Η Λωρίδα της Γάζας, μια από τις πιο τραυματισμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής, βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο ενός μεγάλου γεωπολιτικού πειράματος. Όχι αυτή τη φορά μέσα από στρατιωτικούς σχεδιασμούς ή διπλωματικά τελεσίγραφα, αλλά μέσα από έναν φιλόδοξο – και για πολλούς εξαιρετικά αμφιλεγόμενο – οικονομικό και πολεοδομικό οδικό χάρτη. Σύμφωνα με τη WSJ, το «Project Sunrise», ένα σχέδιο 112 δισεκατομμυρίων δολαρίων που εκπονήθηκε από στενούς συνεργάτες του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, υπόσχεται να μετατρέψει τη βομβαρδισμένη παλαιστινιακή λωρίδα σε έναν υπερσύγχρονο παραθαλάσσιο κόμβο ανάπτυξης, τεχνολογίας και τουρισμού. Πολυτελή θέρετρα δίπλα στη θάλασσα, σιδηρόδρομοι υψηλής ταχύτητας, «έξυπνα» ενεργειακά δίκτυα βασισμένα στην τεχνητή νοημοσύνη και νέες μητροπόλεις από το μηδέν: αυτή είναι η εικόνα που περιγράφεται στις 32 σελίδες του PowerPoint που έχει ήδη παρουσιαστεί σε ξένες κυβερνήσεις και πιθανούς επενδυτές.
Ποιοι βρίσκονται πίσω από το σχέδιο
Το «Project Sunrise» φέρει τις υπογραφές του Τζάρετ Κούσνερ, γαμπρού του Προέδρου Τραμπ, και του ειδικού απεσταλμένου για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ, με τη συμμετοχή και άλλων ανώτερων αξιωματούχων του Λευκού Οίκου. Η ομάδα εργάστηκε εντατικά για περίπου 45 ημέρες, αντλώντας στοιχεία από Ισραηλινούς αξιωματούχους, εργολάβους και παράγοντες του ιδιωτικού τομέα. Η παρουσίαση χαρακτηρίζεται ως «ευαίσθητη αλλά μη διαβαθμισμένη» και επιχειρεί να χαρτογραφήσει το πέρασμα της Γάζας από τις σκηνές των προσφύγων στα ρετιρέ των ουρανοξυστών – από τη διεθνή βοήθεια σε μια αυτάρκη, επενδυτικά ελκυστική οικονομία.
Το κόστος και ο ρόλος των ΗΠΑ
Σύμφωνα με το σχέδιο, το συνολικό κόστος της ανοικοδόμησης ανέρχεται σε 112,1 δισεκατομμύρια δολάρια για μια περίοδο 10 ετών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προτίθενται να αναλάβουν ρόλο «άγκυρας», καλύπτοντας περίπου το 20% της χρηματοδότησης μέσω επιχορηγήσεων και εγγυήσεων χρέους – ποσό που αγγίζει τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η υπόλοιπη χρηματοδότηση αναμένεται να προέλθει από:
- πλούσια κράτη του Κόλπου,
- διεθνείς οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα,
- ιδιωτικούς επενδυτές και funds υποδομών.
Το σχέδιο υποστηρίζει ότι, μετά τα πρώτα χρόνια, η ίδια η Γάζα θα αρχίσει να αυτοχρηματοδοτεί μέρος των έργων της, καθώς η οικονομική δραστηριότητα θα ανακάμπτει και τα νέα έργα θα δημιουργούν έσοδα.
Οι τέσσερις φάσεις της ανοικοδόμησης
Η ανοικοδόμηση προβλέπεται να εξελιχθεί σε τέσσερις διακριτές φάσεις, με γεωγραφική και λειτουργική κλιμάκωση:
1. Ασφάλεια και απομάκρυνση ερειπίων
Η διαδικασία ξεκινά με την απομάκρυνση:
- κατεστραμμένων κτιρίων,
- μη εκραγέντων πυρομαχικών,
- τούνελ της Χαμάς.
Παράλληλα, θα δημιουργηθούν προσωρινά καταλύματα, νοσοκομεία πεδίου και κινητές ιατρικές μονάδες.
2. Βασικές υποδομές
Ακολουθεί η κατασκευή μόνιμων κατοικιών, σχολείων, ιατρικών εγκαταστάσεων και θρησκευτικών χώρων, καθώς και η αποκατάσταση δρόμων, δικτύων ηλεκτροδότησης και υδροδότησης.
3. Οικονομική και αστική ανάπτυξη
Σε αυτό το στάδιο προβλέπεται η δημιουργία νέων πόλεων, εμπορικών κέντρων και βιομηχανικών ζωνών.
4. Η «Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής»
Μόνο στο τελικό στάδιο εμφανίζονται τα πολυτελή παραθαλάσσια ακίνητα, τα τουριστικά θέρετρα και οι σύγχρονοι συγκοινωνιακοί κόμβοι υψηλής τεχνολογίας.
«Νέα Ράφα»: η μελλοντική πρωτεύουσα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη νότια Γάζα. Η Ράφα και το Χαν Γιούνις αποτελούν το σημείο εκκίνησης, με τη «Νέα Ράφα» να παρουσιάζεται ως διοικητικό κέντρο της περιοχής.
Το σχέδιο προβλέπει μια πόλη:
- για περισσότερους από 500.000 κατοίκους,
- με πάνω από 100.000 κατοικίες,
- περισσότερα από 200 σχολεία,
- τουλάχιστον 75 ιατρικές μονάδες,
- 180 τζαμιά και πολιτιστικά κέντρα.
Το απόλυτο προαπαιτούμενο: η Χαμάς
Στη δεύτερη σελίδα της παρουσίασης, με κόκκινα γράμματα, αναγράφεται η βασική προϋπόθεση του σχεδίου: πλήρης αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς και απομάκρυνση όλων των όπλων και των τούνελ.
Χωρίς αυτό, το «Project Sunrise» παραμένει στα χαρτιά. Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται ότι κανένας σοβαρός επενδυτής δεν θα τοποθετήσει κεφάλαια σε μια περιοχή όπου υπάρχει κίνδυνος νέας πολεμικής ανάφλεξης μέσα σε λίγα χρόνια.
Σκεπτικισμός και επικρίσεις
Παρά τον εντυπωσιακό σχεδιασμό, αρκετοί αξιωματούχοι και αναλυτές αμφισβητούν τη ρεαλιστικότητα του εγχειρήματος. Ο Στίβεν Κουκ από το Council on Foreign Relations εκτιμά ότι το σχέδιο αγνοεί τη βαθιά πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της περιοχής. «Μπορείς να σχεδιάσεις όσες διαφάνειες θέλεις. Αν όμως η Χαμάς δεν αφοπλιστεί – και δεν φαίνεται διατεθειμένη να το κάνει – τίποτα δεν θα προχωρήσει», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Ο ρόλος του Τζάρετ Κούσνερ και της Affinity
Η παρουσία του Κούσνερ δεν περνά απαρατήρητη. Μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο το 2021, ίδρυσε την Affinity Partners, ένα επενδυτικό fund με έδρα το Μαϊάμι που έχει συγκεντρώσει πάνω από 3,5 δισεκατομμύρια δολάρια, κυρίως από κρατικά επενδυτικά ταμεία της Μέσης Ανατολής.
Η Affinity έχει επενδύσει σε:
- τεχνολογία,
- ενέργεια,
- υποδομές,
- διαχείριση περιουσιακών στοιχείων,
- ενώ ο ίδιος ο Κούσνερ αναπτύσσει και πολυτελές θέρετρο στο νησί Σαζάν της Αλβανίας.
Αυτό εγείρει ερωτήματα για το πού τελειώνει η δημόσια πολιτική και πού αρχίζει το ιδιωτικό επενδυτικό ενδιαφέρον.
Πού βρισκόμαστε σήμερα
Η ειρηνευτική διαδικασία βρίσκεται ακόμη στη Φάση 1, καθώς η Χαμάς δεν έχει παραδώσει όλους τους ομήρους. Μόνο εφόσον ολοκληρωθεί η αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και η πλήρης αποστρατιωτικοποίηση της οργάνωσης, μπορεί να ξεκινήσει η «Φάση 3» της μακροχρόνιας ανοικοδόμησης.
Μέχρι τότε, το «Project Sunrise» παραμένει ένα φιλόδοξο όραμα – για άλλους μια ελπίδα αναγέννησης και για άλλους ένα ακόμη σχέδιο που παραβλέπει τις βαθιές πληγές και τις πολιτικές πραγματικότητες της Γάζας.