιφερειακούς εταίρους όπως την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ινδία, σε τομείς όπως η ενέργεια, η τεχνολογία, η καινοτομία και η έρευνα. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η ενσωμάτωση των υποδομών αυτών των χωρών ώστε να υλοποιηθεί ο οικονομικός διάδρομος IMEC. Και ενώ οι ΗΠΑ δείχνουν την προσήλωσή τους στην ενίσχυση και τη σταθερότητα στην περιοχή ώστε να επιτραπεί η υλοποίηση μιας πολυμερούς συνεργασίας στην ανάπτυξη ενεργειακών και εμπορικών κόμβων στην περιοχή, η Τουρκία επιδιώκει την ακύρωση του διαδρόμου IMEC και την ενίσχυση του εμπορικού διαδρόμου «Middle Corridor» που θα συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη μέσω Τουρκίας.
Σύμφωνα με τον Ελληνοαμερικανό Έντι Ζεμενίδη, η δύναμη του εγχειρήματος συνίσταται στο ότι το σχέδιο υλοποιείται γιατί το προβλέπει ο νόμος που ψηφίστηκε το 2019. «Οι Τούρκοι να πάρουν το μήνυμα ότι αυτό γίνεται επειδή ψηφίστηκαν κάποια νομοσχέδια πριν από χρόνια. Αυτό είναι μεγάλη επιτυχία γιατί υλοποιείται επισήμως η αλλαγή πολιτικής. Αυτές οι θεσμικές αλλαγές στέλνουν ένα ισχυρό μήνυμα και στέλνεται από το Κογκρέσο, που είναι η πιο ισχυρή Βουλή στον κόσμο».
Επιπλέον, η συμμετοχή του Ισραήλ στο πρόγραμμα του EastMEd Act προκαλεί επιπλέον ανησυχία στην Τουρκία, μετά την ενίσχυση της αμυντικής θωράκισης της Ελλάδας και της Κύπρου. Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης να προχωρήσει σε μια τακτική υποχώρηση όσον αφορά το νομοθέτημα για τη «Γαλάζια Πατρίδα» δείχνει μία τακτική υποχώρησης της έντασης στο Αιγαίο. Μένει να αποδειχθεί εάν η Άγκυρα επιδιώκει «ήρεμα νερά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ή εάν δεν επιθυμεί μια κρίση στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο.
Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ “ποντάρει” η Τουρκία – Η ανησυχία της Άγκυρας για τις διαβουλεύσεις Ελλάδας – Λιβύης
Για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Σύνοδος αυτή αποτελεί ευκαιρία για να αναβαθμίσει τον ρόλο του ως διεθνής μεσολαβητής και να λύσει ανοιχτά ζητήματα με τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, με βασικότερο το θέμα των F-35. Η προσωπική σχέση των δύο ηγετών και ο ρόλος του Τομ Μπάρακ ως ενιαίου διαύλου επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο προσφέρουν στην Τουρκία ένα στρατηγικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, η προσέγγιση Ουάσινγκτον και Άγκυρας έχει σαφή όρια. Παρά την προσωπική διπλωματία, το αμερικανικό κράτος —το Κογκρέσο και το Πεντάγωνο— παραμένει βαθιά επιφυλακτικό. Αξίζει να επισημανθεί ότι οι συνομιλίες μέσω τεχνικών επιτροπών, που ξεκινά την Τετάρτη η Ελλάδα με τη Λιβύη για την οριοθέτηση ΑΟΖ, προκαλούν άλλη μία ανησυχία στην Άγκυρα, καθώς η προοπτική αυτών των διαβουλεύσεων είναι η προσφυγή των δύο χωρών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το ενδεχόμενο αυτό ανησυχεί έντονα την Άγκυρα, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ακυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, δεδομένου ότι το Δικαστήριο δεν θα δεχόταν μηδενική επήρεια των νησιών.