Με διθυραμβικούς τόνους από τους επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Ένωσης χαιρετίστηκε η έγκριση του προγράμματος SAFE (Security Action for Europe), που περιλαμβάνεται στην Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή άμυνα και προβλέπει τη δημιουργία ενός κοινού ταμείου 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα χρησιμοποιείται από τις χώρες μέλη για την εξασφάλιση δανείων που θα χρησιμοποιούνται για την «χρηματοδότηση κοινών επενδύσεων στον τομέα της άμυνας».
Όμως εκτός από τις χώρες της ΕΕ «τα χέρια της τρίβει» και η Τουρκία…
«Η συμφωνία που επιτεύχθηκε για το SAFE αποτελεί σημαντικό βήμα προς μια ισχυρότερη Ευρώπη», δήλωσε χθες 21/5/2025 ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, προσθέτοντας ότι το νέο εργαλείο «τηρεί τις δεσμεύσεις των Ευρωπαίων ηγετών και ενισχύει την κοινή μας ασφάλεια».
Σύμφωνα με τους όρους του προγράμματος, το 65% της αξίας κάθε έργου που θα χρηματοδοτηθεί μέσω του SAFE πρέπει να προέρχεται από εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ, τη Νορβηγία ή την Ουκρανία, ενώ το υπόλοιπο 35% μπορεί να καλύπτεται από εταίρους τρίτων χωρών. Ακριβώς εδώ είναι που υπάρχει το λεπτό σημείο, που μπορεί να ανοίγει τον δρόμο για την συμμετοχή της Τουρκίας στην ανάληψη ρόλου στην ευρωπαϊκή άμυνα και σ’ αυτό εδράζονται και οι αντιρρήσεις της ελληνικής πλευράς, που όμως δεν ήταν αρκετές για να «μπλοκάρουν» την απόφαση δημιουργίας του προγράμματος, καθώς αυτή ελήφθη όχι με ομοφωνία, αλλά με ειδική πλειοψηφία.
Η Τουρκία με την αμυντική της βιομηχανία θα μπορεί κατ’ επέκταση να διεκδικήσει μερίδιο από αυτό το 35% που δυνητικά μπορεί να δοθεί σε εταιρείες που δεν έχουν έδρα στην ΕΕ.
Το «παραθυράκι»
Εξάλλου, κατά την παρουσίαση της «Λευκής Βίβλου» είχε αναφερθεί ότι αίτηση για χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό ταμείο μπορούν να κάνουν και εταιρείες που εδρεύουν σε τρίτες χώρες, με τις οποίες η ΕΕ έχει υπογράψει αμυντικό σύμφωνο, εφόσον τα προϊόντα συμμορφώνονται με τις νέες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την ασφάλεια και τον έλεγχο της χρήσης τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, το νέο επενδυτικό εργαλείο θα επιτρέψει «στις υπό ένταξη χώρες, στις υποψήφιες χώρες και στις δυνάμει υποψήφιες χώρες να συμμετάσχουν σε κοινές προμήθειες και να συμβάλουν στη συνολική ζήτηση. Μπορούν επίσης να διαπραγματευτούν συγκεκριμένες, αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες για τη συμμετοχή των αντίστοιχων βιομηχανιών τους σε τέτοιες προμήθειες», με αποτέλεσμα να δημιουργείται «παράθυρο» ώστε η Τουρκία να ζητήσει να συμπεριληφθεί στην ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η αντίδραση Αθήνας – Λευκωσίας
Η Ελλάδα – συνεπικουρούμενη από την Κύπρο – επιχείρησε να πείσει πως δεν μπορεί να συμπεριληφθούν χώρες που – όπως είπε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας – δεν συμμερίζονται τον αξιακό κώδικα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, αυτό δεν απέτρεψε την πλειοψηφία των χωρών – μελών να εγκρίνουν το πρόγραμμα, σε μια περίοδο που αναζητούν λύσεις ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας με δεδομένη την σταδιακή αποστασιοποίηση των ΗΠΑ.
Η πλειοψηφία των χωρών της ΕΕ βλέπει στην Τουρκία μια νατοϊκή χώρα που διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό, ενώ η έμφαση που έχει δώσει στις αμυντικές τεχνολογίες αιχμής θεωρείται πολύτιμο απόκτημα. Επιπλέον πολλές χώρες θεωρούν την Τουρκία πολύτιμο εταίρο έχοντας αναπτύξει σχέσεις στον αμυντικό τομέα, όπως η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία.
Το μόνο που κατάφερε η Ελλάδα είναι να συμπεριληφθεί στο τελικό κείμενο της απόφασης που ενέκριναν οι μόνιμοι αντιπρόσωποι στην ΕΕ μια αναφορά στο άρθρο 212 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που προβλέπει ομοφωνία για συμφωνίες οικονομικού και τεχνικού χαρακτήρα με υποψήφιες προς ένταξη χώρες, όπως είναι η Τουρκία.
Η «διείσδυση» στην ευρωπαϊκή αγορά
Όμως, η Τουρκία έχει και δεύτερο «πάτημα» για τη συμμετοχή της στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Όπως προαναφέρθηκε, στο πρόγραμμα SAFE αναφέρεται πως «το 65% της αξίας κάθε έργου που θα χρηματοδοτηθεί μέσω του SAFE πρέπει να προέρχεται από εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ». Η Άγκυρα «φρόντισε» τον περασμένο Δεκέμβριο μέσω της εταιρείας Baykar, του γαμπρού του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, να εξαγοράσει την ιταλική Piaggio Aerospace, αποκτώντας εμμέσως «έδρα» επί ευρωπαϊκού εδάφους.
Επιπλέον έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με την επίσης ιταλική Leonardo για την συμπαραγωγή drones. Η οριστική απόφαση για το πρόγραμμα αναμένεται να ληφθεί στις 27 Μαΐου 2025, στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων, χωρίς πάντως να αναμένονται θεαματικές αλλαγές.