Οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να ζητούν διευκρινίσεις σχετικά με την ενίσχυση των στρατιωτικών και αμυντικών επαφών μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας, εν μέσω ανησυχιών ότι η στενότερη συνεργασία των δύο περιφερειακών δυνάμεων θα μπορούσε να επηρεάσει τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισραηλινής εφημερίδας Maariv, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν καταγράψει το τελευταίο διάστημα σημαντική αύξηση τόσο στη συχνότητα όσο και στο επίπεδο του στρατιωτικού συντονισμού μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας, γεγονός που οδήγησε την Ουάσιγκτον να αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο και το εύρος των επαφών.
Κατά το ίδιο δημοσίευμα, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών ζήτησε από τις διπλωματικές αποστολές των ΗΠΑ σε Αίγυπτο και Τουρκία να υποβάλουν αξιολογήσεις σχετικά με τις πρόσφατες επαφές μεταξύ ανώτερων στρατιωτικών και αμυντικών αξιωματούχων των δύο χωρών.
Οι πληροφορίες που επικαλείται η Maariv αναφέρουν ότι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν εντοπίσει αυξημένη συνεργασία σε θέματα άμυνας και ασφάλειας, προκαλώντας ερωτήματα στην Ουάσιγκτον για το κατά πόσο η προσέγγιση Καΐρου και Άγκυρας μπορεί να εξελιχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική ή αμυντική συμφωνία.
Το δημοσίευμα υποστηρίζει επίσης ότι το Ισραήλ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και ενθαρρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες να συλλέξουν περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη διευρυνόμενη συνεργασία ασφαλείας μεταξύ των δύο χωρών, ενώ παράλληλα επιδιώκει να αποκτήσει πληρέστερη εικόνα μέσω των δικών του διαύλων πληροφοριών.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, ανησυχίες εκφράζονται και από άλλους περιφερειακούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Κύπρος, οι οποίες παρακολουθούν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το δημοσίευμα, επικαλούμενο ανώνυμες πηγές, σημειώνει ότι ορισμένες κυβερνήσεις θεωρούν την πρόσφατη αύξηση των στρατιωτικών επαφών μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας ασυνήθιστη τόσο ως προς τη συχνότητα όσο και ως προς την έκτασή της, γεγονός που εντείνει το ενδιαφέρον για τους πραγματικούς στόχους και τις προοπτικές της συγκεκριμένης προσέγγισης.
Το ζήτημα της οριοθέτησης ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού και τα σενάρια προσέγγισης Αιγύπτου – Τουρκίας
Οι πληροφορίες περί ενίσχυσης των σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Καΐρου έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση γύρω από ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου: την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού.
Αν και δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένα στοιχεία που να υποδεικνύουν ότι Αίγυπτος και Τουρκία βρίσκονται κοντά σε συμφωνία ΑΟΖ, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η προσέγγιση Ερντογάν – Σίσι θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες γεωπολιτικές συνθήκες στην περιοχή.
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής τουρκοαιγυπτιακής οριοθέτησης ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού, σε μια περιοχή όπου η Τουρκία αμφισβητεί την πλήρη επήρεια του συμπλέγματος του Καστελόριζου σε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και υφαλοκρηπίδα.
Μια τέτοια εξέλιξη θα θεωρούνταν από την ελληνική πλευρά ως έμμεση αποδοχή από το Κάιρο των τουρκικών θέσεων περί «Γαλάζιας Πατρίδας», καθώς θα υποβάθμιζε τον ρόλο που αποδίδει η Ελλάδα στο Καστελόριζο κατά την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου του 2020
Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα και η Αίγυπτος προχώρησαν το 2020 σε μερική οριοθέτηση ΑΟΖ, με το ανατολικό όριο της συμφωνίας να σταματά στον 28ο Μεσημβρινό, αφήνοντας ανοιχτό το ζήτημα της περαιτέρω οριοθέτησης προς τα ανατολικά.
Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης πρόνοιες για κοινή διαχείριση πιθανών διασυνοριακών φυσικών πόρων.
Συγκεκριμένα, το άρθρο 2 προβλέπει ότι εάν φυσικοί πόροι ή λεκάνες υδρογονανθράκων εκτείνονται εκατέρωθεν της οριοθετικής γραμμής, τα δύο μέρη θα συνεργάζονται προκειμένου να συμφωνήσουν στους τρόπους αξιοποίησής τους.
Τι σημαίνει «λεκάνη υδρογονανθράκων»;
Ο όρος δεν αναφέρεται σε οποιοδήποτε μεμονωμένο κοίτασμα, αλλά συνήθως σε ευρύτερους γεωλογικούς σχηματισμούς που μπορεί να εκτείνονται σε περισσότερες από μία θαλάσσιες ζώνες.
Στη διεθνή πρακτική, τέτοιες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται μέσω συμφωνιών συνεκμετάλλευσης ή συντονισμένης ανάπτυξης κοιτασμάτων (unitization agreements), ώστε να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν το τμήμα του κοιτάσματος που βρίσκεται στην άλλη πλευρά της οριοθετικής γραμμής.
Ωστόσο, η εφαρμογή μιας τέτοιας πρόβλεψης προϋποθέτει τεχνική και γεωλογική τεκμηρίωση και όχι απλή πολιτική δήλωση ή μονομερή ερμηνεία.
Άρθρο 1(ε). «Μη θιγομένης της διάταξης του άρθρου 1(δ) εάν οποιοδήποτε από τα δύο Μέρη διεξάγει διαπραγματεύσεις με σκοπό την οριοθέτηση της Αποκλειστικής του Οικονομικής Ζώνης με άλλο κράτος που μοιράζεται με τα δύο Μέρη τις θαλάσσιες ζώνες τους, το Μέρος αυτό, προτού καταλήξει σε τελική συμφωνία με το τρίτο κράτος θα ενημερώσει και θα διαβουλευθεί με το άλλο Μέρος»
Ας έρθουμε τώρα στο θέμα της ΑΟΖ του Καστελόριζου και της οριοθέτησής της με την Τουρκία, το οποίο αποτελεί και την «καυτή πατάτα»
Έχοντας ως δεδομένη την ανάλυση της συμφωνίας μας με την Αίγυπτο, θα μπορούσαμε να προβούμε σε οριοθέτηση της ΑΟΖ μας με την Τουρκία, με τον όρο ότι σε περίπτωση ανεύρεσης υδρογονανθράκων προς εκμετάλλευση στην ΑΟΖ του ενός εκ των δύο, τότε να υπάρχει πρόβλεψη ότι τα δύο κράτη θα συνεργαστούν, προκειμένου να επιτύχουν συμφωνία ως προς τους τρόπους εκμετάλλευσης αυτών των πόρων και συνεπώς να έχει η Τουρκία οικονομικό όφελος, κατά τα πρότυπα του άρθρο 2 της Συμφωνίας μας με την Αίγυπτο που αναλύσαμε παραπάνω;
Αυτό είναι ή δεν είναι η επιτομή του win-win των ΗΠΑ ή το kazan-kazan των Τούρκων;
Τέλος η Ελληνική με την Κυπριακή ΑΟΖ γειτνιάζουν λόγω του συμπλέγματος των νήσων του Καστελόριζου.
Με μειωμένη επήρεια του Καστελόριζου στην χάραξη της ΑΟΖ μας με την Τουρκία , η Ελληνική και Κυπριακή ΑΟΖ δεν θα γειτνιάζουν, αφού θα υπάρχει μεταξύ τους η Τουρκική ΑΟΖ. Έτσι θα διακόπτεται και η θαλάσσια συνέχεια Ελλάδας και Κύπρου και συνεπώς το «Ενιαίο αμυντικό δόγμα» δεν θα υφίσταται. Ουσιαστικά θα μιλάμε για οριστική αποκοπή της Κύπρου από την Ελλάδα.