Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε ένα «νέο κεφάλαιο» στις σχέσεις με τη Συρία, αποκαλύπτοντας ένα πακέτο στήριξης ύψους 620 εκατομμυρίων ευρώ (721 εκατομμύρια δολάρια) για την περίοδο 2026-2027 στο πλαίσιο ενός πλαισίου συνεργασίας τριών πυλώνων, δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν την Παρασκευή μετά από συνομιλίες με τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σαράα.
Η φον ντερ Λάιεν και ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της ΕΕ Αντόνιο Κόστα πραγματοποίησαν μια πρώτη στο είδος της ιστορική επίσκεψη στη Δαμασκό, όπου συναντήθηκαν με τη νέα συριακή ηγεσία για να συζητήσουν την ανανέωση των διμερών σχέσεων.
Είπε ότι το νέο πλαίσιο συνεργασίας βασίζεται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος είναι μια πολιτική εταιρική σχέση, ξεκινώντας με έναν διάλογο υψηλού επιπέδου φέτος για να διερευνηθεί πώς η ΕΕ μπορεί να υποστηρίξει την ανάκαμψη, την ανοικοδόμηση και την πολιτική ειρήνη της Συρίας.
Ο δεύτερος επικεντρώνεται στην οικονομική συνεργασία, είπε, σημειώνοντας ότι η ΕΕ ήρε όλες τις κυρώσεις πέρυσι, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων να επαναλάβει τις δραστηριότητές της στη Συρία και είναι έτοιμη να συζητήσει την επανεκκίνηση της συμφωνίας συνεργασίας για την πρόσβαση στην αγορά.
Ο τρίτος πυλώνας, δήλωσε η Von der Leyen, περιλαμβάνει σημαντική οικονομική υποστήριξη, καθώς οι ανάγκες ανάκαμψης και ανοικοδόμησης της Συρίας παραμένουν «τεράστιες» μετά από χρόνια καταστροφής.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, η ΕΕ σχεδιάζει να παράσχει περίπου 620 εκατομμύρια ευρώ σε οικονομική υποστήριξη για το 2026 και το 2027, καλύπτοντας ανθρωπιστική βοήθεια, βοήθεια για έγκαιρη ανάκαμψη και διμερή υποστήριξη, με στόχο την αποκατάσταση βασικών υπηρεσιών και την ανοικοδόμηση κρατικών θεσμών.
«Θα θέλαμε οι Σύριοι να έχουν μια πραγματική προοπτική να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους εδώ», δήλωσε η Von der Leyen, προσθέτοντας ότι το μπλοκ θα εντείνει τη συνεργασία με τους περιφερειακούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, της Ιορδανίας και του Λιβάνου, καθώς και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), για να υποστηρίξει την ασφαλή, αξιοπρεπή και εθελοντική επιστροφή των Σύριων.
Η Von der Leyen εξέφρασε ανησυχία για τις πρόσφατες βίαιες κλιμακώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «ανησυχητικές» και προέτρεψε για συνέχιση του διαλόγου μεταξύ όλων των μερών.
«Μετά από δεκαετίες φόβου και σιωπής, οι Σύριοι ξεκίνησαν ένα μακρύ ταξίδι προς την ελπίδα και την ανανέωση. Η Ευρώπη θα κάνει ό,τι μπορεί για να υποστηρίξει την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση της Συρίας», έγραψε επίσης στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X.
«Μετά από πολλά χρόνια πολέμου και δεινών, η πτώση του καθεστώτος Άσαντ πρόσφερε επιτέλους κάποια ελπίδα στον συριακό λαό… Υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος μπροστά, αλλά έχετε ήδη κάνει τα πρώτα βήματα», δήλωσε η Κόστα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η επίσκεψη έρχεται μετά την αυξανόμενη δέσμευση της ΕΕ με τη νέα ηγεσία της Συρίας. Τον Ιούνιο του 2025, η Επίτροπος της ΕΕ για τη Μεσόγειο Ντουμπράβκα Σούικα επισκέφθηκε τη Συρία και δήλωσε ότι το μπλοκ ήθελε να δει τη χώρα να γίνεται σταθερή και ευημερούσα υπό τις νέες αρχές της.
Τον Μάιο, η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλας ανακοίνωσε επίσης την άρση των οικονομικών κυρώσεων που είχαν επιβληθεί από το προηγούμενο καθεστώς.
Ο Μπασάρ αλ-Άσαντ, ηγέτης της Συρίας για σχεδόν 25 χρόνια, κατέφυγε στη Ρωσία, τερματίζοντας το καθεστώς του κόμματος Μπάαθ, το οποίο βρισκόταν στην εξουσία από το 1963. Μια νέα μεταβατική κυβέρνηση με επικεφαλής τον αλ-Σαράα σχηματίστηκε τον Ιανουάριο του 2025.
Το τουρκικό σχέδιο
Σε ακόμη μία επίδειξη περιφερειακού παρεμβατισμού, η Τουρκία διαμηνύει ότι δεν προτίθεται να ανεχθεί καμία διοικητική δομή στη βόρεια Συρία που δεν ευθυγραμμίζεται με τις δικές της επιδιώξεις. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι αναμένει την «εξάλειψη» της λεγόμενης παράλληλης διοίκησης στο Χαλέπι, εκφράζοντας τη βεβαιότητα ότι η πόλη θα περάσει αποκλειστικά στον έλεγχο των κεντρικών κρατικών θεσμών της Συρίας — μια διατύπωση που, στην πράξη, ερμηνεύεται ως τουρκική απαίτηση για αναδιάταξη ισχύος σύμφωνα με τα συμφέροντα της Άγκυρας.
Η Άγκυρα στοχοποιεί τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), τις οποίες χαρακτηρίζει προέκταση του PKK, και απαιτεί την πλήρη συμμόρφωσή τους στη συμφωνία της 10ης Μαρτίου για ένταξη στις κρατικές δομές. Παράλληλα, η τουρκική διπλωματία και ο στρατός —όπως παραδέχεται ο ίδιος ο Φιντάν— έχουν ενεργοποιηθεί σε όλα τα επίπεδα, επιβεβαιώνοντας ότι η Τουρκία δεν περιορίζεται σε ρόλο παρατηρητή αλλά λειτουργεί ως δύναμη επιβολής εξελίξεων στο συριακό έδαφος.
Με ρητορική που παραπέμπει περισσότερο σε επιτηρητή παρά σε γειτονικό κράτος, ο Τούρκος ΥΠΕΞ υποστήριξε ότι οι SDF «κινούνται μόνο υπό την πίεση της ισχύος», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Άγκυρα θεωρεί τη στρατιωτική απειλή θεμιτό και αναγκαίο εργαλείο πολιτικής. Πρόκειται για μια προσέγγιση που ενισχύει τις ανησυχίες περί νεοοθωμανικής λογικής επιρροής, όπου η Τουρκία διεκδικεί ρόλο ρυθμιστή σε περιοχές πέραν των συνόρων της, επικαλούμενη την ασφάλεια και την «αντιτρομοκρατία».
Οι δηλώσεις Φιντάν εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο τουρκικής στρατηγικής που αντιμετωπίζει τη Συρία ως προέκταση της τουρκικής ζώνης ασφάλειας. Ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ έφτασε στο σημείο να δηλώσει ότι η ασφάλεια της Συρίας είναι «και ασφάλεια της Τουρκίας», υιοθετώντας μια ρητορική που ουσιαστικά θολώνει τα όρια εθνικής κυριαρχίας και επιβεβαιώνει τη διάθεση μόνιμης εμπλοκής.
Παρότι επίσημα η Άγκυρα επικαλείται την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας, στην πράξη επιδιώκει να διαμορφώσει το μεταπολεμικό τοπίο με όρους πολιτικής και στρατιωτικής επιρροής, αποκλείοντας κάθε σχήμα αυτοδιοίκησης που δεν ελέγχεται ή δεν εξυπηρετεί τις τουρκικές προτεραιότητες. Η επιμονή στην «κατάργηση παράλληλων δομών» μεταφράζεται σε μηδενική ανοχή σε κάθε μορφή τοπικής πολιτικής αυτονομίας, ακόμη κι αν αυτή προκύπτει από τις ιδιαιτερότητες του συριακού πεδίου μετά από χρόνια πολέμου.
Για πολλούς αναλυτές, οι τοποθετήσεις Φιντάν δεν αποτελούν απλώς διπλωματικές δηλώσεις, αλλά ακόμη ένα επεισόδιο σε μια μακρά αλυσίδα τουρκικού επεκτατισμού με σύγχρονα μέσα και παλιά λογική: αναβάθμιση περιφερειακού ρόλου, έλεγχος κρίσιμων γεωγραφικών ζωνών και διαμόρφωση κρατικών ισορροπιών κατά τρόπο που εξυπηρετεί τη στρατηγική της Άγκυρας — ακόμη κι αν αυτό γίνεται εις βάρος της πραγματικής κυριαρχίας και αυτοδιάθεσης των τοπικών κοινωνιών.