Την ενίσχυση της στρατηγικής σχέσης των ΗΠΑ με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, ως βασικών εταίρων στην Ανατολική Μεσόγειο αναδεικνύει η ετήσια έκθεση πολιτικών θέσεων του Αμερικανικού Ελληνικού Ινστιτούτου (AHI) για το 2026, εστιάζοντας στον ρόλο των δύο χωρών σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι πρόσφατες εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και της Χεζμπολάχ, επιβεβαιώνουν ότι οι διμερείς σχέσεις με αξιόπιστους εταίρους, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, αποτελούν κρίσιμο πυλώνα για την ασφάλεια και τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον στην περιοχή.
Ελλάδα: Επιχειρησιακός και Ενεργειακός Εταίρος
Η έκθεση καταγράφει την ενεργή ελληνική συμμετοχή στη διαχείριση της κρίσης, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που απέστειλε ναυτικές δυνάμεις προς υποστήριξη της Κύπρου, με την ανάπτυξη της φρεγάτας «Κίμων».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη συμβολή των ελληνικών συστημάτων Patriot στη Σαουδική Αραβία, τα οποία κατέρριψαν δύο στόχους στις 19 Μαρτίου.
Σε στρατηγικό επίπεδο, η Ελλάδα παρουσιάζεται ως αξιόπιστος σύμμαχος, με κομβικό ρόλο στην υποστήριξη των επιχειρήσεων των ΗΠΑ, μέσω υποδομών όπως η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη, αλλά και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, μέσω της προώθησης του αμερικανικού LNG και της ανάπτυξης σχετικών υποδομών.
Η αμυντική συνεργασία ενισχύεται περαιτέρω με την απόφαση της Ελλάδας να προμηθευτεί τα μαχητικά F-35 και να προχωρήσει στην υλοποίηση προγραμμάτων για τον εκσυγχρονισμό των Ένοπλων Δυνάμεων. Στον ενεργειακό τομέα επισημαίνεται η συμφωνία εισαγωγής αμερικανικού LNG από το 2030, καθώς και η ανάθεση ερευνών υδρογονανθράκων σε αμερικανικές εταιρείες.
Κύπρος: Ενίσχυση Στρατηγικής Σημασίας
Όπως επισημαίνει το ΑΗΙ, η Κυπριακή Δημοκρατία αναδεικνύεται σε ολοένα πιο σημαντικό εταίρο για τις ΗΠΑ, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της συνεργασίας της σε ζητήματα ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων.
Η συνεργασία έχει αποκτήσει πιο θεσμικό χαρακτήρα μέσω του Στρατηγικού Διαλόγου που εγκαινιάστηκε το 2024 και του Οδικού Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας 2024-2029, που καλύπτει κοινή εκπαίδευση, θαλάσσια ασφάλεια και επιχειρησιακό συντονισμό. Παράλληλα, η ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κύπρο το 2026 ενισχύει τον ρόλο της στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ατζέντας για την περιοχή.
Τουρκία: Παράγοντας Αποσταθεροποίησης
Η έκθεση ασκεί έντονη κριτική στην Τουρκία, την οποία χαρακτηρίζει αναξιόπιστο σύμμαχο και παράγοντα αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Καταγράφονται, μεταξύ άλλων, η διατήρηση του ρωσικού συστήματος S-400, οι παραβιάσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου, καθώς και η συνεχιζόμενη κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ειδική αναφορά γίνεται στην ανάπτυξη τουρκικών F-16 στα κατεχόμενα κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν, καθώς και στη μη παροχή άδειας χρήσης της βάσης του Ιντσιρλίκ για αμερικανικές επιχειρήσεις. Το AHI εισηγείται τη διατήρηση του αποκλεισμού της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και την ενίσχυση των κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA (Νόμος για την Αντιμετώπιση των Αντιπάλων της Αμερικής Μέσω Κυρώσεων).
Το σχήμα «3+1» στον Πυρήνα της Στρατηγικής
Το ΑΗΙ υποστηρίζει ότι κεντρικό στοιχείο της αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή αποτελεί η συνεργασία ΗΠΑ, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ (3+1), την οποία χαρακτηρίζει ως βασικό μηχανισμό για την ενίσχυση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συνεργασία περιλαμβάνει πρωτοβουλίες σε τομείς όπως η αντιτρομοκρατία, η θαλάσσια ασφάλεια και η προστασία ενεργειακών υποδομών, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας στην Ευρώπη.