Περισσότεροι από 5.000 μετανάστες από τη Λιβύη έχουν φτάσει στις ακτές της Κρήτης και της Γαύδου από τις αρχές Ιουνίου – ωθώντας την επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να στείλει τον Επίτροπο Μετανάστευσης στην περιοχή.
Καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν στα ύψη, ο χρόνος των αφίξεων συμπίπτει με μια συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την έναρξη σεισμικών ερευνών νότια της Κρήτης με στόχο την εύρεση ενεργειακών πλούτων.
Οι εντάσεις μεταξύ των τριών χωρών χρονολογούνται από το 2019, όταν η Άγκυρα και η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για τον καθορισμό των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) τους στη Μεσόγειο Θάλασσα (σ.σ. τουρκολιβυκό μνημόνιο).
Η συμφωνία, η οποία αγνοεί εντελώς την ύπαρξη της Κρήτης και έχει καταδικαστεί από την ΕΕ ως παράνομη, παρέχει στις δύο χώρες δικαιώματα επί των πόρων του θαλάσσιου βυθού.
Η προσέγγιση Λιβύης-Τουρκίας δεν είναι διπλωματική σύμπτωση: η Τουρκία δεν αναγνωρίζει ότι τα ελληνικά νησιά έχουν καθεστώς ΑΟΖ, σε αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο η Άγκυρα δεν έχει επικυρώσει. Με τη συμφωνία της Λιβύης, η Τουρκία θέλει να δημιουργήσει ένα νομικό προηγούμενο στην περιοχή.
Σε απάντηση, η Ελλάδα υπέγραψε μια ανταγωνιστική ναυτιλιακή συμφωνία με τη γειτονική Αίγυπτο. Όπως φαίνεται στον παρακάτω χάρτη, οι θαλάσσιες ζώνες των τεσσάρων χωρών συγκρούονται, καθιστώντας την κατάσταση στην περιοχή της Μεσογείου εξαιρετικά περίπλοκη.
Επιπλέον, η Αθήνα ζήτησε βοήθεια από την αντιπολίτευση στη Λιβύη: τον υποστηριζόμενο από τη Μόσχα Χαλίφα Χάφταρ, τον διοικητή του Λιβυκού Εθνικού Στρατού με έδρα τη Βεγγάζη, ο οποίος ελέγχει το ανατολικό τμήμα της χώρας.
Αρχικά, ο Χάφταρ απέρριψε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ωστόσο, στις αρχές Ιουνίου, δημοσιεύματα στον Τύπο υπέδειχναν ότι ο Χάφταρ ενδέχεται να επανεξετάζει τη θέση του μετά από μια προσέγγιση της Άγκυρας, της οποίας η γεωπολιτική επιρροή στην ευρύτερη περιοχή έχει αυξηθεί μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Διαχείριση κρίσεων
Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα απέδωσαν την πρόσφατη μεταναστευτική πίεση της Λιβύης στην απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να δημοσιεύσει πρόσκληση υποβολής προσφορών για άδειες εξερεύνησης και εκμετάλλευσης για υπεράκτια οικόπεδα νότια της Κρήτης – μια περιοχή για την οποία ο αμερικανικός ενεργειακός γίγαντας Chevron έχει εκφράσει ενδιαφέρον.
Ένας διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε στο Euractiv, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η Λιβύη μπορεί να προσπαθεί να μετατρέψει τη μετανάστευση σε όπλο για να εξυπηρετήσει κοινούς πολιτικούς στόχους με την Άγκυρα.
«Ωστόσο, δεν πρέπει να αγνοηθεί ότι η λιβυκή κυβέρνηση δεν έχει αποτελεσματικό έλεγχο σε ολόκληρη τη χώρα, ειδικά στις τοπικές αρχές, οι οποίες συχνά συνεργάζονται με λαθρεμπόρους», πρόσθεσε ο διπλωμάτης.
Αυτή δεν θα είναι η πρώτη φορά που μια τρίτη χώρα χρησιμοποιεί τη μετανάστευση ως όπλο εναντίον της ΕΕ. Η Τουρκία το έπραξε το 2020 εναντίον της Ελλάδας, και η Ρωσία έχει κάνει το ίδιο σε αρκετές περιπτώσεις εναντίον χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, στο πλαίσιο ενός προγράμματος που οι ειδικοί περιγράφουν ως υβριδικό πόλεμο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έχει σημειωθεί αύξηση 173% στις αφίξεις Λίβυων μεταναστών στην Ελλάδα.
Με τις μνήμες των προηγούμενων κρίσεων στην Ευρώπη να είναι ακόμη νωπές, η επικεφαλής της Κομισιόν ανέθεσε στον Επίτροπο Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ να συναντηθεί με τις λιβυκές αρχές – τόσο στη δύση όσο και στην ανατολή – στις αρχές αυτού του μήνα, με την 8η Ιουλίου να θεωρείται πιθανή ημερομηνία.
Το σχέδιο είναι ο Μπρούνερ να συνοδεύεται από τους Υπουργούς Μετανάστευσης της Ελλάδας και της Ιταλίας.
Ο Σωτήρης Ρούσσος, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, υποστηρίζει ότι ο χρόνος των γεγονότων έχει μικρότερη σημασία από τους υποκείμενους στόχους της Λιβύης και, ενδεχομένως, της Τουρκίας.
«Η λιβυκή κυβέρνηση, η οποία ουσιαστικά ελέγχει την Τρίπολη και τις γύρω περιοχές, θέλει να αποδείξει την ικανότητά της να εκμεταλλεύεται τους πόρους, ώστε να μπορεί να διαδραματίσει διανεμητικό ρόλο στην μελλοντική εσωτερική ισορροπία δυνάμεων», δήλωσε ο Ρούσσος.
Ο καθηγητής πρόσθεσε ότι ο Χαφτάρ, ο οποίος βρίσκεται «υπό ρωσική επιρροή», δεν φαίνεται να εμποδίζει αυτή τη συνεργασία μεταξύ Τουρκίας και κυβέρνησης της Τρίπολης.
Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Μιχάλης Κατρίνης, δήλωσε στο Euractiv ότι τα περιστατικά είναι αλληλένδετα και θέτουν «σοβαρούς κινδύνους». Κατηγόρησε τη συντηρητική κυβέρνηση ότι δεν είναι πρόθυμη να ασκήσει πίεση στη Λιβύη μέσω μηχανισμών χρηματοδότησης της ΕΕ και κάλεσε τις Βρυξέλλες να αναλάβουν αποφασιστική δράση.
«Είναι αδιανόητο η Ευρώπη να χρηματοδοτήσει μια χώρα που αμφισβητεί άμεσα τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους μέλους της ΕΕ», είπε.
Η ελληνική κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο αναστολής όλων των αιτήσεων ασύλου από άτομα που φτάνουν από τη Λιβύη, ενώ δύο ελληνικές φρεγάτες έχουν αρχίσει να περιπολούν νότια της Κρήτης.
Πηγή: Euractiv