Καθώς η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία κλείνει ένα έτος, οι Ευρωπαίοι πολίτες και οι πολιτικοί ρωτούν πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος και ποια σενάρια θα μπορούσαν να διαδραματιστούν για το υπόλοιπο του 2023. Φυσικά, το να κάνεις τέτοιες προβλέψεις είναι πάντα κάτι που μοιάζει πιο πολύ με τέχνη παρά με επιστήμη. Όμως, όπως έχουν τα πράγματα, ιδού πώς φαίνονται τα πράγματα για την πορεία της σύγκρουσης.
Από τον Απρίλιο του 2022, η Ρωσία διεξάγει πόλεμο φθοράς. Αντί να κατακτήσει γρήγορα την Ουκρανία από πολλαπλές κατευθύνσεις όπως είχε σκοπό, η Μόσχα δεσμεύτηκε σε έναν αργό, σκληρό πόλεμο στα ανατολικά της χώρας για να διαβρώσει τους πόρους του Κιέβου με ρυθμό μεγαλύτερο από ότι οι δικοί της. Ελπίζει ότι η Ουκρανία θα παραιτηθεί τελικά οικειοθελώς ή ότι η οργανωμένη στρατιωτική της αντίσταση θα καταρρεύσει. Οι Ρώσοι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων βασίζονται στον πόλεμο πληροφοριών τους και στον περιορισμό των παραδόσεων ενέργειας στην Ευρώπη για να εξαφανίσουν τη διεθνή βοήθεια προς την Ουκρανία. Από την άποψη του Κρεμλίνου, αυτή η στρατηγική θα μπορούσε να αποδειχθεί επιτυχής. Οι Ρώσοι είναι πιθανό να συνεχίσουν με αυτό.
Προκειμένου να συντηρήσει αυτόν τον πόλεμο φθοράς και να ανακτήσει την πρωτοβουλία, η Ρωσία επέβαλε μια μερική επιστράτευση τον Σεπτέμβριο του 2022. Η εισροή επιπλέον στρατιωτών, όσο κακώς εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι κι αν είναι, βοήθησε τον ρωσικό στρατό να υπερασπιστεί καλύτερα τις γραμμές του και να συνεχίσει τις επιθετικές επιχειρήσεις. Πρόσθετες δυνάμεις συνολικά περίπου 150.000-200.000 επιστράτων σε νεοσύστατες μεραρχίες και σώματα εξακολουθούν να εκπαιδεύονται και θα συμμετάσχουν στον πόλεμο στην Ουκρανία στο εγγύς μέλλον.
Παρά τις έντονες εικασίες για μια νέα επίθεση από το έδαφος της Λευκορωσίας, ένα τέτοιο εγχείρημα είναι απίθανο, τουλάχιστον για τον υπόλοιπο χειμώνα και την άνοιξη φέτος. Εάν η Ρωσία το σχεδίαζε αυτό, θα ανέπτυσσε ήδη περισσότερες στρατιωτικές μονάδες στη Λευκορωσία. Αντιθέτως, για το πρώτο τρίμηνο του έτους, η Λευκορωσία θα χρησιμεύσει ως μεγάλος χώρος ελιγμών και εκπαίδευσης για τις ρωσικές δυνάμεις. Αυτό δεν πρέπει να υποτιμάται, καθώς ο σχηματισμός νέων ετοιμοπόλεμων σχηματισμών από επιστράτους διαρκεί πολύ περισσότερο από ό,τι είχε αρχικά διακηρύξει το ρωσικό υπουργείο Άμυνας. Και, καθώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν βρίσκεται στον πόλεμο για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτό είναι απίθανο να τον ανησυχήσει αδικαιολόγητα.
Μια επιχείρηση από τη Λευκορωσία μπορεί να είναι ακόμα εφικτή σε μεταγενέστερο σημείο, ειδικά εάν η Μόσχα πραγματοποιήσει άλλη επιστράτευση. Ωστόσο, περαιτέρω κινητοποιήσεις θα έρθουν με τις δικές τους δυσκολίες: το μερίδιο των ανδρών με οποιαδήποτε στρατιωτική εμπειρία θα μειώνεται με κάθε κύμα και η δεξαμενή αξιωματικών και ειδικών για εκπαίδευση και αργότερα διοίκηση, αυτά τα στρατεύματα θα συρρικνώνονται πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να αναπληρωθεί. Ως εκ τούτου, αν και είναι δυνατή η περαιτέρω κινητοποίηση, πιθανότατα θα φέρει μόνο μειωμένες αποδόσεις όσον αφορά την αποτελεσματικότητα στο πεδίο της μάχης.
Η συνάντηση Ramstein στις 20 Ιανουαρίου έσπασε το ταμπού των συμμάχων για την παροχή δυνατοτήτων βαριάς χερσαίας μάχης. Ωστόσο, ο αριθμός των συστημάτων δυτικής κατασκευής που υποσχέθηκαν να στείλουν οι υποστηρικτές της Ουκρανίας είναι ακόμη χαμηλός. Θα έχουν αντίκτυπο στον πόλεμο μόνο εάν οι παραδόσεις αυξηθούν και συσσωρευτούν τον υπόλοιπο χρόνο. Τα άρματα μάχης και τα τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού υπόκεινται επίσης σε υψηλότερο ρυθμό φθοράς σε σύγκριση με το πυροβολικό και τα συστήματα αεράμυνας.
Πράγματι, θεωρητικά, τα δυτικά κράτη θα μπορούσαν να χτίσουν και να υπερτροφοδοτήσουν τη Ρωσία σε έναν πόλεμο φθοράς, εάν αυξήσουν την παραγωγή αμυντικών αγαθών και αν συγχρονίσουν τις προμήθειες τους στην Ουκρανία. Οι μεμονωμένες δωρεές από τα υπάρχοντα αποθέματα δεν θα παρέχουν την απαιτούμενη ποσότητα οχημάτων. Μόνο μια κοινή προσπάθεια για την προμήθεια νέων συστημάτων σε αριθμούς για την αντικατάσταση των οχημάτων που δωρήθηκαν στην Ουκρανία θα επιτρέψει στην Ευρώπη να διαθέσει τον απαραίτητο εξοπλισμό. Όμως δεν έχει ληφθεί ακόμη τέτοια απόφαση και ο χρόνος περνά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα κράτη της ανατολικής και βόρειας Ευρώπης έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν την παραγωγή πυρομαχικών, κάτι που έκαναν ήδη από το περασμένο καλοκαίρι, με τις επιπτώσεις αυτών των αποφάσεων να γίνονται αισθητές φέτος. Εν τέλει, εάν η Δύση σκοπεύει να στηρίξει την Ουκρανία κατά τη διάρκεια ενός μακροχρόνιου πολέμου, χρειάζεται επίσης να παράγει μια ολόκληρη σειρά συστημάτων και οχημάτων με ταχύτερο ρυθμό για να αντικαταστήσει τις δωρεές στο Κίεβο. Για παράδειγμα, τα άρματα μάχης Leopard 2 κατασκευάζονται με ρυθμό δύο αρμάτων τον μήνα, με συνολικό χρόνο παράδοσης έως και τρία χρόνια. Αυτό είναι περίπου το ένα όγδοο του ρυθμού παραγωγής αρμάτων μάχης της Ρωσίας.
Για το 2023, η Ουκρανία θα δέχεται αυξανόμενη πίεση από τις ρωσικές επιθέσεις τον χειμώνα και την άνοιξη. Ευκαιρίες για αντεπιθέσεις και απώθηση κατά των ρωσικών εδαφικών κερδών θα ανοίξουν στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.
Χωρίς τέλος, χωρίς αδιέξοδο
Ο πόλεμος δεν θα τελειώσει το 2023. Όπως έχει σχολιάσει ο στρατηγός Μαρκ Μίλι, πρόεδρος του κοινού αρχηγείου των επιτελείων, είναι πολύ απίθανο η Ουκρανία να μπορέσει να απομακρύνει τις δυνάμεις κατοχής φέτος.
Ένα θετικό σενάριο θα έβλεπε την Ουκρανία να προκαλεί τόσο σοβαρές απώλειες στη Ρωσία, ώστε η στρατιωτική μηχανή της Μόσχας να υποβαθμίζεται τόσο πολύ, ακόμη και οι περαιτέρω κινητοποιήσεις θα είναι ανεπαρκείς για την ανάκτηση της πρωτοβουλίας. Η ρωσική στρατιωτική παρουσία στην ουκρανική ηπειρωτική χώρα θα βρισκόταν σε πραγματικό κίνδυνο.
Ένα αρνητικό σενάριο θα έβλεπε τη Ρωσία να απωθεί την Ουκρανία στο Ντονμπάς, μειώνοντας έτσι το στρατιωτικό δυναμικό της Ουκρανίας και καταρρακώνοντας το ηθικό. Με αργές και σε μεγάλο βαθμό συμβολικές παραδόσεις όπλων από τη Δύση, οι πιθανότητες των Ουκρανών να αποκαταστήσουν τον έλεγχο στη χώρα τους θα μειώνονταν. Ενώ οι ρωσικές απώλειες θα εξακολουθούσαν να είναι συγκλονιστικές, ο Πούτιν θα είχε έναν αιματηρό και δαπανηρό – αλλά εφικτό – δρόμο προς τη νίκη.
Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει ένα σενάριο που πρέπει να αποκλειστεί: το αδιέξοδο στη σύγκρουση. Ο Πούτιν ενδιαφέρεται μόνο για την πλήρη νίκη όπως την ορίζει, και, έχοντας επενδύσει τόσα πολλά στον πόλεμο, δεν θα παραχωρήσει καμία συμφωνία εκτός από αυτό. Ενδέχεται να προκύψουν λειτουργικές παύσεις, κατά τις οποίες αμφότερες οι πλευρές θα ανασυγκροτηθούν και θα ανεφοδιαστούν. Αλλά θα παραμείνουν παύσεις, όχι τελικές καταστάσεις. Το πείσμα του Πούτιν είναι εμφανές στον τρόπο με τον οποίο ουσιαστικά απέτρεψε σοβαρές διαπραγματεύσεις θέτοντας προϋποθέσεις που είναι εντελώς απαράδεκτες για το Κίεβο. Αυτό έπεισε την Ουάσιγκτον και άλλους συμμάχους ότι η Ουκρανία δεν πρέπει να χάσει – και ότι ως εκ τούτου πρέπει να τη βοηθήσουν να κερδίσει. Ωστόσο, αυτή η άποψη δεν είναι ακόμη ενιαία στη δυτική συμμαχία και οι διαφορές απόψεων είναι πιθανό να επιμείνουν σχετικά με την ολοκλήρωση του πολέμου, ποια στρατηγική να ακολουθηθεί και ποιες προτεραιότητες βοήθειας να επιλεγούν.
Ενώ οι ένοπλες δυνάμεις της Ρωσίας συνεχίζουν να παλεύουν με πολλά προβλήματα, η αμυντική βιομηχανία της έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτική. Η ικανότητα παραγωγής ρωσικών πυραύλων κρουζ έχει αυξηθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου παρά τις κυρώσεις. Ενώ η Ρωσία δεν είναι σε θέση να γεμίσει τα ακριβά υψηλής ποιότητας οπλικά της συστήματα με νέα παραγωγή, συνεχίζει να παράγει συμβατικά συστήματα χαμηλής ποιότητας με ρυθμό. Παρά τις προβλέψεις λόγω ελλείψεων πυρομαχικών, ο ρωσικός βομβαρδισμός ουκρανικών θέσεων συνεχίζεται σε σχετικά σταθερά επίπεδα από τον Οκτώβριο. Είναι πιθανό ότι η υποστήριξη της Βόρειας Κορέας (άμεσα ή έμμεσα με πυρομαχικά που αγοράζονται από άλλες χώρες) αποτελεί μέρος αυτής της ανθεκτικότητας, αλλά δεν υπάρχουν αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τέτοιες αποστολές. Και, έχοντας αλλάξει σε λειτουργία οικονομίας πολέμου, η ρωσική βιομηχανία αρμάτων μάχης βγάζει τώρα 200-250 νέα άρματα μάχης T-72B3 και T-90M ετησίως. Το τελευταίο τανκ έχει εμφανιστεί πρόσφατα στο πεδίο της μάχης σε αυξανόμενους αριθμούς.
Ως εκ τούτου, η Ρωσία πιθανότατα θα παραμείνει στην επίθεση μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού, οπότε η μαχητική της δύναμη είναι πιθανό να μειωθεί ξανά. Η Μόσχα θα πρέπει να καλέσει ένα άλλο κύμα επιστράτευσης μέχρι το τέλος αυτού του χειμώνα για να μπορέσει να διατηρήσει διευρυμένες τις πρώτες γραμμές. Σε εκείνο το σημείο, η υπερβολικά τεντωμένη ρωσική στάση θα είναι ευάλωτη στις ουκρανικές αντεπιθέσεις.
Ουκρανία
Η Ουκρανία θα πιεστεί πολύ για να αμυνθεί ενάντια σε νέες ρωσικές επιθέσεις το πρώτο εξάμηνο του 2023. Είναι απίθανο να μπορέσει να πραγματοποιήσει μια μεγάλης κλίμακας αντεπίθεση, καθώς οι ένοπλες δυνάμεις της δεν διαθέτουν τα μέσα για να αναλάβουν μετωπικές επιθέσεις κατά των ρωσικών δυνάμεων (ιδιαιτέρως τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, οχήματα μάχης πεζικού και άρματα μάχης). Αντιθέτως, αρκούνται σε έμμεσα πυρά, όπως πυροβολικό και ρουκέτες, για να αποδυναμώσουν τις ρωσικές γραμμές και στη συνέχεια να τους επιτεθούν με ελαφριές δυνάμεις. Αλλά εάν οι προμήθειες βαρέων οχημάτων μάχης εδάφους (τανκ και οχήματα μάχης πεζικού) από τη Δύση γίνουν πράξη, μια ουκρανική αντεπίθεση μπορεί κάλλιστα να είναι στα χαρτιά για το δεύτερο εξάμηνο του έτους.
Ο μεγαλύτερος περιορισμός στην ουκρανική πλευρά είναι η διαθεσιμότητα, καθώς αυξάνονται οι απώλειες, υλικού, όπως οχημάτων μάχης. Τα ανταλλακτικά και τα πυρομαχικά για πολλά συστήματα της σοβιετικής εποχής γίνονται σπάνια και η διαθεσιμότητά τους βασίζεται στην προθυμία των μη δυτικών χωρών να πουλήσουν τα αποθέματά τους. Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, αυτές οι πηγές θα στεγνώσουν και είναι ρα δύσκολο να προβλεφθεί η διαθεσιμότητά τους.