Συνέντευξη του Τζον Συτιλίδης στο parapolitika.gr
Μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις και τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου αναμένεται να αποτελέσει η Υπουργική Διάσκεψη του Σχήματος 3+1 στο Χιούστον του Τέξας, όπου Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν στην περαιτέρω θεσμοθέτηση μιας συνεργασίας που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος.
Η συνάντηση της Πέμπτης αποτελεί τη συνέχεια των αποφάσεων που είχαν ληφθεί στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της συνόδου P-TEC τον Νοέμβριο του 2025 και αναμένεται να σηματοδοτήσει την έναρξη λειτουργίας του East Med Energy Center, ενός νέου θεσμικού μηχανισμού που φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε κεντρικό κόμβο ενεργειακής συνεργασίας, τεχνολογικής καινοτομίας, επενδύσεων και περιφερειακής ασφάλειας.
Η Ουάσιγκτον επενδύει στον άξονα Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς θεωρείται από πολλούς αναλυτές η πιο σαφής μέχρι σήμερα επιβεβαίωση της αμερικανικής στρατηγικής στήριξης προς το σχήμα συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.
Ο Ελληνοαμερικανός γεωπολιτικός αναλυτής Τζον Συτιλίδης εκτιμά ότι η κυβέρνηση Τραμπ προχωρά πλέον στην πλήρη θεσμοθέτηση του σχήματος 3+1, μετατρέποντάς το από ένα πλαίσιο πολιτικών διαβουλεύσεων σε έναν μόνιμο μηχανισμό στρατηγικής συνεργασίας.
Όπως επισημαίνει, η επιλογή του Χιούστον μόνο τυχαία δεν είναι. Πρόκειται για την «πρωτεύουσα» της παγκόσμιας ενεργειακής βιομηχανίας, γεγονός που προσδίδει επιπλέον συμβολισμό αλλά και ουσία στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το νέο πλαίσιο συνεργασίας περιλαμβάνει ενεργειακές διασυνδέσεις, κρίσιμες υποδομές μεταφορών, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, υποθαλάσσια καλώδια και διαδρόμους συνδεσιμότητας που εκτείνονται από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Η κληρονομιά του East Med Act
Η σημερινή εξέλιξη αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act του 2019, της νομοθεσίας που εισήγαγε ο τότε γερουσιαστής και νυν υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο.
Ο συγκεκριμένος νόμος αποτέλεσε σημείο καμπής για την αμερικανική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς αναγνώρισε θεσμικά τη σημασία της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στους τομείς της ενέργειας, της ασφάλειας, της κυβερνοασφάλειας, των αναδυόμενων τεχνολογιών και της αντιμετώπισης κοινών απειλών.
Η ίδρυση του East Med Energy Center θεωρείται από πολλούς η φυσική εξέλιξη εκείνης της στρατηγικής.
Ο ρόλος της Ελλάδας στον νέο ενεργειακό χάρτη
Στο επίκεντρο της συνόδου βρίσκεται η ανάδειξη της Ελλάδας ως βασικής πύλης ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης.
Η Αθήνα έχει ήδη αποκτήσει κομβικό ρόλο στη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη μέσω των υποδομών της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, ενώ η ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου δημιουργεί έναν νέο άξονα ενεργειακής ασφάλειας που εκτείνεται από την Ελλάδα έως την Ουκρανία.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται:
- Στον Διασυνδετήριο Αγωγό Ελλάδας – Βουλγαρίας (IGB).
- Στον αναβαθμισμένο Διαβαλκανικό Αγωγό.
- Στον Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου.
- Στις νέες εγκαταστάσεις LNG στην Αλεξανδρούπολη.
- Στη στρατηγική αναβάθμιση λιμένων και ενεργειακών υποδομών.
Οι αμερικανικές αρχές αντιμετωπίζουν πλέον την Ελλάδα όχι μόνο ως σύμμαχο ασφαλείας, αλλά και ως κρίσιμο ενεργειακό κόμβο για τη μείωση της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τη Ρωσία.
ExxonMobil, Chevron και Venture Global
Τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας ενισχύει και η παρουσία μεγάλων αμερικανικών ενεργειακών ομίλων.
Η ExxonMobil συνεχίζει τις έρευνες στο Ιόνιο, η Chevron προχωρά στα σχέδιά της νότια της Κρήτης, ενώ η Venture Global συμμετέχει ενεργά στον σχεδιασμό εξαγωγών LNG προς τις ευρωπαϊκές αγορές μέσω ελληνικών υποδομών.
Για την Ουάσιγκτον, οι συγκεκριμένες επενδύσεις δεν έχουν μόνο οικονομική διάσταση.
Αποτελούν και πολιτική ψήφο εμπιστοσύνης προς την Ελλάδα ως χώρα σταθερότητας και προβλεψιμότητας σε μια περιοχή όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται διαρκώς.
Σύμφωνα με τον Τζον Συτιλίδη, η παρουσία αυτών των εταιρειών ενισχύει τη στρατηγική σύνδεση Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών για τις επόμενες δεκαετίες.
Το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο
Πέρα από την ενέργεια, το νέο σχήμα συνεργασίας εντάσσεται σε έναν ευρύτερο ανταγωνισμό επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα δίκτυο χωρών που θα λειτουργεί ως πυλώνας σταθερότητας απέναντι στις προκλήσεις που προέρχονται από τη Ρωσία, το Ιράν αλλά και την αυξανόμενη κινεζική οικονομική και τεχνολογική παρουσία στην περιοχή.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα εμφανίζεται ως ένας από τους πιο αξιόπιστους εταίρους της Ουάσιγκτον στην ευρύτερη περιοχή.
Από την Ανατολική Μεσόγειο στην Ευρώπη των «Έξι Θαλασσών»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά του Συτιλίδη στην πιθανότητα βαθύτερης ελληνικής συμμετοχής στην Πρωτοβουλία των Τριών Θαλασσών, η οποία συνδέει σήμερα τις χώρες της Βαλτικής, της Μαύρης Θάλασσας και της Αδριατικής.
Κατά τον ίδιο, η ένταξη της Ελλάδας θα μπορούσε να επεκτείνει τη γεωστρατηγική εμβέλεια της πρωτοβουλίας προς το Αιγαίο, το Ιόνιο και τη Μεσόγειο, δημιουργώντας μια νέα «Πρωτοβουλία των Έξι Θαλασσών» που θα συνέδεε ενεργειακά, εμπορικά και γεωπολιτικά τη Βόρεια με τη Νότια Ευρώπη.
Η Ελλάδα ως στρατηγικός πυλώνας
Η υπουργική διάσκεψη του Χιούστον αναμένεται να επιβεβαιώσει μια τάση που διαμορφώνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια: τη μετατροπή της Ελλάδας από περιφερειακό παίκτη σε βασικό στρατηγικό κόμβο της αμερικανικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η δημιουργία του East Med Energy Center, η ενίσχυση των ενεργειακών υποδομών, η παρουσία αμερικανικών επενδύσεων και η θεσμοθέτηση του σχήματος 3+1 συνθέτουν ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας που υπερβαίνει τα στενά ενεργειακά όρια και αποκτά σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας και ανακατατάξεων, η Αθήνα φαίνεται να εδραιώνει τη θέση της ως ένας από τους βασικούς πυλώνες σταθερότητας, ασφάλειας και ενεργειακής διασύνδεσης μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ηνωμένων Πολιτειών.