To… καμάρι του τουρκικού πτητικού εξοπλιστικού προγράμματος, το μαχητικό αεροσκάφος KAAN, βρέθηκε προ διμήνου στο επίκεντρο της δημοσιότητας με αφορμή όσα αποκαλύφθηκαν σχετικά με το βέτο του αμερικανικού Κογκρέσου για τους κινητήρες του.
Στα χαρτιά, το KAAN στοχεύει στην κυριαρχία της πέμπτης γενιάς που κατέχει το αμερικανικό F-35, μια φιλοδοξία που μοιάζει περισσότερο με ένα όνειρο τρελό, όνειρο απατηλό. Για την Άγκυρα, ωστόσο, το αεροσκάφος είναι το στολίδι ενός αμυντικού τομέα του οποίου οι εξαγωγές έχουν αυξηθεί σε επίπεδα ρεκόρ.
Αν αφαιρέσουμε τις δημόσιες σχέσεις, σύμφωνα με το eurasiantimes.com η βασική αδυναμία γίνεται αμέσως εμφανής: η πρόωση. Κάθε πρωτότυπο KAAN και κάθε αεροσκάφος πρώιμης παραγωγής βασίζεται σε έναν αμερικανικής κατασκευής κινητήρα General Electric F110.
Σύμφωνα με τις κυρώσεις CAATSA, ο κινητήρας αυτός απαιτεί αμερικανική άδεια εξαγωγής. Χωρίς αυτήν, το KAAN δεν μπορεί να παραχθεί, να παραδοθεί ή να συντηρηθεί.
Τα σοβαρότατα εμπόδια
Το βέτο λοιπόν βρίσκεται στην Ουάσινγκτον. Δεν το αποκάλυψαν οι επικριτές της Τουρκίας, αλλά ο ίδιος ο υπουργός Εξωτερικών της. Στα τέλη Σεπτεμβρίου 2025, η δημοσιογράφος Amberin Zaman ανέφερε την ειλικρινή παραδοχή του Hakan Fidan στη Νέα Υόρκη ότι η άδεια για τον F110 «έχει κολλήσει στο Κογκρέσο» και ότι χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου «η παραγωγή του KAAN δεν μπορεί να ξεκινήσει».
Η δήλωσή του προκάλεσε πολιτική θύελλα. Τούρκοι αξιωματούχοι έσπευσαν να ερμηνεύσουν εκ νέου τα λόγια του, επικαλούμενοι «εναλλακτικές λύσεις» και «σχεδιασμό πολλαπλών πηγών». Τίποτα από αυτά δεν άλλαξε το βασικό τεχνικό γεγονός: χωρίς κινητήρες με άδεια από τις ΗΠΑ, η πρώτη δεκαετία του KAAN εξαρτάται από εξωτερικές αποφάσεις.
Μπορεί να ξεκολλήσει η Τουρκία από την εξάρτηση;
Η Τουρκία αγωνίζεται να σπάσει αυτή την εξάρτηση. Η TEI και η TRMotor αναπτύσσουν τον TF-35000, έναν εγχώριο στροβιλοκινητήρα υψηλής ώσης που προορίζεται για τις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Οι δοκιμές εδάφους έχουν προγραμματιστεί για τα μέσα της δεκαετίας, με τον στόχο της ενσωμάτωσης να έχει οριστεί αισιόδοξα για το 2032. Ωστόσο, οι κινητήρες μαχητικών αεροσκαφών δεν ωριμάζουν σύμφωνα με πολιτικά χρονοδιαγράμματα.
Ο γεωπολιτικός κίνδυνος
Ο γεωπολιτικός κίνδυνος είναι ακόμη πιο έντονος. Οι σχέσεις της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη βασίζονται σε ένα τεταμένο μείγμα συνεργασίας και αντιπαράθεσης: οι S-400, η βόρεια Συρία, η Λιβύη, οι διαμάχες στην Ανατολική Μεσόγειο, η πολιτική του ΝΑΤΟ και τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι κυρώσεις CAATSA παραμένουν σε ισχύ. Υπό αυτές τις συνθήκες, οποιαδήποτε κρίση – εντάσεις στην Κύπρο, σύγκρουση με την Ελλάδα, κλιμάκωση στη Συρία, διπλωματική ρήξη με το Ισραήλ ή αλλαγή στην Ουάσιγκτον – θα μπορούσε να παγώσει τη αλυσίδα εφοδιασμού του KAAN εν μία νυκτί, επηρεάζοντας όχι μόνο την Τουρκία αλλά και κάθε ξένο αγοραστή που συνδέεται με αυτήν.
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι μόλις τεθεί σε λειτουργία ένας τουρκικός κινητήρας, αυτές οι ευπάθειες θα εξαφανιστούν. Αυτό όμως είναι ευσεβής πόθος.
Η Τουρκία προβληματίζεται
Τα σχέδια της Τουρκίας για τον δικό της στόλο αποκαλύπτουν που εστιάζει την προσοχή της. Η Άγκυρα αποκτά Eurofighter Typhoons, διαπραγματεύεται για Typhoons του Κατάρ και του Ομάν, πιέζει για F-16 Block 70 και εξακολουθεί να προσπαθεί, χωρίς επιτυχία, να επανενταχθεί στο πρόγραμμα F-35. Αυτές οι προφυλάξεις ισοδυναμούν με την παραδοχή ότι το KAAN δεν θα αναλάβει μόνο του το βάρος της αεροπορικής ισχύος της Τουρκίας για τουλάχιστον μια δεκαετία.
Ωστόσο από την πλευρά τους πιθανοί ξένοι αγοραστές, όπως πρόσφατα η Ινδονησία, πρέπει να θέσουν ένα ερώτημα: Ποιος μπορεί να εμποδίσει το αεροσκάφος μου να πετάξει; Με το KAAN σήμερα, η ειλικρινής απάντηση είναι: περισσότεροι παράγοντες από ό,τι με σχεδόν οποιοδήποτε άλλο μαχητικό στην αγορά.
Η Τουρκία δεν θα ακυρώσει το KAAN. Πολιτικά, συμβολικά και βιομηχανικά, δεν μπορεί. Αλλά οι ξένες κυβερνήσεις εξακολουθούν να έχουν επιρροή. Μπορούν να επενδύσουν δισεκατομμύρια σε ένα μαχητικό αεροσκάφος του οποίου το μέλλον εξαρτάται από άδειες εξαγωγής και πολιτικές συνθήκες – ή να περιμένουν μέχρι να τροφοδοτείται από έναν κινητήρα και μια αλυσίδα εφοδιασμού που δεν λογοδοτεί σε κανέναν εκτός από τον εαυτό του.
Μέχρι τότε, το KAAN παραμένει αυτό που υποδηλώνει ο τίτλος του: ένα μαχητικό αεροσκάφος που βασίζεται στην άδεια, όχι στη δύναμη.