Ένας δημοσιογράφος έθεσε στον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ένα ιδιαίτερα απλό ερώτημα: Θα μπορούσε η σκληρή ρητορική του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά του Ισραήλ να οδηγήσει τις δύο χώρες σε σύγκρουση;
Η απάντηση του Τραμπ δεν ήταν διπλωματική, αλλά προσωπική. Περιέγραψε τον Ερντογάν ως «πολύ καλό φίλο» και «ισχυρό ηγέτη», απορρίπτοντας παράλληλα το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης, επικαλούμενος τον σεβασμό που, όπως υποστήριξε, τρέφει ο Τούρκος πρόεδρος προς το πρόσωπό του. «Δεν πιστεύω ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο όσο είμαι πρόεδρος, γιατί με σέβεται», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Κατά τον αρθρογράφο, η τοποθέτηση αυτή αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον αντιλαμβάνεται την Τουρκία, το ειδικό βάρος που διαθέτει η Άγκυρα στην περιοχή, αλλά και τα όρια της διαχρονικής ισραηλινής αφήγησης περί «τουρκικής απειλής».
Εξίσου σημαντικό, σύμφωνα με το κείμενο, είναι ότι ο περιφερειακός χάρτης φαίνεται να διαμορφώνεται λιγότερο από τις επιδιώξεις του Ισραήλ και περισσότερο από τη σχέση που έχει αναπτυχθεί μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ.
Μια στρατηγική που δεν απέδωσε
Πριν από μερικά χρόνια, το Τελ Αβίβ άρχισε να επεξεργάζεται μια νέα στρατηγική προσέγγιση. Δεν αρκούσε πλέον η παρουσίαση της Τουρκίας ως σουνιτικού αντίβαρου απέναντι στο Ιράν. Για το Ισραήλ, υποστηρίζει ο συντάκτης, κατέστη πιο χρήσιμο να παρουσιάζεται η Άγκυρα ως η επόμενη μεγάλη απειλή για την περιοχή.
Η στρατηγική αυτή κινήθηκε σε πολλά επίπεδα. Η Τουρκία θα παρουσιαζόταν, μαζί με το Κατάρ και το Πακιστάν, ως μέρος ενός εχθρικού σουνιτικού μπλοκ. Οι σχέσεις της Άγκυρας με τις χώρες του Κόλπου θα αποδυναμώνονταν, η αμυντική συνεργασία της με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα περιοριζόταν και η επιρροή της στη Συρία θα υποχωρούσε.
Πίσω από αυτή τη λογική βρισκόταν ένα συγκεκριμένο σενάριο: το ιρανικό καθεστώς δεν θα επιβίωνε για πολύ ακόμη, η Γάζα θα περνούσε υπό ισραηλινό έλεγχο και η Συρία θα προσαρμοζόταν τελικά στις απαιτήσεις του Τελ Αβίβ.
Σε αυτό το σενάριο νίκης, η Τουρκία θα βρισκόταν ολοένα και πιο απομονωμένη στην περιοχή και σταδιακά θα παρουσιαζόταν στην Ουάσιγκτον ως ένας αναξιόπιστος εταίρος.
Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, τίποτα από αυτά δεν συνέβη.
Η νέα αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου
Την ώρα που οι πολιτικές πιέσεις συνεχίζονταν, μια διαφορετική πραγματικότητα διαμορφωνόταν στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τριμερές σχήμα συνεργασίας μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας παρουσιάστηκε ως πλατφόρμα περιφερειακής σταθερότητας και ενεργειακής ασφάλειας. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο, όταν εξεταστεί σε συνδυασμό με το κοινό κέντρο κυβερνοασφάλειας στη Λευκωσία, την ανάπτυξη του αντιαεροπορικού συστήματος Barak MX στην Κύπρο και στρατιωτικές ασκήσεις όπως οι Noble Dina και Iniochos, προκύπτει μια διαφορετική εικόνα.
Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες, υποστηρίζει ο συντάκτης, συνθέτουν μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική ανάσχεσης με στόχο τον περιορισμό της τουρκικής ελευθερίας κινήσεων στην περιοχή.
Το τελευταίο στοιχείο αυτής της αρχιτεκτονικής προστέθηκε, σύμφωνα με το άρθρο, στο Χιούστον την προηγούμενη εβδομάδα. Το σχήμα συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ – ΗΠΑ (3+1) ενεργοποίησε διάταξη του νόμου EastMed Act του 2019 και προχώρησε στη δημιουργία του Κέντρου Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου.
Η ίδια η νομοθεσία αναφέρει ότι μία από τις αποστολές του κέντρου είναι η ανάλυση κρίσεων και απειλών που σχετίζονται με τον ανταγωνισμό για τους φυσικούς πόρους, τα ενεργειακά αποθέματα και τις στρατηγικές επενδύσεις της περιοχής.
Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, δεν πρόκειται απλώς για έναν μηχανισμό ενεργειακής συνεργασίας, αλλά και για μια πλατφόρμα έγκαιρης προειδοποίησης και στρατηγικής ανάλυσης με επίκεντρο συγκεκριμένους περιφερειακούς παράγοντες.
Η τουρκική απάντηση
Η Τουρκία, αντίθετα, ακολούθησε διαφορετική πορεία. Αντί να επενδύσει στο σχέδιο EastMed, το οποίο θεωρείται δαπανηρό και χρονοβόρο, η Άγκυρα προώθησε μια εναλλακτική πρωτοβουλία που, κατά την άποψή της, διαθέτει μεγαλύτερες προοπτικές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου οι εντάσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αναγκάζουν τη διεθνή κοινότητα να αναζητά εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς ενέργειας.
Με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η Τουρκία έκανε ένα βήμα προς την ενσωμάτωση πετρελαίου και εμπορευμάτων του Κόλπου σε ασφαλείς χερσαίους σιδηροδρομικούς άξονες, τουρκικά λιμάνια και υφιστάμενα δίκτυα αγωγών.
Η πρωτοβουλία αυτή, σύμφωνα με το άρθρο, δεν έχει μόνο οικονομική διάσταση. Η γεωγραφία της προτεινόμενης διαδρομής δημιουργεί επίσης κίνητρα για ευρύτερη περιφερειακή συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η περιφερειακή πολιτική της Τουρκίας παρουσιάζεται ως ένα πλαίσιο βασισμένο στην ανάπτυξη και τη συνεργασία.
Ο συντάκτης εκτιμά ότι η πρόσφατη ομιλία του Ερντογάν θα πρέπει να ερμηνευθεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο: ως προειδοποίηση απέναντι στις, κατά την άποψή του, ολοένα και πιο επιθετικές προσπάθειες του Ισραήλ να αναδιαμορφώσει την περιοχή γύρω από μια τάξη πραγμάτων με επίκεντρο το Τελ Αβίβ.
Ο στρατηγικός χάρτης του Ερντογάν και η διπλωματία των μεσαίων δυνάμεων
Όταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η ασφάλεια της Τουρκίας δεν ξεκινά από το Χατάι αλλά από το Χαλέπι και τη Δαμασκό και εκτείνεται μέχρι τη Βηρυτό, ουσιαστικά προσδιόρισε αυτό που η Άγκυρα αντιλαμβάνεται ως περιφερειακή απειλή που απορρέει από τις ενέργειες του Ισραήλ.
Η αναφορά του στις «Γαίες της Επαγγελίας» δεν είχε μόνο ρητορικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, αποτελούσε μια στρατηγική ερμηνεία που συνέδεε τον περιφερειακό ανταγωνισμό που δημιουργείται από τις επεκτατικές πολιτικές του Ισραήλ σε ένα ενιαίο θεωρητικό πλαίσιο.
Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη διάσταση της ομιλίας που έχει λάβει λιγότερη προσοχή.
Η εξωτερική πολιτική του Ερντογάν αντιπροσωπεύει ένα μοντέλο διπλωματίας μεσαίας δύναμης, το οποίο γίνεται ολοένα και πιο σπάνιο στο σημερινό διεθνές σύστημα.
Η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία. Συνεχίζει να είναι ενταγμένη στους δυτικούς θεσμούς, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί διπλωματικές επαφές με το Ιράν. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία της με τις χώρες του Κόλπου χωρίς να εγκαταλείπει τη στήριξή της στο παλαιστινιακό ζήτημα.
Η συγκεκριμένη ομιλία αντανακλούσε αυτή ακριβώς τη στρατηγική προσέγγιση. Δεν παρουσιάστηκε ως απειλή, αλλά ως προειδοποίηση για μια αυξανόμενη στρατιωτική και οικονομική πρόκληση στην περιοχή.
Αυτή η στάση μπορεί συχνά να φαίνεται αντιφατική ή ακόμη και ριψοκίνδυνη. Ωστόσο, κατά τον συντάκτη, ακριβώς αυτή η ευελιξία και η προθυμία ανάληψης ρίσκου είναι που καθιστούν την Άγκυρα απαραίτητο συνομιλητή. Ο αριθμός των κρατών που μπορούν να συνομιλούν ταυτόχρονα με όλες τις πλευρές μειώνεται συνεχώς.
Η αναπροσαρμογή της αμερικανικής πολιτικής
Η συνάντηση στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025 θεωρείται ότι θεσμοθέτησε ουσιαστικά την ανανεωμένη σχέση μεταξύ Ερντογάν και Τραμπ.
Η συνάντηση άνοιξε ένα ευρύ πλαίσιο συντονισμού που εκτείνεται από την Ουκρανία και τη Συρία μέχρι το Ιράν και τις χώρες του Κόλπου.
Κατά τη διάρκειά της, ο Ερντογάν χαιρέτισε την παράταση της εκεχειρίας μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών και εξέφρασε την πεποίθηση ότι οι εκκρεμείς διαφορές μπορούν να επιλυθούν μέσω διαλόγου.
Ο ρόλος της Τουρκίας, σύμφωνα με το άρθρο, δεν περιορίστηκε στη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ των πλευρών. Η Άγκυρα δοκίμαζε τις αμερικανικές θέσεις, διατύπωνε προειδοποιήσεις και κατέθετε προτάσεις για την επίλυση διαφορών.
Την ίδια περίοδο, το Ισραήλ βρισκόταν αντιμέτωπο με αυξανόμενες δυσκολίες.
Ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ είχε προειδοποιήσει ότι η θέση του Ισραήλ στην Ουάσιγκτον «δεν ήταν ποτέ χειρότερη», κατηγορώντας τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ότι μετέτρεψε τη χώρα σε «κράτος-παρία».
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε τηλεφωνική επικοινωνία υψηλής έντασης στα τέλη Μαΐου, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να κατέστησε σαφές στον Νετανιάχου ότι ενέργειες που θα στόχευαν τη Βηρυτό θα οδηγούσαν σε ακόμη μεγαλύτερη διεθνή απομόνωση του Ισραήλ.
Οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Η εικόνα που διαμορφώνεται, κατά τον συντάκτη, αναδεικνύει μια σημαντική λανθασμένη εκτίμηση από ισραηλινής πλευράς.
Η στρατιωτική και θεσμική αρχιτεκτονική που αναπτύσσεται στην Ανατολική Μεσόγειο είναι υπαρκτή, ενισχύεται συνεχώς και, όπως υποστηρίζεται, απαιτεί σοβαρή προσοχή από την Τουρκία.
Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες της Άγκυρας, που βασίζονται στη διαχείριση κρίσεων, την περιφερειακή συνεργασία και έργα οικονομικής διασύνδεσης με γνώμονα το κόστος και το όφελος, φαίνεται να περιορίζουν τον στρατηγικό αντίκτυπο αυτών των εξελίξεων.
Κατά συνέπεια, η ομιλία του Ερντογάν θα πρέπει να ερμηνευθεί ως μια προσπάθεια ανάδειξης αυτού που ο ίδιος θεωρεί επεκτατικές και συγκρουσιακές πολιτικές του Ισραήλ, οι οποίες – σύμφωνα με την τουρκική οπτική – επιδιώκουν να αναδιαμορφώσουν τη Μέση Ανατολή γύρω από ένα περιφερειακό σύστημα με επίκεντρο το Τελ Αβίβ.