Η κυβέρνηση Τραμπ εγκαινιάζει το America First Global Health Strategy, ένα πρόγραμμα ύψους 11 δισ. δολαρίων που αναδιαμορφώνει πλήρως το μοντέλο της αμερικανικής διεθνούς υγειονομικής βοήθειας.
Τα κονδύλια κατευθύνονται απευθείας σε κυβερνήσεις, οργανισμούς υγείας και φαρμακοβιομηχανίες, παρακάμπτοντας τις ΜΚΟ της USAID. Υποστηρικτές μιλούν για τέλος στη «νεο-αποικιακή» λογική, ενώ επικριτές προειδοποιούν για κινδύνους διαφθοράς, γεωπολιτικά ανταλλάγματα και αποδυνάμωση των μηχανισμών ελέγχου.
Πιο αναλυτικά η κυβέρνηση Τραμπ δρομολογεί μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια «ήπιας ισχύος» ύψους 11 δισ. δολαρίων για την αναμόρφωση της διεθνούς υγειονομικής βοήθειας, μετά την αμφιλεγόμενη απόφασή της να αποδυναμώσει δραστικά την USAID.
Το πρόγραμμα, με την ονομασία America First Global Health Strategy, στοχεύει στην ενίσχυση της αμερικανικής επιρροής και των συμφερόντων των ΗΠΑ στις αναπτυσσόμενες χώρες ιδίως στην Αφρική, παρακάμπτοντας τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που παρείχαν υπηρεσίες μέσω της USAID.
Το σχέδιο προβλέπει τη διοχέτευση δισεκατομμυρίων δολαρίων απευθείας σε ξένες κυβερνήσεις που έχουν ανάγκη, σε υγειονομικούς οργανισμούς και σε φαρμακοβιομηχανίες τα επόμενα πέντε χρόνια, μια προσέγγιση που, όπως φοβούνται οι επικριτές, μπορεί να αποτελέσει «συνταγή» για διαφθορά και «καταστροφικές» αποτυχίες.
Μέχρι στιγμής, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει υπογράψει 15 συμφωνίες με αφρικανικές χώρες, με στόχο τη βελτίωση των συστημάτων υγείας τους, δίνοντας έμφαση στο HIV/AIDS, την ελονοσία, τη φυματίωση και τη μητρική υγεία.
Οι ΗΠΑ έχουν δεσμευθεί για 11,1 δισ. δολάρια σε βάθος πενταετίας, ενώ οι χώρες αυτές έχουν δεσμευθεί για 12,2 δισ. δολάρια σε αντίστοιχη χρηματοδότηση και έχουν υποσχεθεί την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων απόδοσης. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ στοχεύει στη σύναψη συμφωνιών με 50 χώρες μέσα στους επόμενους μήνες.
Η πρωτοβουλία αποτελεί την απάντηση της κυβέρνησης στους επικριτές που κατηγόρησαν τον Τραμπ για θανατηφόρο, επικίνδυνο και αυτοϋπονομευόμενο απομονωτισμό, όταν η κυβέρνηση ουσιαστικά «ξήλωσε» την USAID στην αρχή της δεύτερης θητείας του.
Ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι το νέο σύστημα αντικαθιστά το «βιομηχανικό σύμπλεγμα των ΜΚΟ», το οποίο κατά τον ίδιο απορροφούσε το 70% των αμερικανικών κονδυλίων σε μεσάζοντες και γραφειοκράτες με έδρα την περιοχή της Ουάσινγκτον. Πρώην αξιωματούχοι της USAID αμφισβητούν αυτόν τον χαρακτηρισμό.
«Έχτισαν παράλληλα συστήματα υγείας, στέλνοντας πλήθος Αμερικανών εργαζομένων εκεί για να περιθάλπουν ανθρώπους», δήλωσε ο υφυπουργός Εξωτερικών για θέματα διεθνούς βοήθειας, Τζέρεμι Π. Λιούιν. «Ναι, υπήρξε πρόοδος, αλλά αυτή κόλλησε και ποτέ δεν οικοδομήθηκε ανθεκτικότητα ή αυτάρκεια στις αφρικανικές κυβερνήσεις, επειδή υπήρχε αυτό το παράλληλο σύστημα».
Υιοθετώντας κριτική από την αριστερά, ο Λιούιν είπε ότι η USAID καλλιέργησε μια «νεο-αποικιακή νοοτροπία» του τύπου «ο λευκός άνθρωπος πρέπει να το κάνει». Το νέο σχέδιο, πρόσθεσε, θα βοηθήσει περισσότερο τις αναπτυσσόμενες χώρες να χτίσουν τις δικές τους υγειονομικές δυνατότητες.
«Θα σας δώσουμε πρόσβαση σε καινοτόμα αμερικανικά φάρμακα. Θα σας δώσουμε πρόσβαση σε αναλώσιμα, αντιρετροϊκά φάρμακα, διαγνωστικά κιτ κατά της ελονοσίας σε μεγάλη κλίμακα μέσω ομαδικών προμηθειών», είπε. Ο Λιούιν σημείωσε ότι ανεξάρτητοι ελεγκτές θα παρακολουθούν τα δεδομένα και τις ροές χρημάτων για τον εντοπισμό και την εξάλειψη απάτης και σπατάλης.
Πρώην αξιωματούχοι της USAID και ειδικοί στη δημόσια υγεία, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα θα παραλύσει από τη διαφθορά και από ανακριβή συλλογή δεδομένων.
«Η ικανότητα δεν υπάρχει και το επίπεδο διαφθοράς είναι τόσο υψηλό που τα χρήματα θα εξαφανιστούν», δήλωσε ο Άντριου Νάτσιο, Ρεπουμπλικανός που ηγήθηκε της USAID επί προεδρίας Τζορτζ Μπους του νεότερου. Ο Νάτσιο χλεύασε τη χρήση του όρου «νεο-αποικιοκρατία» από τον Λιούιν, λέγοντας ότι πολλές χώρες δεν γνωρίζουν πώς να αποτρέψουν «καταστροφική αποτυχία».
«Προτείνω ότι αυτό το “νεο-αποικιακό” μοντέλο είναι το μόνο αποδεκτό από το Κογκρέσο των ΗΠΑ» και από τους γενικούς επιθεωρητές που παρακολουθούν τις ομοσπονδιακές πληρωμές, είπε.
Από τότε που ο Τραμπ άρχισε να αποδομεί την USAID, ειδικοί στη διεθνή βοήθεια έχουν διατυπώσει δυσοίωνες προβλέψεις για τον αντίκτυπο. Ένας επιδημιολόγος εκτίμησε ότι έως και 750.000 άνθρωποι έχουν πεθάνει επειδή διεκόπη η βοήθεια αριθμό που το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αμφισβητεί.
Ο Άτουλ Γκαουάντε, πρώην βοηθός διοικητής της USAID επί προεδρίας Μπάιντεν, ανέλυσε τα προβλήματα τον Νοέμβριο σε άρθρο και ντοκιμαντέρ στο New Yorker με επίκεντρο την Κένυα. Τον επόμενο μήνα, ο Ρούμπιο ανακοίνωσε συμφωνία υγείας με τον πρόεδρο της Κένυας, Ουίλιαμ Ρούτο, ο οποίος επαίνεσε την πρωτοβουλία.
Το Καμερούν, το Εσουατίνι, το Λεσότο, η Λιβερία, η Μοζαμβίκη, η Νιγηρία, η Ρουάντα, η Ουγκάντα, η Μαδαγασκάρη, η Σιέρα Λεόνε, η Μποτσουάνα, η Αιθιοπία, το Μαλάουι και η Ακτή Ελεφαντοστού έχουν επίσης υπογράψει συμφωνίες βοήθειας με τις ΗΠΑ. Ο Παναμάς, η πρώτη μη αφρικανική χώρα που θα συμμετάσχει, αναμένεται να ενταχθεί αργότερα μέσα στην εβδομάδα.
Το σύνθημα «America First» του Τραμπ σημαίνει ακριβώς αυτό. Τα πακέτα βοήθειας έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα τα στρατηγικά και επιχειρηματικά συμφέροντα των ΗΠΑ.
Στη Ζάμπια, ο πρέσβης των ΗΠΑ τον περασμένο μήνα συνέδεσε μια εκκρεμή συμφωνία υγείας με την πρόσβαση αμερικανικών εταιρειών σε εξορυκτικές ευκαιρίες. Η αμερικανική ExxonMobil διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες μονάδες υγροποιημένου φυσικού αερίου στη Μοζαμβίκη, μία από τις φτωχότερες χώρες παγκοσμίως, με από τα υψηλότερα ποσοστά HIV/AIDS: 11,5% στους ηλικίας 15–49 ετών.
Η συμφωνία με τη Ρουάντα «κλείδωσε» εν μέσω συνομιλιών για πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά και βοηθά τη χώρα να επεκτείνει τη χρήση drones μεταφοράς φαρμάκων της αμερικανικής εταιρείας Zipline. Για τον περιορισμό της εξάπλωσης του HIV, η Gilead Sciences συμφώνησε να διαθέσει μέσω του προγράμματος το ενέσιμο προληπτικό φάρμακο lenacapavir.
Η αμερικανική κυβέρνηση χρηματοδοτεί επίσης το Starlink, τη δορυφορική εταιρεία ίντερνετ που ανήκει στον Ίλον Μασκ, ώστε να συνδεθούν οι υγειονομικές δομές με το διαδίκτυο. Ο Λιούιν είπε ότι το δωρεάν Wi-Fi προσελκύει κόσμο στα κέντρα υγείας, όπου λαμβάνουν ταυτόχρονα και φροντίδα.