Βέτο θέτει το Ισραήλ ακόμη και στις σκέψεις και τους σχεδιασμούς που γίνονται από την Τουρκία για ηλεκτρικό καλώδιο που θα ξεκινά από τη Σαουδική Αραβία και θα φτάνει στην ίδια, με προοπτική να καταλήγει στην ΕΕ. Αυτά αναφέρουν διπλωματικές πηγές και προσθέτουν ότι η στάση του Ισραήλ είναι απάντηση στα προβλήματα που προκαλεί η Άγκυρα στην υλοποίηση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας, Κύπρου και του ιδίου, δηλαδή του Ισραήλ. Επειδή οι σχεδιασμοί γίνονται με ορίζοντα τα 30 και πλέον έτη, εάν ναυαγήσει το έργο μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, η Τουρκία κερδίζει έδαφος και θ’ αποκτήσει αρχικώς τακτικό και εν συνεχεία, εάν συντρέξουν μια σειρά μεταβλητών και δη ασφάλειας, σημαντικό πλεονέκτημα ως χερσαία ηλεκτρική επιλογή για την Ευρώπη. Στην ουσία θα είναι ο μόνος χερσαίος διάδρομος μεταξύ Ανατολής και ΕΕ, ανεξαρτήτως εάν στην παρούσα φάση έχει ή όχι πλεόνασμα για να εξάγει ρεύμα.
Το πλεονέκτημα του χρόνου και της απόφασης
Η απόφαση και η υλοποίηση ενός έργου δημιουργεί μονοπάτια ροής ηλεκτρικής ενέργειας για τα επόμενα 30 με 50 χρόνια. Γι’ αυτό είναι σημαντικό ν’ αποκτήσει χρονικό πλεονέκτημα υλοποίησης το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ακόμη και στο τελικό του σκέλος, μεταξύ Κύπρου – Ισραήλ. Όπως λοιπόν η Τουρκία θέλει τη ματαίωση του έργου αυτού, έτσι και το Ισραήλ, ως περιφερειακή δύναμη, επιδιώκει να ναρκοθετήσει τις φιλοδοξίες τής Τουρκίας. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιεί αντικειμενικά εμπόδιο για τον ενεργειακό της αποκλεισμό, δίνοντας δυνατότητα σε άλλες επιλογές, με την προσδοκία να την αφήσει για όσο μεγαλύτερο διάστημα θα ήταν δυνατό εκτός παιχνιδιού εκεί όπου μπορεί. Η επιμονή του Ισραήλ ακόμη και στην κατασκευή του «ποδιού» του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, δηλαδή αυτού που αφορά στο ίδιο και την Κύπρο, προσφέρει πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας, διατηρώντας ζωντανή την υλοποίηση και του υπόλοιπου τμήματος, εκείνου δηλαδή που αφορά στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Σταθερότητα, ασφάλεια και F-35
Ένα από τα σενάρια που καλλιεργεί η Τουρκία στην προσπάθειά της ν’ αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο είναι η χερσαία ενεργειακή οδός από τη Σαουδική Αραβία στο έδαφός της. Ο διάδρομος αυτός συζητείται παρασκηνιακά, αλλά σκοντάφτει στις αντιδράσεις του Ισραήλ, που έχει την εύνοια των ΗΠΑ, καθώς και άλλων κρατών, για λόγους ασφάλειας (αντικειμενικές δυσκολίες), αφού το καλώδιο θα πρέπει να περάσει μέσω Συρίας και Ιράκ, όπου δεν υπάρχει σταθερότητα. Οι αλλαγές στη Μέση Ανατολή είναι συναφείς με τα θέματα της ενέργειας και της ασφάλειας, καθώς και με τον ρόλο που η Άγκυρα θέλει να διαδραματίζει στη Συρία και ευρύτερα. Υπάρχει, πάντως, η προσδοκία της θετικής προοπτικής, παρά την ανταγωνιστική σχέση Ισραήλ – Τουρκίας, την οποία επιδιώκει ο Πρόεδρος Τραμπ να βελτιώσει. Ή κατ’ ελάχιστον να κρατήσει τις ισορροπίες ισχύος και να μην αφήσει τους δυο συμμάχους του να φτάσουν στα άκρα. Αυτό διεφάνη, μάλιστα, κατά την τελευταία συνάντησή του με τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό, Βενιαμίν Νετανιάχου. Παρότι ο τελευταίος δεν επιθυμεί την πώληση των F-35 στην Τουρκία, λόγω αλλαγής του ισοζυγίου δυνάμεων (βλέπε πίνακα), ο Πρόεδρος Τραμπ άφησε το θέμα αυτό ανοικτό υπό προϋποθέσεις, που αφορούν, εκτός των άλλων, την απομάκρυνση των S-400 από τη χώρα. Είναι πρόδηλον ότι, για να ισορροπεί ο πλανητάρχης, πρέπει να κρατά όλα τα σχοινιά.
Ο ενεργειακός κόμβος
Μέσα σε αυτό το πλέγμα σχέσεων, δηλαδή του ανταγωνισμού δυο περιφερειακών δυνάμεων, όπως είναι η Τουρκία και το Ισραήλ, εμπίπτει και το εξής ερώτημα: Ποια από τις δύο θα καταστεί ενεργειακός κόμβος προς και από την Ευρώπη; Υπό αυτές τις συνθήκες, το Ισραήλ ευνοεί σφόδρα τον αγωγό Ελλάδα – Κύπρος ως το δικό του έδαφος για να βάλει τέλος στην τουρκική ανταγωνιστική σκέψη – σχεδιασμό. Γιατί; Διότι, εκτός των άλλων, μπαίνει στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο και ταυτοχρόνως:
- Ενισχύει το ρόλο του ως κόμβου, και δη ενεργειακού, καθώς και γεωπολιτικού, κερδίζοντας πλεονέκτημα στον Δρόμο της Ινδίας (IMEC), που μέσω του Ισραήλ έχει ως στόχο να φτάσει στην Ευρώπη για εμπορικούς και άλλους σκοπούς. Με το ηλεκτρικό καλώδιο από την Ελλάδα στο Ισραήλ μέσω Κύπρου δημιουργούνται συνθήκες υποδομών και αξιοπιστίας. Επί τούτου θα πρέπει να επισημανθεί το εξής: Η Τουρκία είναι ήδη τμήμα του Κινέζικου Δρόμου του Μεταξιού. Δεν είναι, όμως, τμήμα του Ινδικού Δρόμου, που είναι ανταγωνιστικός του πρώτου. Εάν η Άγκυρα καταφέρει ν’ «ακυρώσει» το καλώδιο του «Ιnterconnector», τότε μειώνει τον γεωπολιτικό ρόλο της Κύπρου και του Ισραήλ τόσο στον ενεργειακό τομέα όσο και στον IMEC. Έτσι, δημιουργούνται συνθήκες αυξημένης εξάρτησης της Κύπρου έναντι της Τουρκίας, σε αντίθεση με την περίπτωση υλοποίησης του «Ιnterconnector». Στη δεύτερη περίπτωση: Α) Η Κύπρος υιοθετεί την πρακτική τής εσωτερικής ενεργειακής αγοράς της ΕΕ με τη δημιουργία συνθηκών μείωσης της εξάρτησης της ΕΕ από εξωτερικούς παράγοντες και της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος, κάτω από προϋποθέσεις, που είναι συναφείς με τη διαφάνεια, την καθαρότητα του έργου και τον στρατηγικό σχεδιασμό. Β) Η ΕΕ έχει την τραυματική εμπειρία των εξαρτήσεων από τη Ρωσία και την Ουκρανία και, ως εκ τούτου, θα προτιμούσε πιο ασφαλείς επιλογές.
Η διεύρυνση του άξονα
- Η ενίσχυση του ρόλου του Ισραήλ -μέσω του αγωγού με την Κύπρο και την Ελλάδα- περιορίζει τον γεωπολιτικό ρόλο της Τουρκίας. Είναι δε πιο εύκολο για το Ισραήλ να διευρύνει τις συμφωνίες του Αβραάμ, εντάσσοντας σε αυτές -όπως ευνοούν οι ΗΠΑ- τη Σαουδική Αραβία. Αυτό σημαίνει ότι ο άξονας δεν σταματά στο Ισραήλ αλλά φτάνει ώς τη Σαουδική Αραβία, πάντα κάτω από προϋποθέσεις που δεν είναι συναφείς μόνο με τα οικονομικά συμφέροντα και την ασφάλεια, αλλά και με την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ομαλοποίηση των σχέσεων του Ισραήλ με τις αραβικές και μουσουλμανικές χώρες. Μια τέτοια εξέλιξη συνιστά σαφή επιδίωξη του Προέδρου Τράμπ. Δηλαδή επιδιώκει τη δημιουργία νέων συνθηκών ασφάλειας με την αποδυνάμωση ή ακόμη και την εξολόθρευση των ακραίων εντός του Ισλάμ τάσεων για να ενισχυθούν μέσω εμπορίου, ενέργειας και οικονομίας νέες τάσεις αλληλεξαρτήσεων και αμοιβαίου οφέλους.
Οι τιμές και τα συμφέροντα
Γίνεται, λοιπόν, αντιληπτό ότι, εάν δεν υλοποιηθεί το έργο του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, κερδίζουν έδαφος οι επιλογές της Τουρκίας. Είναι δε αληθές ότι τον απλό πολίτη ενδιαφέρει -εκτός των άλλων- η απάντηση στο ερώτημα, εάν είναι πιο φτηνό το ηλεκτρικό ρεύμα. Αυτή είναι μια από τις πολλές παραμέτρους της γεωπολιτικής, που είναι όμως εγκλωβισμένη: 1) Στις μελέτες βιωσιμότητας, οι οποίες, όμως, επειδή εξαρτώνται από διάφορες άλλες μεταβλητές σε βάθος χρόνου που φτάνει τα 30 χρόνια, είναι επισφαλείς. Αναλόγως της περιπτώσεως και των συμφερόντων ή άλλων απρόβλεπτων μεταβλητών, μπορούν να εξελιχθούν είτε θετικά είτε αρνητικά. Κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι το έργο θα πρέπει να ακυρωθεί λόγω της τιμής και μόνο του ηλεκτρικού ρεύματος. Άλλωστε, ακόμη και αν δεν γίνει το έργο, μπορεί οι τιμές να είναι υψηλότερες σε τρία π.χ. χρόνια από σήμερα και δη συγκριτικά με εκείνες της ΕΕ για μια σειρά άλλων απρόβλεπτων παραγόντων. 2) Στα διαπλεκόμενα συμφέροντα που υπάρχουν και στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Γι’ αυτό επιβάλλεται «καθαρό» έργο.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και η συνεργασία «Τρία συν Ένα»
Βεβαίως, στο σκηνικό πάντα έχουν ρόλο να διαδραματίσουν οι ΗΠΑ, οι οποίες εκείνο που δεν θέλουν να δουν είναι μια περαιτέρω όξυνση των σχέσεων Ισραήλ – Τουρκίας. Από την τελευταία συνάντηση Νετανιάχου – Τραμπ γίνεται αντιληπτό πόσο θερμή είναι η σχέση των δύο ηγετών, αλλά και κάτι άλλο: Ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν «ρίχνει» την Τουρκία, την οποία θεωρεί έναν από τους πυλώνες ασφάλειας και συνεργασίας στην περιοχή. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι ΗΠΑ δεν θα συμμετέχουν στο σχήμα «Τρία Συν Ένα» (Ισραήλ – Ελλάδα – Κύπρος και ΗΠΑ). Οι ΗΠΑ όντως δεν θέλουν μπελάδες στην περιοχή μας και δη ενεργειακούς, που θα ήταν δυνατό να εξελιχθούν σε κρίσεις. Ερώτημα: Τι σημαίνει αυτό; Ότι οι συστάσεις θα γίνουν προς την Άγκυρα ή οι πιέσεις θα στραφούν αλλού -και έναντι ποιων- με ό,τι αυτό σημαίνει; Ή θα πάμε σε συμβιβασμούς και ποιους;..
Ο πίνακας αποτυπώνει την αεροπορική ισχύ Ισραήλ – Τουρκίας σε τρεις τομείς: μαχητικά, drones και αεράμυνα. Διαχωρίζεται σε ποσότητα (αριθμός ενεργών μέσων) και ποιότητα (τεχνολογία, ολοκλήρωση, επιχειρησιακή εμπειρία). Οι τιμές είναι σχετικοί δείκτες 0–100, όχι απόλυτοι αριθμοί, ώστε να φαίνονται τάσεις και ισορροπίες. Το γράφημα δείχνει την τουρκική υπεροχή στη μαζικότητα drones, από τη μια, και την ισραηλινή υπεροχή στην ποιότητα και στην αεράμυνα, από την άλλη. Πιο ισορροπημένη εικόνα υπάρχει στα μαχητικά, αλλά με ποιοτική υπεροχή του Ισραήλ λόγω των F-35 και των F-15. Οι πηγές βασίζονται σε Global Firepower, IISS Military Balance, SIPRI, επίσημες ανακοινώσεις IDF, ASELSAN/ROKETSAN, και αξιόπιστα διεθνή μέσα (Reuters, DefenseNews).
Ο πίνακας αποτυπώνει τη μεταβολή της ποιοτικής ισχύος των μαχητικών επί τη βάσει του σεναρίου κατά το οποίο η Τουρκία αποκτά F-35, ενώ όλα τα υπόλοιπα μεγέθη παραμένουν σταθερά. Η ποιότητα της Τουρκίας αυξάνεται επειδή τα F-35 ανήκουν στην 5η γενιά, προσφέροντας stealth, sensor fusion, ανώτερη επίγνωση τακτικής κατάστασης και δυνατότητα επιχειρήσεων deep strike (βαθύ κτύπημα) σε περιβάλλον ισχυρής αεράμυνας. Επιπλέον, λειτουργούν ως ιπτάμενοι κόμβοι πληροφοριών, βελτιώνοντας έμμεσα την απόδοση F-16 και UAV μέσω δικτύωσης. Τα βασικά οφέλη για την Τουρκία είναι: μείωση ποιοτικού χάσματος με το Ισραήλ στα μαχητικά, αύξηση αποτροπής, καλύτερη διαλειτουργικότητα με ΝΑΤΟ και αναβάθμιση συνολικής αεροπορικής αποτελεσματικότητας. Ωστόσο, το Ισραήλ διατηρεί ελαφρύ προβάδισμα λόγω F-35I, εθνικών τροποποιήσεων και μεγαλύτερης επιχειρησιακής εμπειρίας.
Το γράφημα δείχνει πώς μεταβάλλεται το ισοζύγιο μαχητικών Ισραήλ – Τουρκίας σε τρία σενάρια: Τι ισχύει σήμερα, και τι θα ισχύει με την Τουρκία ν’ αποκτά Eurofighter, και τι με τα Eurofighter και F-35. Τα Eurofighter αυξάνουν την τουρκική ποσότητα και βελτιώνουν την ποιότητα (αισθητήρες, επιδόσεις BVR), μειώνοντας το χάσμα. Η ένταξη των F-35 στο τουρκικό οπλοστάσιο προκαλεί μεγαλύτερο ποιοτικό άλμα (stealth, sensor fusion, SEAD), φέρνοντας την Τουρκία κοντά στην ισορροπία. Παρ’ όλα αυτά, το Ισραήλ διατηρεί ελαφρό προβάδισμα λόγω F-35I, εθνικών τροποποιήσεων, ολοκλήρωσης και επιχειρησιακής εμπειρίας.
Ο χάρτης αποτυπώνει έναν από τους σχεδια σμούς της χερσαίας δι αδρομής ηλεκτρικού κα λωδίου από τη Σαουδική Αραβία στην Τουρκία, με προοπτική να καταλήγει στην Ευρώπη. Το Ισραήλ, ουδόλως θα ήθελε να του κλέψει η Τουρκία τον κομβικό ενεργειακό και γεωπολιτικό ρόλο που θέλει ν’ αποκτήσει μέσω του IMEC και του καλωδίου από την Ελλάδα στο έδαφός του μέσω Κύπρου.