Τι αναφέρει αμερικανικό ΤΗΙΝΚ ΤΑΝΚ
Μια πρόσφατη έρευνα για τον λογαριασμό κοινωνικής δικτύωσης «Clash Report» καταδεικνύει την ανάγκη για μεγαλύτερη εγρήγορση μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής στην Ουάσινγκτον και σε όλη την Ευρώπη. Ενώ ο λογαριασμός φαίνεται να είναι ένας δυναμικός, αγγλόφωνος συσσωρευτής έκτακτων ειδήσεων για συγκρούσεις, στην πραγματικότητα είναι μια στρατηγική επέκταση ενός οικοσυστήματος μέσων ενημέρωσης που συνδέεται με την τουρκική κυβέρνηση και έχει ως στόχο να διαμορφώσει διεθνείς αφηγήσεις υπέρ της Άγκυρας.
Το ρεπορτάζ του Eitan Fischberger δείχνει ότι το Clash Report δεν είναι μια ανεξάρτητη πλατφόρμα. Αντίθετα, λειτουργεί ως ο αγγλόφωνος βραχίονας μιας τουρκικής επιχείρησης μέσων ενημέρωσης που συνδέεται με την Monolog Medya, μια εταιρεία που συνδέεται με οντότητες που συνδέονται με τον στενό κύκλο του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το συντακτικό προσωπικό περιλαμβάνει πρώην υπαλλήλους του κρατικού ραδιοτηλεοπτικού φορέα της Τουρκίας και οι οικονομικές του διασυνδέσεις φέρεται να εκτείνονται σε Τούρκους εργολάβους άμυνας.
Αυτό είναι σημαντικό επειδή το Clash Report έχει εδραιώσει την αξιοπιστία του στο δυτικό κοινό. Οι αναρτήσεις του συχνά ενισχύονται από Αμερικανούς νομοθέτες, δημοσιογράφους και influencers. Ωστόσο, παράλληλα με τις νόμιμες αναφορές, η πλατφόρμα διαδίδει λογαριασμούς που αντιστοιχούν στενά στα πολιτικά συμφέροντα της Άγκυρας, συχνά συμπεριλαμβανομένου συνωμοτικού, αντιδυτικού ή αντιισραηλινού περιεχομένου.
Τι επιδιώκει να επιτύχει η Άγκυρα
Ουσιαστικά, η χρήση μέσων όπως το Clash Report από την κυβέρνηση Ερντογάν αποτελεί μια ευρύτερη στρατηγική για τη διαμόρφωση των διεθνών αντιλήψεων, ενώ παράλληλα συνεχίζει την εύλογη άρνηση. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή προπαγάνδα, η οποία καθοδηγείται εμφανώς από το κράτος, αυτές οι πλατφόρμες λειτουργούν σε μια γκρίζα ζώνη, παρουσιάζοντας τους εαυτούς τους ως ανεξάρτητες, ενώ παράλληλα προωθούν απαλά αφηγήσεις που ευθυγραμμίζονται με το κράτος.
Οι στόχοι είναι τριμερείς.
Ο πρώτος στόχος είναι η νομιμοποίηση. Ενσωματώνοντας αφηγήσεις υπέρ της Άγκυρας σε φαινομενικά ουδέτερες αναφορές, αυτές οι πλατφόρμες προσδίδουν αξιοπιστία στις θέσεις της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, που κυμαίνονται από τη Συρία έως τη Γάζα, χωρίς να προκαλούν τον σκεπτικισμό που συνήθως απευθύνεται σε επίσημα κρατικά μέσα.
Ο δεύτερος στόχος είναι ο καθορισμός της ατζέντας. Πλατφόρμες όπως το Clash Report ενισχύουν επιλεκτικά συγκεκριμένες συγκρούσεις, παράγοντες και ερμηνείες, επηρεάζοντας έτσι το δυτικό κοινό προς προοπτικές που ευνοούν τις περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας. Δεδομένης της αυξανόμενης επιρροής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στον διάλογο των ελίτ, αυτός ο αντίκτυπος είναι σημαντικός.
Ο τρίτος στόχος είναι η διατάραξη της πληροφόρησης. Συνδυάζοντας επαληθεύσιμες αναφορές με παραπλανητικό ή συνωμοτικό περιεχόμενο, αυτά τα μέσα συσκοτίζουν το περιβάλλον πληροφόρησης. Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε σύγχυση, πόλωση και μειωμένη ικανότητα του κοινού να διακρίνει μεταξύ αξιόπιστης δημοσιογραφίας και υπολογισμένων μηνυμάτων.
Ένα ευρύτερο οικοσύστημα
Το Clash Report δεν είναι μια μεμονωμένη περίπτωση – είναι μέρος μιας καθιερωμένης και εκτεταμένης αρχιτεκτονικής επιρροής.
Ο κρατικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Τουρκίας, TRT World, προσφέρει ίσως το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ έχει απαιτήσει από τις επιχειρήσεις του TRT World στην Ουάσινγκτον να εγγραφούν στο πλαίσιο του Νόμου περί Εγγραφής Ξένων Πράκτορων, επικαλούμενο τον κυβερνητικό έλεγχο επί της ηγεσίας, της χρηματοδότησης και της συντακτικής του κατεύθυνσης. Οι επικριτές το έχουν περιγράψει εδώ και καιρό ως προπαγανδιστικό βραχίονα της κυβέρνησης του Ερντογάν, παρέχοντας συντριπτικά ευνοϊκή κάλυψη των τουρκικών πολιτικών, αγνοώντας τις διαφωνούσες απόψεις.
Πέρα από το TRT, ο εγχώριος τομέας των μέσων ενημέρωσης της Τουρκίας έχει αναδιαμορφωθεί συστηματικά την τελευταία δεκαετία. Ένα δίκτυο φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης – που συχνά αναφέρονται ως “κοινά μέσα ενημέρωσης” – έχει αναδυθεί μέσα από ένα μείγμα πολιτικής πίεσης, οικονομικού καταναγκασμού και υπολογισμένων εξαγορών. Αυτά τα μέσα ενημέρωσης απηχούν αξιόπιστα κυβερνητικές αφηγήσεις, επιτίθενται σε πολιτικούς αντιπάλους και πλαισιώνουν διεθνή γεγονότα σύμφωνα με τις προτεραιότητες της Άγκυρας.
Το CNN-Turk είναι ένα άλλο ανησυχητικό παράδειγμα. Λειτουργώντας με άδεια από τον αμερικανικό μητρικό του φορέα από το 1999, το CNN-Turk έχει γίνει σύμβολο αρχικά αυτολογοκρισίας, αφού αρνήθηκε να μεταδώσει σκηνές από μεγάλες δημόσιες διαμαρτυρίες κατά της κυβέρνησης Ερντογάν στις διαμαρτυρίες του Γκεζί το 2013. Έκτοτε, το κανάλι έχει μετατραπεί σε ένα κανάλι που μεταδίδει συστηματικά την προπαγάνδα και τα επιχειρήματα του καθεστώτος Ερντογάν, σε τέτοιο βαθμό που ένα άρθρο του Newsweek περιέγραψε το CNN-Turk ως «μια πλατφόρμα που ασχολείται με θεωρίες συνωμοσίας, αντισημιτικά τροπάρια και ρατσιστική ρητορική».
Αυτό το σύστημα υπερβαίνει την τηλεόραση και τα έντυπα μέσα ενημέρωσης. Τα ψηφιακά κανάλια, οι ειδησεογραφικές πύλες και οι λογαριασμοί κοινωνικών μέσων λειτουργούν όλο και περισσότερο ως κύρια κανάλια για επιχειρήσεις επιρροής. Όπως αποδεικνύεται από την υπόθεση Clash Report, ο στόχος είναι να φτάσει κανείς απευθείας στο παγκόσμιο κοινό, ιδίως στα αγγλικά, χωρίς τους περιορισμούς της εμφανούς κρατικής σύνδεσης.
Συντονισμένες επιχειρήσεις ανταλλαγής μηνυμάτων και ψυχολογικών ρεπορτάζ
Διαρροή εγγράφων και ερευνητικών ρεπορτάζ δείχνουν ότι αυτές οι προσπάθειες είναι συντονισμένες και όχι ad hoc. Μια οδηγία από τη Διεύθυνση Επικοινωνίας της Τουρκίας περιέγραψε στρατηγικές για τη διεξαγωγή «ψυχολογικών επιχειρήσεων» για την καθοδήγηση της αντίληψης του κοινού, συμπεριλαμβανομένης της παρουσίασης σκανδάλων ως ξένων συνωμοσιών και της κινητοποίησης φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης για την ενίσχυση προτιμώμενων αφηγήσεων.
Αυτός ο βαθμός συντονισμού υποδεικνύει ένα κρίσιμο σημείο: Αυτά δεν είναι απλώς μεροληπτικά μέσα ενημέρωσης. Αντίθετα, λειτουργούν ως συστατικά μιας ευρύτερης κρατικής στρατηγικής που ενσωματώνει την ανταλλαγή μηνυμάτων, τη διπλωματία και την εσωτερική πολιτική σε μια ενοποιημένη ενημερωτική εκστρατεία.
Κίνδυνοι για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους
Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με αυτό το οικοσύστημα είναι τόσο άμεσοι όσο και μακροπρόθεσμοι.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κύρια ανησυχία είναι η στρέβλωση της πολιτικής. Όταν οι νομοθέτες και οι αναλυτές βασίζονται, είτε εν γνώσει τους είτε εν αγνοία τους, σε πηγές που συνδέονται με επιχειρήσεις ξένης επιρροής, η κατανόησή τους για τις συγκρούσεις και τους δρώντες θα γίνει στρεβλή. Μια τέτοια εξάρτηση κινδυνεύει να διαμορφώσει πολιτικές αποφάσεις που βασίζονται σε περιορισμένες ή χειραγωγημένες πληροφορίες.
Μια δεύτερη ανησυχία είναι η συνοχή των συμμαχιών. Παρόλο που η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, οι επιχειρήσεις πληροφόρησης που διεξάγει συχνά προωθούν αφηγήσεις που υπονομεύουν τη δυτική ενότητα, αμφισβητούν τις προθέσεις των ΗΠΑ ή νομιμοποιούν παράγοντες που είναι εχθρικοί προς τα αμερικανικά συμφέροντα. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι ενέργειες μειώνουν την εμπιστοσύνη και περιπλέκουν τον συντονισμό σε κοινές προκλήσεις ασφαλείας.
Τρίτον, αυτές οι εκστρατείες βοηθούν στην αντιμετώπιση του ευρύτερου ζητήματος της υποβάθμισης των πληροφοριών. Με τον κορεσμό του πληροφοριακού περιβάλλοντος με περιεχόμενο ποικίλης ποιότητας – κάποιο ακριβές, κάποιο παραπλανητικό – κρατικά συνδεδεμένα μέσα όπως το Clash Report καθιστούν ολοένα και πιο δύσκολο για το κοινό να διακρίνει την αλήθεια από τη χειραγώγηση. Αυτή η τακτική χρησιμοποιείται εδώ και καιρό από τη Ρωσία και την Κίνα και η Τουρκία την προσαρμόζει τώρα για να εξυπηρετήσει τους δικούς της γεωπολιτικούς στόχους.
Ένα οικείο εγχειρίδιο, ένας νέος παίκτης
Από πολλές απόψεις, η προσέγγιση της Άγκυρας μοιάζει με αυτή άλλων αυταρχικών ή υβριδικών καθεστώτων που έχουν επενδύσει σημαντικά στον πόλεμο πληροφοριών. Ωστόσο, η περίπτωση της Τουρκίας είναι ξεχωριστή σε μια σημαντική πτυχή: Είναι σύμμαχος του ΝΑΤΟ με βαθιούς θεσμικούς δεσμούς με τη Δύση.
Αυτό το καθεστώς καθιστά τις επιχειρήσεις επιρροής της Τουρκίας πιο ανεπαίσθητες και πιο απαιτητικές. Αυτές οι προσπάθειες δεν προέρχονται από έναν προφανή αντίπαλο, αλλά από το εσωτερικό της ίδιας της συμμαχίας.
Η αποκάλυψη της Έκθεσης Σύγκρουσης δεν περιορίζεται σε μία μόνο αφήγηση. Αντίθετα, παρέχει μια εικόνα για μια ευρύτερη στρατηγική που στοχεύει στη διαμόρφωση των παγκόσμιων αντιλήψεων για τις συγκρούσεις, τις συμμαχίες και την εξουσία.
Είναι επιτακτική ανάγκη οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ουάσινγκτον να παρακολουθούν προσεκτικά αυτές τις εξελίξεις.