Η επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Άγκυρα, που είχε ως βασικό στόχο την επανεκκίνηση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων και τις κρίσιμες συνομιλίες με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εξελίσσεται σε πολιτικό σεισμό στο εσωτερικό της Τουρκίας. Αφορμή δεν αποτέλεσαν οι συνομιλίες για τα F-35, τους S-400 ή το ΝΑΤΟ, αλλά μια κίνηση με έντονο συμβολισμό: ο Αμερικανός πρόεδρος έγινε ο πρώτος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών που δεν επισκέφθηκε το Anıtkabir, το μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.
Η επιλογή αυτή έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις στην τουρκική αντιπολίτευση, η οποία κάνει λόγο για προσβολή ενός κορυφαίου εθνικού συμβόλου, ενώ ταυτόχρονα πληθαίνουν τα σενάρια ότι πίσω από την απόφαση κρύβεται ένα πολύ βαθύτερο πολιτικό παρασκήνιο.
Ιστορική εξαίρεση που προκαλεί πολιτική θύελλα
Η επίσκεψη στο Anıtkabir αποτελεί διαχρονικά αναπόσπαστο μέρος κάθε επίσημης επίσκεψης ξένου ηγέτη στην Τουρκία και θεωρείται πράξη σεβασμού προς την Τουρκική Δημοκρατία και τον ιδρυτή της, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.
Όλοι οι προηγούμενοι Αμερικανοί πρόεδροι είχαν ακολουθήσει αυτή την παράδοση:
- Ντουάιτ Αϊζενχάουερ (1959)
- Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος (1991)
- Μπιλ Κλίντον (1999)
- Τζορτζ Μπους ο νεότερος (2004)
- Μπαράκ Ομπάμα (2009)
Όλοι απέτισαν φόρο τιμής στον ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας και υπέγραψαν το Βιβλίο Τιμής του μαυσωλείου.
Ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί πλέον τη μοναδική εξαίρεση, γεγονός που ήδη έχει αποκτήσει ισχυρό πολιτικό συμβολισμό.
Η σιωπή του Λευκού Οίκου πυροδοτεί νέα ερωτήματα
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Cumhuriyet, τόσο η Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Άγκυρα όσο και ο Λευκός Οίκος δέχθηκαν ερωτήματα σχετικά με τους λόγους για τους οποίους δεν πραγματοποιήθηκε η επίσκεψη στο Anıtkabir.
Μέχρι στιγμής, καμία επίσημη εξήγηση δεν έχει δοθεί.
Η σιωπή αυτή ενισχύει τα σενάρια ότι η συγκεκριμένη επιλογή δεν ήταν αποτέλεσμα τυχαίας αλλαγής προγράμματος, αλλά μια συνειδητή πολιτική απόφαση, η οποία μεταφέρει πολλαπλά μηνύματα.
Η αντιπολίτευση μιλά για προσβολή της Τουρκικής Δημοκρατίας
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο πρώην πρέσβης και στέλεχος του CHP, Ναμίκ Ταν, ο οποίος χαρακτήρισε την εξέλιξη «απαράδεκτη».
Όπως υποστήριξε:
Η επίσκεψη στο Anıtkabir δεν αποτελεί μια τυπική διπλωματική υποχρέωση, αλλά έναν ελάχιστο φόρο τιμής προς την Τουρκική Δημοκρατία και τον τουρκικό λαό.
Ο ίδιος επισήμανε ότι οι προηγούμενοι Αμερικανοί πρόεδροι δεν τίμησαν μόνο τον Ατατούρκ ως ιδρυτή του κράτους, αλλά και ως ιστορική προσωπικότητα με διεθνές αποτύπωμα.
Παράλληλα εξαπέλυσε επίθεση κατά του Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι:
αντιμετωπίζει τις σχέσεις με την Τουρκία αποκλειστικά μέσα από την προσωπική του σχέση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αγνοώντας τους θεσμούς και τους ιστορικούς συμβολισμούς του τουρκικού κράτους.
Βολές και κατά της κυβέρνησης Ερντογάν
Η κριτική, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στον Αμερικανό πρόεδρο.
Ο Ναμίκ Ταν κατηγόρησε και την κυβέρνηση Ερντογάν, σημειώνοντας ότι:
- ελήφθησαν πρωτοφανή μέτρα ασφαλείας,
- πραγματοποιήθηκαν συλλήψεις διαδηλωτών,
- έκλεισαν δρόμοι και επιβλήθηκαν αυστηροί περιορισμοί, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ομαλή επίσκεψη του Τραμπ.
Παρά τα μέτρα αυτά, όπως είπε:
Η Ουάσιγκτον δεν έκανε ούτε την ελάχιστη συμβολική κίνηση καλής θέλησης προς την Τουρκία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Άγκυρα ενδέχεται τελικά να μην αποκομίσει τα πολιτικά ανταλλάγματα που περίμενε από την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου.
Σενάρια-βόμβα: Μήπως η ίδια η Άγκυρα απέτρεψε την επίσκεψη;
Ακόμη μεγαλύτερη αίσθηση προκάλεσαν οι δηλώσεις του επικεφαλής διεθνών σχέσεων του κόμματος İYİ, Αχμέτ Εροζάν.
Ο Τούρκος πολιτικός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο:
να ήταν η ίδια η τουρκική κυβέρνηση που ζήτησε από τον Ντόναλντ Τραμπ να μην μεταβεί στο Anıtkabir.
Σύμφωνα με τον ίδιο, υπήρχαν πληροφορίες ότι:
- η επίσκεψη βρισκόταν αρχικά στο επίσημο πρόγραμμα,
- όμως τελικά αποσύρθηκε.
Ο Εροζάν εκτίμησε ότι η κυβέρνηση ίσως φοβήθηκε πως μια τέτοια επίσκεψη θα δημιουργούσε προηγούμενο, οδηγώντας και άλλους ξένους ηγέτες να ζητούν αντίστοιχη τιμητική επίσκεψη στο μέλλον.
Ο ίδιος πάντως διευκρίνισε ότι:
πρόκειται για προσωπική εκτίμηση και όχι για επιβεβαιωμένη πληροφορία.
Το παρασκήνιο πίσω από μια επίσκεψη με πολλαπλά μηνύματα
Η απουσία του Ντόναλντ Τραμπ από το Anıtkabir μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες σε ένα από τα κυρίαρχα θέματα της τουρκικής πολιτικής σκηνής.
Αντί η επίσκεψη να επικεντρωθεί στις εξελίξεις γύρω από:
- τα F-35,
- τις κυρώσεις CAATSA,
- τη συνεργασία στο ΝΑΤΟ,
- και τη νέα στρατηγική σχέση Ουάσιγκτον–Άγκυρας,
η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται πλέον γύρω από έναν συμβολισμό που αγγίζει τον πυρήνα της τουρκικής πολιτικής ταυτότητας.
Το πολιτικό μήνυμα πίσω από την κίνηση Τραμπ
Είτε η απόφαση ήταν αποκλειστικά αμερικανική είτε υπήρξε παρασκηνιακή συνεννόηση με την τουρκική πλευρά, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο:
η πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Τουρκία χωρίς στάση στο μαυσωλείο του Ατατούρκ αποτελεί ιστορικό προηγούμενο και ήδη προκαλεί σοβαρούς πολιτικούς κραδασμούς στο εσωτερικό της χώρας.
Η αντιπολίτευση ζητά απαντήσεις, η κυβέρνηση Ερντογάν αποφεύγει να σχολιάσει και ο Λευκός Οίκος παραμένει σιωπηλός. Έτσι, μια κίνηση υψηλού συμβολισμού εξελίσσεται σε νέο πεδίο πολιτικής σύγκρουσης στην Τουρκία, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και οι λεπτομέρειες του διπλωματικού πρωτοκόλλου μπορούν να αποκτήσουν τεράστια γεωπολιτική σημασία.