Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Τα ελληνικά λιμάνια παύουν να λειτουργούν μόνο ως πύλες εμπορίου και ναυτιλίας και μετατρέπονται, σταδιακά αλλά σταθερά, σε κομβικά σημεία ενός μεγαλύτερου γεωπολιτικού σχεδίου. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα που σκιαγραφεί ο Μηνάς Τσαμόπουλος στο Newmoney, περιγράφοντας ένα υπό διαμόρφωση πλαίσιο όπου η Ελλάδα εμφανίζεται να αποκτά ρόλο «γέφυρας» ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, μέσα από διαγωνισμούς, επενδύσεις και αναβαθμίσεις υποδομών που συνδέουν ενέργεια, άμυνα και ασφάλεια μεταφορών.
Σύμφωνα με το ίδιο κείμενο, η αμερικανική πρόθεση αξιοποίησης κρίσιμων λιμενικών υποδομών στην Ελλάδα δεν παρουσιάζεται ως συγκυριακή. Αντίθετα, εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που αφορά την ανθεκτικότητα της δυτικής εφοδιαστικής αλυσίδας σε περιόδους κρίσης, όπου ενεργειακές ροές, στρατιωτικές μεταφορές και εμπορικά φορτία αντιμετωπίζονται ως συγκοινωνούντα δοχεία στο ίδιο επιχειρησιακό και γεωπολιτικό «πακέτο».
Ο πυρήνας αυτής της λογικής, όπως αποδίδεται, είναι η ανάγκη της Ουάσινγκτον να εξασφαλίσει αξιόπιστους διαδρόμους προς την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, ιδίως μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας —εκτός των Στενών και πάνω σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς— την καθιστά «φυσικό εταίρο» για μια στρατηγική που αναζητά εναλλακτικές, ασφαλείς και ταχείες οδούς μετακίνησης ανθρώπων, υλικών και ενέργειας.
Ο πιο καθαρός “κρίκος” η Αλεξανδρούπολη
Στο παρασκήνιο, πηγές με γνώση των διεργασιών περιγράφουν ένα άτυπο «λιμενικό τόξο» αμερικανικού ενδιαφέροντος που εκτείνεται από τον Βορρά έως την Κρήτη, με συγκεκριμένους σταθμούς να ξεχωρίζουν.
Η Αλεξανδρούπολη παρουσιάζεται ως ο πιο «καθαρός κρίκος» της αλυσίδας: λιμάνι που χρησιμοποιείται για μεταφορά στρατιωτικού υλικού και προσωπικού προς χώρες του ΝΑΤΟ, την ίδια στιγμή που κουμπώνει με ενεργειακά έργα όπως ο πλωτός σταθμός LNG. Στη λογική αυτή, η πόλη αναβαθμίζεται σε κόμβο «διπλής χρήσης», με στρατιωτική και ενεργειακή διάσταση να συνυπάρχουν (σ.σ. ναι αλλά μην ξεχνάμε, ότι υπάρχει δημογραφικό πρόβλημα στον Νομό με τον δήμαρχο της πόλης να καταγγέλει σιωπηρό εποικισμό από Βούλγαρους και Τούρκους που αγοράζουν κοψοχρονιά ελληνικές περιουσίες).
Η Σούδα, ο εναλλακτικός και ο εφεδρικός κόμβος
Η Σούδα, από την πλευρά της, προβάλλεται ως σταθερό σημείο-κλειδί για το αμερικανικό ναυτικό στην Ανατολική Μεσόγειο, με τη συνεχή αναβάθμιση των εγκαταστάσεων να «διαβάζεται» ως ένδειξη ότι δεν πρόκειται απλώς για μια βάση, αλλά για πυλώνα της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή.
Στον Βορρά, το λιμάνι της Καβάλας περιγράφεται ως εναλλακτικός κόμβος με έμφαση στη διακίνηση φορτίων και στη στήριξη ενεργειακών σχεδίων, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς την Αλεξανδρούπολη, ενώ ο Βόλος —αν και παραμένει υπό δημόσιο έλεγχο— φέρεται να βρίσκεται σταθερά στο «ραντάρ» της Ουάσινγκτον, λόγω εγγύτητας σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και σεναρίων για ενεργειακές υποδομές που θα μπορούσαν να του δώσουν ρόλο «εφεδρικού» κόμβου.
Επόμενο μεγάλο βήμα η Ελευσίνα
Το σημείο όπου «φαίνεται» το επόμενο μεγάλο βήμα, κατά την αποτύπωση του Newmoney, είναι η Ελευσίνα. Η σχεδιαζόμενη παραχώρηση τμημάτων του λιμανιού, η παράλληλη αναβάθμιση των ναυπηγείων και η εγγύτητα σε οδικό/σιδηροδρομικό δίκτυο και στο Θριάσιο, συνθέτουν —όπως σημειώνεται— τις προϋποθέσεις για έναν νέο διαμετακομιστικό κόμβο που μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στον Πειραιά.
Κοινός παρονομαστής όλων, σύμφωνα με το κείμενο, είναι η ενέργεια. Η μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη απαιτεί ειδικές υποδομές και επιχειρησιακή ετοιμότητα, ενώ η στρατιωτική διάσταση απαιτεί ασφάλεια, ταχύτητα και ευελιξία. Αυτές οι δύο ανάγκες συναντώνται στα ίδια σημεία πάνω στον χάρτη, δημιουργώντας ένα ενιαίο «πακέτο» λιμένων, έργων και προτεραιοτήτων.
Στο εσωτερικό μέτωπο, κυβερνητικές πηγές, όπως μεταφέρεται, μιλούν για στενό συντονισμό των υπουργείων Ναυτιλίας, Ενέργειας και Άμυνας με αμερικανικούς φορείς. Οι συζητήσεις δεν περιορίζονται σε επενδύσεις, αλλά αγγίζουν και το θεσμικό πλαίσιο, ώστε οι υποδομές να μπορούν να ενεργοποιούνται άμεσα σε περιόδους έντασης. Στο ίδιο παρασκήνιο, αναφέρεται ότι η χρηματοδότηση μεγάλων έργων συχνά περνά μέσα από αμερικανικούς ή διεθνείς οργανισμούς με σαφή γεωπολιτικό προσανατολισμό.
Η ελληνική πλευρά, πάντως, επιδιώκει να «κεφαλαιοποιήσει» τον ρόλο της: να προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις, να αναβαθμίσει υποδομές και να ενισχύσει τη διεθνή της θέση. Το κρίσιμο, όμως, παραμένει διπλό. Πρώτον, αν αυτή η αναβάθμιση θα μεταφραστεί σε απτά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες. Και δεύτερον —το πολιτικό ερώτημα που μένει ανοιχτό— αν η νέα γεωπολιτική αξία των λιμανιών θα συνοδευτεί από μια συνεκτική, μακρόπνοη στρατηγική με καθαρό εθνικό πρόσημο ή αν τα ελληνικά λιμάνια θα λειτουργήσουν κυρίως ως εργαλεία ξένων σχεδιασμών, σε μια εποχή όπου το λιμάνι δεν είναι απλώς υποδομή, αλλά μοχλός ισχύος.
Η Κίμπερλι και ο Ιβάν Σαββίδης
Δεν προκαλεί εντύπωση το γεγόνός, ότι από τους σχεδιασμούς των ΗΠΑ απουσιάζουν τα μεγαλύτερα λιμάνια της χώρας, ο Πειραιάς και η Θεσσαλονίκη. Το πρώτο, το οποίο βρίσκεται στην πρωτεύουσα της Ελλάδας είναι υπό κινεζική διαχείριση της εταιρείας COSCO, στην οποία στα μέσα του Νοεμβρίου 2025 επιτέθηκε η Αμερικανίδα πρέσβης Κίμπερλι Γκίλφοϊλ χαρακτηρίζοντας «ατυχές το γεγονός ότι το λιμάνι του Πειραιά πέρασε στην COSCO». Μάλιστα είχε τονίσει, ότι «υπάρχουν τρόποι να παρακαμφθεί», μια δήλωση που τώρα διαλευκάνεται, με την αποκάλυψη των αμερικανικών σχεδιασμών με την αξιοποίηση άλλων περιφερειακών σχεδιασμών.
Το δεύτερο λιμάνι ελέγχεται από τον Ιβάν Σαββίδη, έδρα των επιχειρήσεων του οποίου είναι η Ρωσία. Μάλιστα σε πρόσφατη ομιλία του στους εργαζόμενους του καναλιού OPEN λίγο πριν τα Χριστούγεννα έστειλε μήνυμα με πολλούς αποδέκτες. «Θα ήθελα να σας ενημερώσω ότι υπήρξαν κάποιες ενέργειες ανθρώπων οι οποίες δεν είχαν νόημα και μάλιστα ήταν και αναποτελεσματικές. Ανθρώπων, που μέρα νύχτα, προσπαθούν να εξωθήσουν τον Σαββίδη εκτός Ελλάδος. Θα το πω για μία ακόμη φορά, ανήκω στην κατηγορία των ανθρώπων που δε ζουν γονατιστοί και πεθαίνουν όρθιοι.
Η Ελευσίνα και ο IMEC
Η Ελευσίνα αποκτά πρόσθετη γεωπολιτική και οικονομική αξία ακριβώς επειδή μπορεί να «κουμπώσει» πάνω στους εναλλακτικούς εμπορικούς διαδρόμους που προωθούν ΗΠΑ και Ε.Ε., με αιχμή τον IMEC (India–Middle East–Europe Corridor). Πηγές της αγοράς και της κατασκευαστικής βιομηχανίας εκτιμούν ότι, παρά το ότι η συνολική βιωσιμότητα ενός σύγχρονου λιμανιού στην περιοχή δεν είναι αυτονόητη, στη ζώνη παραχώρησης υπάρχουν ήδη κρηπιδώματα που επιτρέπουν την άμεση πρόσβαση πλοίων, έστω αρχικά σε μικρότερους όγκους. Το λιμάνι στοχεύει σε μια «προνομιακή» κατηγορία πελατών που ζητούν trusted supply chains — εφοδιαστικές αλυσίδες χαμηλού γεωπολιτικού ρίσκου, μακριά από εξαρτήσεις που συνδέονται με Κίνα, Ρωσία ή άλλες μη συμμαχικές δυνάμεις.
Πρόκειται για φορτία υψηλής ευαισθησίας (στρατιωτικός/ενεργειακός εξοπλισμός, κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές τεχνολογίες) που, λόγω κανονιστικών πλαισίων ή επιχειρησιακών απαιτήσεων, θα προτιμήσουν —ή θα κατευθυνθούν— προς την Ελευσίνα αντί του Πειραιά. Ενταγμένη στη λογική του friend-shoring, η Ελευσίνα μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά της Αλεξανδρούπολης για φορτία ΝΑΤΟ/ΗΠΑ προς Ανατολική Ευρώπη, αλλά με το πλεονέκτημα ότι βρίσκεται «δίπλα» στα βιομηχανικά κέντρα της Αττικής και της νότιας Ελλάδας. Και, κυρίως, με την άμεση πρόσβαση στο σιδηροδρομικό δίκτυο μέσω Θριασίου, προσφέρει μια εναλλακτική πύλη προς Βαλκάνια και Κεντρική Ευρώπη, ενισχύοντας τη στρατηγική διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών εισόδων και μειώνοντας την εξάρτηση από έναν μόνο διάδρομο.