Η επιστροφή του Donald Trump στη Γροιλανδία δεν είναι μια ακόμη ιδιοτροπία εξωτερικής πολιτικής, αλλά μέρος ενός σχεδίου αναδιάταξης της παγκόσμιας ισχύος, όπου οι πόροι, η ενέργεια και η γεωγραφία μετατρέπονται σε όπλα και η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει θεατής.
Ένα νέο είδος «παγκοσμιοποίησης»
Σύμφωνα με το Modern Diplomacy, oι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διαμορφώσουν μια νέα παγκόσμια τάξη, υπό αμερικανική ηγεσία, βασισμένη στην ενεργειακή κυριαρχία, την εδαφική μόχλευση και τη στρατηγική ανεπάρκεια της Ευρώπης.
Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump επανήλθε αυτή την εβδομάδα στην εμμονή του για την απόκτηση της Γροιλανδίας – μια ιδέα που έμοιαζε σχεδόν ξεχασμένη μόλις έναν μήνα πριν – η αντίδραση, ιδίως στην Ευρώπη, δεν ήταν πλέον να αποδοθεί σε απλές «υστερίες». Και το ζήτημα δεν περιορίζεται στο λεγόμενο «φαινόμενο Maduro». Πίσω από τις προκλητικές δηλώσεις του Trump, αρχίζει να διαφαίνεται μια γεωπολιτική στρατηγική, αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα είδος «νέου παγκοσμιοποιημένου δόγματος».
Αυτός ο «παγκοσμιοποιημένος» τρόπος σκέψης του Trump αποτελείται από τρία αλληλένδετα στοιχεία: την επανερμηνεία του Δόγματος Monroe – που κάποιοι πλέον αποκαλούν «Δόγμα Donroe»· τη μετατροπή των ΗΠΑ σε ενεργειακή υπερδύναμη με έλεγχο της αγοράς υδρογονανθράκων, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο· και την ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας ως αρκτικής υπερδύναμης, ιδιότητα που σήμερα οι ΗΠΑ κατέχουν περισσότερο κατ’ όνομα παρά στην πράξη.
Η λογική πίσω από τις κινήσεις Trump
Υπάρχει μια εσωτερική συνοχή στις κινήσεις του προέδρου.
Η απομάκρυνση του Nicolás Maduro θεωρείται κρίσιμη για να μετατραπούν οι υδρογονάνθρακες της Βενεζουέλας σε πηγή επιπλέον οικονομικής σταθερότητας για τις ΗΠΑ. Αυτό συνιστά την πρώτη βολή του Trump στον κόσμο του «νέου παγκοσμιοποιημένου δόγματος». Για να εξελιχθούν σε ενεργειακή υπερδύναμη, οι ΗΠΑ θα πρέπει να ελέγξουν τους υδρογονάνθρακες της Βενεζουέλας – και δυνητικά του Ιράν – και να εξαλείψουν το ταχύτερο δυνατό τους λεγόμενους «σκιώδεις στόλους».
Στο ίδιο πνεύμα, η πλήρης νομική κυριαρχία επί της Γροιλανδίας θεωρείται απαραίτητη για να εδραιωθούν οι ΗΠΑ ως αρκτική δύναμη. Διαφορετικά, μετά το 2030, η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας ως ενεργειακή υπερδύναμη θα καταστεί ιδιαίτερα δύσκολη.
Θα μπορούσε, βεβαίως, να υπάρξει μια εναλλακτική στρατηγική: μια μακρόχρονη και δαπανηρή προσπάθεια αναζωογόνησης της Αλάσκας. Όμως κάτι τέτοιο θα απαιτούσε χρόνια – αν όχι δεκαετίες. Η Γροιλανδία, αντίθετα, προσφέρει την ευκαιρία μιας ταχείας παγίωσης ενός νέου πολιτικού και γεωγραφικού καθεστώτος.
Ευρώπη: ο αδύναμος κρίκος
Ο Trump λειτουργεί ευκαιριακά, αλλά μεθοδικά, επιλέγοντας κάθε επόμενο βήμα με βάση τις αδυναμίες που διακρίνει στους γεωπολιτικούς του αντιπάλους. Πιστεύει ότι η Ευρώπη είναι πλέον αρκετά αποδυναμωμένη, ώστε να μπορεί να ανοίξει συζητήσεις για το καθεστώς της Γροιλανδίας σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο από ό,τι την άνοιξη του 2025, όταν οι διεθνείς συνθήκες δεν ευνοούσαν μια τέτοια κίνηση.
Πρόσφατα, ο Trump μίλησε απαξιωτικά για τη Γροιλανδία σε συνομιλία με δημοσιογράφους. «Ξέρετε ποια είναι η άμυνά τους; Δύο έλκηθρα με σκυλιά», είπε, απαντώντας σε ερώτηση για το αν οι ΗΠΑ έχουν καταθέσει πολιτική πρόταση προς τη Γροιλανδία ή τη Δανία. Την ίδια στιγμή, πρόσθεσε ότι ρωσικά και κινεζικά αντιτορπιλικά και υποβρύχια βρίσκονται «παντού» στην περιοχή.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Trump, μιλώντας για τη Γροιλανδία, υπογράμμισε ευθέως την ανικανότητα του ΝΑΤΟ να προστατεύσει το νησί από εξωτερικές απειλές, ακόμη και υποθετικές, όπως το ενδεχόμενο κατάληψής του από τη Ρωσία ή την Κίνα.
Το μήνυμά του είναι σαφές: σκοπεύει να διεκδικήσει ή να ανακτήσει κάθε «περιουσιακό στοιχείο» που δεν προστατεύεται επαρκώς.
Το φάντασμα της στρατιωτικής ανεπάρκειας
Η εμμονή του Trump με τη Γροιλανδία ενισχύεται και από την αποτυχία των Ευρωπαίων ηγετών να συγκροτήσουν έστω μια στοιχειώδη «συμμαχία των προθύμων», παρά τη ρητορική περί ετοιμότητας να αναλάβουν πλήρως την ευθύνη για την ασφάλεια της Ευρώπης χωρίς τις ΗΠΑ. Η υποθετική δύναμη των 200.000 στρατιωτών που συζητούνταν πριν από έξι μήνες έχει πλέον συρρικνωθεί σε μόλις 40.000 – και ακόμη κι αυτός ο αριθμός θεωρείται ανέφικτος.
Η συνειδητοποίηση της στρατιωτικής τους ανεπάρκειας έχει ταράξει βαθιά τους Ευρωπαίους. Αν και κανείς δεν το λέει ανοιχτά, υπάρχουν χώρες που θα ήταν πρόθυμες να «θυσιάσουν» τη Γροιλανδία, προκειμένου να αποφύγουν την ενεργοποίηση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ απέναντι στην αδιαλλαξία του Trump. Αν ο Trump πετύχει, οι χώρες αυτές κινδυνεύουν να μετατραπούν σε μέρος της πολιτικής του «ακολουθίας», χάνοντας τη φωνή τους ακόμη και εντός μιας Συμμαχίας που κάποτε θεωρούνταν ένωση ίσων δημοκρατιών.