Ακόμη και χρυσή τουαλέτα σε διαμέρισμα στο Κίεβο, αποκάλυψαν οι έρευνες των αρχών για το σκάνδαλο διαφθοράς που συγκλονίζει την κυβέρνηση Ζελένσκι, ενώ αξιωματούχοι ακούγονται σε ηχητικά ντοκουμέντα να συζητούν τρόπους ξεπλύματος χρήματος.
Αυτές είναι μερικές μόνο από τις αποκαλύψεις που συγκλόνισαν την ουκρανική κοινή γνώμη την τελευταία εβδομάδα, καθώς η κυβέρνηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπη με το μεγαλύτερο σκάνδαλο διαφθοράς από τότε που ανέλαβε την προεδρία – σε μια κρίσιμη καμπή του πολέμου.
Ο Ζελένσκι και στενοί συνεργάτες του είχαν επιχειρήσει το καλοκαίρι να περιορίσουν τις ανεξάρτητες αρχές, την ώρα που εκείνες ολοκλήρωναν μια εκτεταμένη έρευνα με επίκεντρο το περιβάλλον του προέδρου. Ωστόσο, η προσπάθεια «πάγωσε» έπειτα από μαζικές διαμαρτυρίες και αντιδράσεις των δυτικών εταίρων της Ουκρανίας.
Απτόητοι, οι ερευνητές δημοσιοποίησαν αυτή την εβδομάδα πλούσιο αποδεικτικό υλικό, συμπεριλαμβανομένων καταγγελιών ότι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι λάμβαναν μίζες από έργα θωράκισης ενεργειακών εγκαταστάσεων απέναντι σε ρωσικές επιθέσεις – τη στιγμή που οι Ουκρανοί ζουν με καθημερινές διακοπές ρεύματος.
Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν οργή στην κοινωνία. «Πώς οι φίλοι του προέδρου λήστεψαν τη χώρα εν καιρώ πολέμου», ήταν ένας από τους τίτλους στην Ukrainska Pravda.
Υπό την πίεση, ο Ζελένσκι αντέδρασε, στρεφόμενος πλέον ανοικτά κατά των υπόπτων ώστε να προστατεύσει την πολιτική του θέση, όπως επισημαίνουν οι Financial Times. Την Τετάρτη ζήτησε τις παραιτήσεις του υπουργού Δικαιοσύνης Χέρμαν Γκαλουστσένκο και της υπουργού Ενέργειας Σβιτλάνα Χρίντσουκ, οι οποίοι στη συνέχεια απομακρύνθηκαν και από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας. Επέβαλε επίσης κυρώσεις στον Τιμούρ Μίντιτς, φίλο και πρώην επιχειρηματικό συνεργάτη του, που αντιμετωπίζει κατηγορίες στην υπόθεση. Οι αρχές τον χαρακτηρίζουν έναν από τους «εγκεφάλους» του κυκλώματος, μέσα από το οποίο φέρονται να «ξεπλύθηκαν» περί τα 100 εκατ. δολάρια.
«Επέβλεπε τη λειτουργία του λεγόμενου ‘πλυντηρίου’, όπου γινόταν το ξέπλυμα των παράνομων εσόδων», ανέφερε η Εθνική Υπηρεσία Καταπολέμησης Διαφθοράς (NABU). Ο Μίντιτς δεν ήταν άμεσα διαθέσιμος για σχολιασμό.
Παρά τις κινήσεις του προέδρου, η αντίδρασή του επικρίνεται ως διστακτική, ενώ αναμένονται νέες αποκαλύψεις που πιθανώς θα πλήξουν κι άλλους στενούς συνεργάτες του Ζελένσκι.
Ο Ουκρανός οικονομολόγος και αναλυτής Σερχίι Φούρσα προειδοποίησε: «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στην κυβέρνηση και στον πρόεδρο να χάσουν το υπόλοιπο της νομιμοποίησής τους εν μέσω πολέμου. Ο κίνδυνος είναι να καταρρεύσει το κράτος όπως στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η διάλυση ήρθε από την απογοήτευση και τη διάσπαση».
Σκάνδαλο στην Ουκρανία: 70 έρευνες, ηχογραφήσεις 1.000 ωρών και μίζες έως 15%
Η NABU ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε περισσότερες από 70 εφόδους και προχώρησε σε πέντε συλλήψεις, στο πλαίσιο μεγάλης επιχείρησης μαζί με την Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SAPO), αποκαλύπτοντας εκτεταμένη διαφθορά στον ενεργειακό τομέα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι κρατικοί αξιωματούχοι και επιχειρηματίες είχαν στήσει κύκλωμα εκβιασμού προμηθευτών της Energoatom, της ουκρανικής εταιρείας πυρηνικής ενέργειας: απαιτούσαν μίζες 10%-15% της αξίας κάθε σύμβασης.
Μέρος των παράνομων πληρωμών, όπως αναφέρεται, προέρχονταν από έργα κατασκευής προστατευτικών δομών σε υποσταθμούς απέναντι σε ρωσικά drones και πυραύλους.
Ο πολιτικός αναλυτής Βολοντίμιρ Φεσένκο σχολίασε: «Ο Ζελένσκι κρατά τώρα αποστάσεις από τους εμπλεκόμενους, ειδικά από τον Μίντιτς».
Σύμφωνα με τον επικεφαλής των ερευνών της NABU, Ολεξάντρ Αμπακουμόφ, ο Μίντιτς ειδοποιήθηκε έγκαιρα και εγκατέλειψε την Ουκρανία λίγες ώρες πριν τις έρευνες.
Ένας ακόμη στενός συνεργάτης του προέδρου, ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ολεξίι Τσερνισόφ, κατηγορείται από την NABU ότι έλαβε 1,2 εκατ. δολάρια και 100.000 ευρώ σε μετρητά. Εκείνος αρνείται τις κατηγορίες, όπως και ο Γκαλουστσένκο. Η Χρίντσουκ δεν φέρεται να εμπλέκεται άμεσα.
«Αργή και αδύναμη» η αντίδραση Ζελένσκι, λένε οι αντίπαλοί του
Η Ντάρια Καλένιουκ, επικεφαλής της οργάνωσης Anti-Corruption Action Center, έκανε λόγο για «πολύ αργή και πολύ αδύναμη» αντίδραση του προέδρου.
Ο Ζελένσκι σχολίασε για πρώτη φορά τις νέες αποκαλύψεις τη Δευτέρα το βράδυ, στηρίζοντας τις έρευνες χωρίς να ανακοινώσει μέτρα. Την Τρίτη, ζήτησε τις παραιτήσεις των δύο υπουργών, λίγες ώρες αφότου η πρωθυπουργός Γιούλια Σβιριντένκο είχε ήδη ανακοινώσει προσωρινή παύση του Γκαλουστσένκο – απόφαση που δέχθηκε έντονη κριτική ως ανεπαρκής. Αργότερα, ο πρόεδρος προχώρησε στην αποπομπή τους και στην επιβολή κυρώσεων κατά του Μίντιτς και ενός ακόμη επιχειρηματία.
Η Σβιριντένκο ανακοίνωσε επίσης «πλήρη έλεγχο» στις μεγάλες κρατικές ενεργειακές και αμυντικές εταιρείες.
Τα ποσοστά αποδοχής του Ζελένσκι είχαν υποχωρήσει το καλοκαίρι, μετά τις σπάνιες σε καιρό πολέμου διαδηλώσεις ενάντια στην προσπάθεια να τεθούν NABU και SAPO υπό τις αρμοδιότητες του Γενικού Εισαγγελέα.
Σκάνδαλο στην Ουκρανία: «Τώρα μιλάμε για συγκεκριμένες πράξεις, ονόματα και ποσά»
Η βουλευτής του κόμματος Ζελένσκι και επικεφαλής της επιτροπής κατά της διαφθοράς, Αναστασία Ραντίνα, τόνισε ότι σε αντίθεση με τον Ιούλιο: «Τώρα πρόκειται για πολύ συγκεκριμένες παρανομίες, πολύ συγκεκριμένα πρόσωπα, πολύ συγκεκριμένα ποσά».
Τη Δευτέρα, ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή θα εξετάσει τις αντιδιαφθορικές αρχές για τα «συστημικά μέτρα» που έχουν λάβει, ειδικά στην Energoatom.
Σύμφωνα με αναλυτές και ακτιβιστές, το γεγονός ότι η NABU κατόρθωσε να ερευνήσει κορυφαίους αξιωματούχους, ακόμη και πρόσωπα του άμεσου περιβάλλοντος του προέδρου εν καιρώ πολέμου, αποτελεί δείγμα θεσμικής ανθεκτικότητας.
Ο σύμβουλος της προεδρίας, Μιχάιλο Ποντολιάκ, έκανε λόγο για «ξεκάθαρη απόδειξη μετασχηματισμού» της Ουκρανίας. Η πρέσβης της Ε.Ε. στο Κίεβο, Καταρίνα Ματερνόβα, δήλωσε ότι οι αποκαλύψεις είναι «ισχυρό μήνυμα ότι οι ανεξάρτητοι θεσμοί λειτουργούν».
Η Καλένιουκ πρόσθεσε: «Η υπόθεση είναι επιτυχία, αλλά μόνο αν ο Ζελένσκι επιλέξει την πλευρά της NABU, της SAPO και του ουκρανικού λαού».
Η εύθραυστη ισορροπία στην Ουκρανία – Αποφεύγονται πολιτικές συγκρούσεις εν μέσω πολέμου
Ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι υπηρεσίες επιρροής του προέδρου πιέζουν συστηματικά τις ανεξάρτητες αντιδιαφθορικές αρχές. Υπενθυμίζουν, μάλιστα, τη σύλληψη ενός ερευνητή της NABU, Ρουσλάν Μαχαμεντρασούλοφ, ο οποίος κατηγορείται για διευκόλυνση εξαγωγών κάνναβης στη Ρωσία — κατηγορία που θεωρείται πολιτικά υποκινούμενη. Ο ίδιος, σύμφωνα με τη NABU, διερευνούσε διαφθορά εντός της Energoatom.
Η πολιτική κρίση θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνη για την ουκρανική κοινωνία αλλά και την αντιπολίτευση, που αποφεύγει τις μετωπικές επιθέσεις κατά του προέδρου από το 2022, αναγνωρίζοντας ότι εκλογές δεν μπορούν να διεξαχθούν όσο συνεχίζεται ο πόλεμος, όπως αναφέρει η ανάλυση των Financial Times.
Το κόμμα Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη του πρώην προέδρου Πέτρο Ποροσένκο ζητά να αντικατασταθεί η κυβέρνηση από ένα τεχνοκρατικό «κυβερνητικό σχήμα εθνικής ενότητας», χωρίς όμως να ζητά παραίτηση του Ζελένσκι. «Είμαστε ακόμη σε πόλεμο», δήλωσε ο βουλευτής Ροστισλάβ Παβλένκο.
Αναλυτές σημειώνουν ότι νέες αποκαλύψεις μπορεί να αποσταθεροποιήσουν περαιτέρω τον πρόεδρο. Σύμφωνα με εισαγγελέα της SAPO, ακόμη και ο πρώην υπουργός Άμυνας και στενός σύμμαχος του Ζελένσκι, Ρουστέμ Ουμέροφ, ενδέχεται να είχε «επηρεαστεί» από τον Μίντιτς – ισχυρισμός που ο Ουμέροφ αρνείται. «Αν προκύψουν νέα στοιχεία που να αγγίζουν τον πρόεδρο ή το γραφείο του, τότε βρισκόμαστε μπροστά σε έναν νέο γύρο κρίσης», εκτιμά ο Φεσένκο.