Την πρώτη μεγάλη ρωγμή στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο επί του πεδίου έχει καταφέρει η ανάληψη από την κοινοπραξία Chevron–Helleniq Energy των αδειών έρευνας και εξόρυξης στα Οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, αφήνοντας λιγοστά περιθώρια αντίδρασης τόσο στην Τρίπολη όσο και στην Άγκυρα.
Η ανησυχία της Άγκυρας εκφράστηκε με τη δήλωση του εκπροσώπου του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας, ο οποίος χαρακτήρισε παράνομη τη διαδικασία που παραβιάζει, όπως είπε, το διεθνές δίκαιο, χωρίς πάντως να επηρεάζει άμεσα, όπως διευκρίνισε, τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας της Τουρκίας.
Ο Τούρκος αξιωματούχος, αυτόκλητος υπερασπιστής των λιβυκών συμφερόντων, δήλωσε ακόμη ότι η «παράνομη» δραστηριότητα της Ελλάδας γίνεται κατά παραβίαση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου αλλά και της θαλάσσιας περιοχής δικαιοδοσίας που κοινοποίησε η Λιβύη στον ΟΗΕ στις 27 Μαΐου 2025, υποσχόμενος μάλιστα στήριξη προς τις Αρχές της Λιβύης «προκειμένου να αναλάβουν πρωτοβουλίες κατά των μονομερών και παράνομων δραστηριοτήτων της Ελλάδας».
Πρακτικά, όμως, μετά το σοβαρό τετελεσμένο με το οποίο απάντησε η Ελλάδα, εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή του αμερικανικού πετρελαϊκού κολοσσού στα δύο αυτά Οικόπεδα, όχι μόνο ακυρώνεται επί του πεδίου το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, έστω και στην πλευρά της Λιβύης, αλλά περιορίζονται σημαντικά οι δυνατότητες αντίδρασης.
Η Λιβύη είχε ήδη διατυπώσει τις αντιρρήσεις της με επιστολές στον ΟΗΕ, ενώ από την άνοιξη του 2025 είχε καταθέσει μονομερώς και αυθαιρέτως στον ΟΗΕ τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της, βάσει του Τουρκολιβυκού Μνημονίου, τα οποία έχει «τραβήξει» μέχρι σχεδόν τα χωρικά ύδατα της Κρήτης, διεκδικώντας, δηλαδή, σχεδόν μηδενική επήρεια ακόμη και για ένα νησί του μεγέθους της Κρήτης.
Όπως φαίνεται καθαρά στον πιο πάνω χάρτη, τα δύο Οικόπεδα ακυρώνουν την λιβυκή διεκδίκηση βάσει του Τουρκολυβικού Μνημονίου, όπως αποτυπώνεται και στην επιστολή της Τρίπολης στον ΟΗΕ (Ιουνιος 2025).
Όμως η Λιβύη είχε επιδείξει σιωπηρή ανοχή και για μεγάλο διάστημα στην προβολή από την Ελλάδα των διεκδικήσεων μιας μέσης γραμμής βάσει του Δικαίου της Θάλασσας και της ελληνικής θεώρησης για την επήρεια νησιών, καθώς και για το παράνομο κλείσιμο του Κόλπου της Σύρτης, καθώς ακόμη και τα οικόπεδα τα οποία χάραξε και προώθησε για εκμετάλλευση έχουν σεβασθεί πλήρως την ελληνική μέση γραμμή.
Εξάλλου, είναι εξαιρετικά απίθανο να στραφεί εναντίον της Chevron σε διεθνή διαιτησία, όχι μόνο λόγω του μεγέθους του αμερικανικού «κολοσσού» και της στήριξης που έχει από την αμερικανική κυβέρνηση, αλλά και διότι η ίδια η Chevron έχει υπογράψει συμφωνία με τη λιβυκή κυβέρνηση, η οποία διακαώς επιδιώκει να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, ειδικά στον πετρελαϊκό τομέα. Πολύ περισσότερο να στραφεί επί του πεδίου εναντίον του σκάφους, που θα διενεργήσει έρευνες για λογαριασμό της Κοινοπραξίας στην οποία θα συμμετέχει ο αμερικανικός κολοσσός
Η έναρξη ερευνών στα δύο Οικόπεδα από τη Chevron, εκτός από ένα σοβαρό τετελεσμένο προώθησης των ελληνικών συμφερόντων, πρακτικά ακυρώνει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, καθώς είναι προφανές ότι μια συμφωνία οριοθέτησης δεν μπορεί να έχει μόνο ένα σκέλος.
Ακόμη κι αν οι συνομιλίες που είχαν επαναληφθεί μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας κατέληγαν τελικά στην παραπομπή στη Χάγη, τότε το Διεθνές Δικαστήριο, με τα δεδομένα που έχουν δημιουργηθεί επί του πεδίου, ακόμη κι αν «διόρθωνε την έκταση των ελληνικών Οικοπέδων, αυτό θα γινόταν βάσει των Αρχών του Δικαίου της Θάλασσας και της νομολογίας και όχι βάσει των προβλέψεων του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Και ακόμη κι αν το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δεν επιληφθεί επί της ίδιας της νομιμότητας του Μνημονίου, η αγνόησή του στην αντιμετώπιση της διαφοράς οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης θα συνιστά ένα καίριο πλήγμα και τη βούλα πλέον της Χάγης στο Τουρκολιβυκό. Στη σύμβαση, μάλιστα, με την Κοινοπραξία υπάρχει πρόβλεψη και για κάθε ενδεχόμενη αλλαγή των ορίων των Οικοπέδων.
Η Τουρκία, βεβαίως, δεν πρόκειται να παραιτηθεί των προσπαθειών και, εάν διαπιστωθεί ότι τα περιθώρια αποτελεσματικής αντίδρασης της Λιβύης είναι περιορισμένα, ίσως αναζητήσει την ευνοϊκή στιγμή ώστε να επιχειρήσει να επανεπιβεβαιώσει τη διεκδίκησή της και να δώσει ανάσα ζωής στο Τουρκολιβυκό. Είτε με δράση στη δική της πλευρά της παράνομης οριοθέτησης, είτε με παρεμπόδιση της Ελλάδας σε δραστηριότητες σε περιοχές που επικαλύπτει το παράνομο Μνημόνιο ανατολικά του τόξου Ρόδος – Κάρπαθος – Κάσος – Κρήτη.
Νίκος Μελέτης
liberal