Η Τουρκία στοχεύει να οικοδομήσει μια νέα δομή ασφαλείας στην περιοχή, συνάπτοντας νέες συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας και δημιουργώντας νέους συμμάχους, δήλωσαν πηγές και ειδικοί επί του θέματος στο Middle East Eye.
Ένα δημοσίευμα του Bloomberg νωρίτερα αυτόν τον μήνα ανέφερε ότι η Άγκυρα επιδιώκει να ενταχθεί σε ένα στρατιωτικό σύμφωνο που σχηματίστηκε μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν πέρυσι.
Η συμφωνία ασφαλείας μεταξύ Ριάντ και Ισλαμαμπάντ δεσμεύει και τις δύο χώρες να αντιμετωπίζουν οποιαδήποτε πράξη επιθετικότητας εναντίον της μίας ως πράξη εναντίον και των δύο.
Όταν υπογράφηκε η συμφωνία τον Σεπτέμβριο του 2025, Σαουδάραβες αξιωματούχοι δήλωσαν ότι «όλα τα στρατιωτικά μέσα» θα εμπίπτουν στους όρους της συμφωνίας, αναφερόμενοι στο πυρηνικό οπλοστάσιο του Πακιστάν.
Τουρκικές πηγές δήλωσαν στο Middle East Eye ότι η Άγκυρα έχει πλησιάσει περισσότερο τη Σαουδική Αραβία τα τελευταία χρόνια και ότι επιδιώκει να εμβαθύνει τους στρατιωτικούς και ασφαλιστικούς δεσμούς της με το βασίλειο.
Ωστόσο, προειδοποίησαν ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για μια συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ μεταξύ των τριών χωρών, η οποία θα απαιτούσε διαλειτουργικότητα και βαθύτερες στρατιωτικές δεσμεύσεις.
Η Τουρκία έχει τέτοιες δεσμεύσεις μόνο με το ΝΑΤΟ, τη Βόρεια Κύπρο και πρόσφατα με το Αζερμπαϊτζάν.
«Οι σχέσεις μας στον τομέα της ασφάλειας με το Ριάντ έχουν αναπτυχθεί πρόσφατα, αλλά είναι λίγο νωρίς για να πούμε αν αυτή η εξέλιξη θα μετατρέψει τη συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών σε ένα σύμφωνο που θα μας περιλαμβάνει», δήλωσε μία από τις πηγές.
Μια δεύτερη πηγή ανέφερε ότι έχουν διεξαχθεί διερευνητικές συνομιλίες με τους Σαουδάραβες για την επέκταση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, που εκτείνονται από τη Συρία και τη Γάζα μέχρι το Κέρας της Αφρικής, ωστόσο το ζήτημα παραμένει πολύ πρόωρο για να προχωρήσει.
«Οι διαπραγματεύσεις γίνονται αποκλειστικά με το Ριάντ, καθώς ήδη έχουμε συνεχή αμυντική συνεργασία με το Πακιστάν, συμπεριλαμβανομένων κοινών έργων αμυντικής βιομηχανίας, πωλήσεων όπλων και κοινών στρατιωτικών ασκήσεων», δήλωσε η δεύτερη πηγή, προσθέτοντας ότι το επίπεδο ενδιαφέροντος του Ριάντ θα καθορίσει το αποτέλεσμα.
Ο Ερντογάν σχεδιάζει επίσκεψη στον Κόλπο
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναμένεται να επισκεφθεί αρκετές χώρες του Κόλπου αργότερα φέτος, πιθανώς τον Μάρτιο.
Το ταξίδι του πρόκειται να περιλαμβάνει τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δήλωσαν πηγές που γνωρίζουν το θέμα στο MEE.
Ο Ερντογάν αναμένεται να συζητήσει θέματα ασφάλειας με τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Ένα άτομο που γνωρίζει τις ανησυχίες της Σαουδικής Αραβίας αναγνώρισε ότι οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή πράγματι ωθούν τις δύο χώρες πιο κοντά, αλλά είπε ότι μια ολοκληρωμένη συμμαχία θα ήταν πολύ «τετραπέρατη» σε αυτό το στάδιο.
Η Cinzia Bianco, επισκέπτρια συνεργάτιδα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, συμφωνεί επίσης ότι η Σαουδική Αραβία δεν θέλει ένα σύμφωνο τύπου ΝΑΤΟ με την Τουρκία.
«Νομίζω ότι η τριμερής συμφωνία θα χρησίμευε για την επισημοποίηση μιας τριγωνικής εταιρικής σχέσης άμυνας και ασφάλειας, όπου η Σαουδική Αραβία θα λειτουργούσε ως αγωγός που θα διευκόλυνε τη συνεργασία Πακιστάν-Τουρκίας σε θέματα πληροφοριών, αμυντικής βιομηχανίας και διαλειτουργικότητας σε όλα τα θέατρα επιχειρήσεων στη Μένα και την Ερυθρά Θάλασσα», δήλωσε η Bianco.
Πηγές ανέφεραν ότι η Άγκυρα αναζητά πρόσθετους εταίρους ασφαλείας στην περιοχή εδώ και αρκετό καιρό.
Τον Μάρτιο, η Τουρκία προσπάθησε να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο ασφαλείας που θα περιλαμβάνει το Ιράκ, τη Συρία, την Ιορδανία και τον Λίβανο για την αντιμετώπιση της ομάδας του Ισλαμικού Κράτους.
Η πρωτοβουλία στόχευε στη δημιουργία ενός κοινού χώρου πολέμου στη Δαμασκό, αλλά τελικά μόνο η Ιορδανία αποφάσισε να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις.
«Υπάρχει μια προσπάθεια να καταστεί η υπάρχουσα αρχιτεκτονική ασφαλείας πρώτα πιο πολυμερής και στη συνέχεια πιο περιφερειακή», δήλωσε ο Kadir Temiz, πρόεδρος του Κέντρου Μεσανατολικών Σπουδών (Orsam).
«Η περιφερειακή ασφάλεια είναι η βασική φράση που τονίζει συχνά ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών».
Η Άγκυρα εξέφρασε επίσης ενδιαφέρον για την πρόταση της Αιγύπτου για τη δημιουργία μιας αραβικής αμυντικής δύναμης στα πρότυπα του ΝΑΤΟ, η οποία μπλοκαρίστηκε από τις χώρες του Κόλπου τον Σεπτέμβριο.
«Η Αίγυπτος πρότεινε μια αμυντική περιφερειακή δύναμη στο πλαίσιο της Συνθήκης Κοινής Άμυνας και Οικονομικής Συνεργασίας του 1950, με στόχο τη δημιουργία μιας συμμαχίας ταχείας αντίδρασης για την προστασία των κρατών μελών από εξωτερικές απειλές, ιδίως από το Ισραήλ», δήλωσε στο MEE ένας ανώτερος Αιγύπτιος διπλωμάτης τον Σεπτέμβριο. «Αλλά το Κατάρ και τα ΗΑΕ μπλόκαραν κυρίως το σχέδιο».
Οι χώρες του Κόλπου ήταν επίσης απρόθυμες να συμπεριλάβουν την Τουρκία και το Ιράν στη συμμαχία.
Το Ισραήλ ως η κύρια πρόκληση
Ο Murat Yesiltas, διευθυντής Μελετών Ασφαλείας στο Ίδρυμα Seta και μέλος του Συμβουλίου Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής της Τουρκικής Προεδρίας, δήλωσε ότι υπάρχει πράγματι μια όρεξη στην Άγκυρα να εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία με διάφορους παράγοντες για την περαιτέρω ενίσχυση της αποτροπής.
«Η πολιτική στάση σε αυτό το ζήτημα δημιουργεί φυσικά αποτροπή», είπε.
«Η Τουρκία δεν θέλει να παρουσιάσει αυτήν την πρωτοβουλία ως ένα σύμφωνο τύπου ΝΑΤΟ, αλλά μάλλον ως έναν μηχανισμό αμυντικής συνεργασίας που θα μπορούσε τελικά να συμπεριλάβει το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία».
Ο Γεσίλτας δήλωσε ότι η Άγκυρα επιδιώκει επίσης να ενισχύσει τους δεσμούς της με την Αίγυπτο φέτος, καθώς οι δύο χώρες μοιράζονται αυξανόμενα κοινά συμφέροντα σε διάφορους τομείς.
Πρόσθεσε ότι η Σαουδική Αραβία θα είναι επίσης ένας βασικός περιφερειακός παράγοντας, συνδυάζοντας το κεφάλαιο και την ηγεσία της με τη στρατιωτική εμπειρία του Πακιστάν και ενδεχομένως τις αμυντικές υποδομές της Τουρκίας.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα αντιταχθούν έντονα σε αυτό», πρόσθεσε.
«Η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος θα μπορούσαν να κάνουν ένα βήμα μπροστά και να βοηθήσουν στη σταθεροποίηση της περιοχής».
Ο Γεσίλτας σημείωσε ότι οι περιφερειακές χώρες είναι πιθανό να θεωρήσουν το Ισραήλ ως την κύρια πρόκληση στην περιοχή.
Ωστόσο, ο στόχος της Άγκυρας δεν είναι να δημιουργήσει ένα μπλοκ που θα επικεντρώνεται αποκλειστικά στο Ισραήλ, αλλά μάλλον να προωθήσει την περιφερειακή σταθεροποίηση μετά την πιθανή κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία.
«Αυτό θα μπορούσε επίσης να εμποδίσει το Ιράν να ανασυνταχθεί και να επανεγκαθιδρύσει τα δίκτυα πληρεξουσίων του στην περιοχή, και μια τέτοια σταθεροποίηση θα μπορούσε, με τη σειρά του, να εξυπηρετήσει τις ανησυχίες ασφαλείας του Ισραήλ», είπε.
Ο Τεμίζ πιστεύει ότι οι περιφερειακοί παράγοντες δεν θέλουν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες να διαμορφώνουν μόνοι τους την τάξη ασφαλείας της περιοχής.
Πρόσθεσε ότι τέτοιες τοπικές συμμαχίες θα μπορούσαν, στην πραγματικότητα, να ευθυγραμμιστούν με το όραμα του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για μείωση της άμεσης εμπλοκής της Ουάσινγκτον στη Μέση Ανατολή και μεταφορά των ευθυνών ασφαλείας σε περιφερειακούς παράγοντες ως μέτρο εξοικονόμησης κόστους.
«Πιστεύω ότι την επόμενη περίοδο μπορεί να δούμε τη δημιουργία συμμαχιών ασφαλείας εντός τέτοιων υποπεριφερειακών πλαισίων», δήλωσε ο Τεμίζ.
«Στις μεσαίου μεγέθους χώρες δίνεται, ή ακόμη και ενθαρρύνεται, περισσότερος χώρος από αυτή την άποψη».
Το Κατάρ αύξησε το διακύβευμα στην προσφορά του: θα πρέπει να σχηματιστεί μια συμμαχία που να περιλαμβάνει την Τουρκία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Middle East Monitor, ο πρώην πρωθυπουργός του Κατάρ, Σεΐχης Χαμάντ μπιν Τζάσιμ μπιν Τζάμπερ αλ Θάνι, ζήτησε τη δημιουργία μιας στρατηγικής αμυντικής συμμαχίας που θα συγκεντρώνει την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν.
Ο Τζάμπερ αλ Θάνι, ο οποίος χαρακτήρισε την αμυντική συμμαχία ως «επείγουσα ανάγκη» υπό το πρίσμα των μεταβαλλόμενων περιφερειακών και διεθνών δυναμικών, δημοσίευσε μια ανάρτηση σχετικά με το θέμα στην αμερικανική πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X.
Στη δήλωσή του, ο Τζάμπερ αλ Θάνι αναφέρθηκε στη συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν τον Σεπτέμβριο του 2025, λέγοντας ότι η Τουρκία θα μπορούσε να ενταχθεί στη συμμαχία αργότερα. Ο Θάνι δήλωσε ότι η κοινή στρατηγική αμυντική συμφωνία αποτελεί «ένα σημαντικό βήμα για την προστασία της περιοχής και την ενίσχυση της σταθερότητάς της, συμπεριλαμβανομένων των αραβικών και μουσουλμανικών συνιστωσών της».
Τονίζοντας τη σημασία της δημιουργίας μιας συμμαχίας Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν-Τουρκίας-Αιγύπτου, ο Αλ Θάνι δήλωσε: «Η συμμαχία, όπως ήταν εδώ και καιρό, παραμένει επείγουσα ανάγκη για την προστασία των συμφερόντων μας και την ενίσχυση της συλλογικής μας δύναμης ενόψει των ραγδαίων αλλαγών στις πολιτικές των χωρών της δυτικής συμμαχίας, ιδίως των Ηνωμένων Πολιτειών».
ΚΑΛΕΣΕ ΕΠΙΣΗΣ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΟΥ ΚΟΛΠΟΥ.
Ο Αλ Θάνι δήλωσε ότι θα ήταν προς το συμφέρον των χωρών του Κόλπου να ενταχθούν σε μια τέτοια συμμαχία χωρίς καθυστέρηση, σημειώνοντας ότι οι ρυθμίσεις συλλογικής ασφάλειας μεταξύ αυτών των χωρών είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Τόνισε ότι η προτεινόμενη συμμαχία δεν πρέπει να θεωρείται εχθρική προς το Ιράν και ζήτησε ένα πλαίσιο που θα βασίζεται σε ισορροπημένες περιφερειακές παραμέτρους.
Ο αξιωματούχος του Κατάρ τόνισε επίσης ότι η συμμαχία πρέπει να οικοδομηθεί σε «ισορροπημένες αρχές και στέρεα θεμέλια» για να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα και η αποτελεσματικότητά της, προειδοποιώντας να μην επαναληφθούν οι «αδυναμίες της Διακήρυξης της Δαμασκού του 1990», η οποία εκδόθηκε βιαστικά μετά την εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ.
Ο Αλ Θάνι δήλωσε ότι η συμμαχία θα πρέπει να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που να περιλαμβάνει στρατιωτικές, οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις και ζήτησε αυτή η συνεργασία να καθοδηγείται από σαφείς στρατηγικούς στόχους που θα εξυπηρετούν όλα τα κράτη μέλη ως ένα διαρκές και αξιόπιστο περιφερειακό μπλοκ, όχι μόνο σε περιόδους κρίσης.