Τα πρώτα σημάδια ρήγματος στο εσωτερικό της ιρανικής εξουσίας αρχίζουν να γίνονται ορατά, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν πόλεμο που οι ηγέτες της χαρακτηρίζουν υπαρξιακό. Σύμφωνα με πληροφορίες και πηγές που μίλησαν στο Reuters, έντονες αντιπαραθέσεις έχουν ξεσπάσει ανάμεσα στους σκληροπυρηνικούς και στις πιο πραγματιστικές δυνάμεις του καθεστώτος, με αφορμή τη δήλωση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν ότι το Ιράν δεν θα στοχεύσει κράτη του Περσικού Κόλπου.
Για δεκαετίες, τέτοιες εντάσεις παρέμεναν κρυφές κάτω από τη σιδηρά κυριαρχία του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ωστόσο, μετά τον θάνατό του πριν από μία εβδομάδα στις αμερικανοϊσραηλινές επιδρομές, οι ισορροπίες στο εσωτερικό της εξουσίας φαίνεται να μεταβάλλονται, ενώ οι πιέσεις προς την Τεχεράνη αυξάνονται.
Η συνεχιζόμενη στρατιωτική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχει φέρει την Ισλαμική Δημοκρατία σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ισχυροί Φρουροί της Επανάστασης φαίνεται να αναλαμβάνουν ολοένα και πιο καθοριστικό ρόλο στη στρατηγική της χώρας, παρά το γεγονός ότι πολλοί ανώτατοι διοικητές τους έχουν σκοτωθεί στις πρόσφατες επιθέσεις.
Η ένταση κορυφώθηκε μετά από δήλωση του προέδρου Πεζεσκιάν, ο οποίος ζήτησε συγγνώμη από τα κράτη του Κόλπου για τις επιθέσεις που σημειώθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα στα εδάφη τους και υποσχέθηκε ότι το Ιράν θα προσπαθήσει να αποτρέψει ανάλογα περιστατικά στο μέλλον.
Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε άμεση και έντονη αντίδραση από τους σκληροπυρηνικούς κύκλους των Φρουρών της Επανάστασης αλλά και από την κληρική ελίτ του καθεστώτος, αναγκάζοντας τελικά τον πρόεδρο να κάνει μερική αναδίπλωση.
Σε μία από τις πιο ανοιχτές επικρίσεις που έχουν διατυπωθεί εναντίον του προέδρου, ο σκληροπυρηνικός κληρικός και βουλευτής Χαμίντ Ρασαΐ τον κατηγόρησε δημόσια μέσω των κοινωνικών δικτύων.
«Η στάση σας ήταν αντιεπαγγελματική, αδύναμη και απαράδεκτη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Λίγες ώρες αργότερα, όταν ο Πεζεσκιάν επανέλαβε τη δήλωσή του στα κοινωνικά δίκτυα, παρέλειψε τη φράση συγγνώμης που είχε προκαλέσει την οργή των Φρουρών, γεγονός που ερμηνεύτηκε ως σαφής υποχώρηση.
Αγώνας για την εξουσία
Παρά τις διαφωνίες, όλες οι κορυφαίες προσωπικότητες του ιρανικού καθεστώτος εμφανίζονται ενωμένες στην προσπάθεια υπεράσπισης της Ισλαμικής Δημοκρατίας απέναντι στις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Ωστόσο, υπάρχουν εμφανείς διαφορές ως προς τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθηθεί.
Σύμφωνα με αναλυτές, σε περιόδους πολέμου η πραγματική ισχύς μετατοπίζεται συχνά προς τις στρατιωτικές δομές.
«Σε καιρό πολέμου οι δομές εξουσίας ξεκαθαρίζουν. Σε αυτή την περίπτωση, η καθοριστική φωνή δεν είναι της πολιτικής ηγεσίας αλλά των Φρουρών της Επανάστασης», σημειώνει ο Άλεξ Βατάνκα, αναλυτής του Middle East Institute.
Την ίδια στιγμή, οι πιέσεις αυξάνονται για την άμεση επιλογή νέου Ανώτατου Ηγέτη, με αρκετούς ανώτερους αγιατολάχ να ζητούν από το αρμόδιο θρησκευτικό σώμα να επισπεύσει τη διαδικασία.
Ο Αγιατολάχ Νούρι Χαμεντανί τόνισε ότι η απόφαση πρέπει να ληφθεί γρήγορα ώστε να διατηρηθεί η ενότητα της χώρας και να απογοητευτούν οι αντίπαλοι του Ιράν.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν ο διάδοχος του Χαμενεΐ θα μπορέσει να επιβάλει την ίδια ισχυρή πειθαρχία στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Ο ρόλος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Μεταξύ των πιθανών διαδόχων βρίσκεται και ο γιος του εκλιπόντος ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρείται ότι έχει τη στήριξη των Φρουρών της Επανάστασης και του ισχυρού γραφείου του πατέρα του.
Ωστόσο, η πιθανή ανάδειξή του δεν είναι δεδομένη. Θεωρείται πολιτικά άπειρος σε σύγκριση με άλλους ανώτερους αγιατολάχ και φέρεται να προκαλεί αντιδράσεις σε πιο μετριοπαθείς κύκλους του συστήματος.
Σε κάθε περίπτωση, η απουσία του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος για περισσότερα από 35 χρόνια κρατούσε υπό έλεγχο τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις, φαίνεται πως ανοίγει μια νέα περίοδο αβεβαιότητας για το μέλλον της ιρανικής εξουσίας.
Τραμπ: Αν ο επόμενος ηγέτης του Ιράν δεν πάρει τη δική μας έγκριση, δεν θα κρατήσει πολύ
Καθώς οι Ιρανοί πλησιάζουν στην επιλογή του επόμενου ανώτατου ηγέτη τους, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Κυριακή ότι ο νέος ηγέτης «δεν πρόκειται να κρατήσει πολύ» αν δεν λάβει πρώτα τη δική του έγκριση.
Μιλώντας στο ABC News, ο Τραμπ είπε: «Θα πρέπει να πάρει έγκριση από εμάς. Αν δεν πάρει έγκριση από εμάς, δεν πρόκειται να κρατήσει πολύ. Θέλουμε να είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα χρειαστεί να επιστρέφουμε κάθε 10 χρόνια, όταν δεν θα έχετε έναν πρόεδρο σαν εμένα που δεν πρόκειται να το κάνει».
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Δεν θέλω ο κόσμος να χρειαστεί να επιστρέψει σε πέντε χρόνια και να πρέπει να κάνει ξανά το ίδιο πράγμα ή, ακόμη χειρότερα, να τους αφήσει να αποκτήσουν πυρηνικό όπλο».
Όταν ρωτήθηκε αν θα ήταν διατεθειμένος να εγκρίνει κάποιον με δεσμούς με το παλιό καθεστώς, ο Τραμπ απάντησε: «Θα το έκανα, προκειμένου να επιλεγεί ένας καλός ηγέτης, ναι, θα το έκανα. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θα μπορούσαν να πληρούν τις προϋποθέσεις».
Ο Τραμπ είπε ότι το Ιράν σχεδίαζε να καταλάβει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και άφησε να εννοηθεί ότι εκείνος το εμπόδισε να το κάνει. «Είναι χάρτινη τίγρης. Δεν ήταν χάρτινη τίγρης πριν από μία εβδομάδα, να σας πω. Και ετοιμάζονταν να επιτεθούν», είπε. «Το σχέδιό τους ήταν να επιτεθούν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, να καταλάβουν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».
Δεν έχει επίσης αποκλείσει το ενδεχόμενο να στείλει ειδικές δυνάμεις για να καταλάβουν το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν: «Όλα είναι στο τραπέζι. Τα πάντα».
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης είπε στους δημοσιογράφους την περασμένη εβδομάδα ότι το Ιράν έχει εμπλουτίσει αρκετό ουράνιο ώστε να φτάσει σε υλικό οπλικής ποιότητας μέσα σε 10 ημέρες ή και λιγότερο.
Πιστεύεται ότι μεγάλο μέρος του ουρανίου βρίσκεται στις εγκαταστάσεις που βομβαρδίστηκαν κατά την Επιχείρηση Midnight Hammer — στη Νατάνζ, την Ισφαχάν και το Φορντόου — σύμφωνα με τον αξιωματούχο.
«Θεωρητικά, αν είχαμε φυσικό έλεγχο αυτής της περιοχής, αν είχαμε φυσικό έλεγχο αυτών των σημείων όπου βρίσκεται, θα μπορούσαμε να στείλουμε τους ανθρώπους μας εκεί και να το αραιώσουμε επιτόπου», είπε ο αξιωματούχος.
Χθες, ο Τραμπ συναντήθηκε με τις οικογένειες των έξι Αμερικανών στρατιωτών που έπεσαν νεκροί. Όταν ρωτήθηκε αν η παρακολούθηση των τελετών μεταφοράς των σορών με τιμές τον έκανε να διστάσει, απάντησε:
«Όχι, καθόλου», είπε. «Οι γονείς θα στενοχωριούνταν αν το έκανα αυτό. Οι γονείς μού είπαν, όλοι τους, “σε παρακαλούμε κύριε, κέρδισέ το αυτό για το παιδί μου”, και σε μία περίπτωση για μια νεαρή γυναίκα, όπως ξέρετε. “Σε παρακαλούμε, κέρδισέ το αυτό για το παιδί μου”».
Τραμπ: Αν ο επόμενος ηγέτης του Ιράν δεν πάρει τη δική μας έγκριση, δεν θα κρατήσει πολύ
Πρόσθεσε: «Ήταν μια όμορφη στιγμή. Ήταν μια πολύ, πολύ όμορφη στιγμή, όπου συνάντησα τους γονείς. Ήταν συντετριμμένοι αλλά περήφανοι».
Ο Τραμπ είπε ότι δεν θα έκανε πρόβλεψη για το πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος, όταν πιέστηκε να δώσει χρονοδιάγραμμα.
«Δεν ξέρω. Ποτέ δεν κάνω προβλέψεις. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι είμαστε μπροστά από το χρονοδιάγραμμα τόσο ως προς τη φονικότητα όσο και ως προς τον χρόνο», είπε.
Την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος είχε πει στους δημοσιογράφους ότι αυτός ο πόλεμος θα διαρκούσε μόλις τέσσερις έως πέντε εβδομάδες.
Στη συνέντευξη, ο πρόεδρος υποβάθμισε επίσης την αύξηση των τιμών της βενζίνης, χαρακτηρίζοντάς τη «ένα μικρό προβληματάκι».
«Νομίζω ότι είναι εντάξει. Είναι ένα μικρό προβληματάκι. Έπρεπε να κάνουμε αυτή την παράκαμψη», είπε. «Ήξερα ακριβώς τι θα συνέβαινε με αυτή την παράκαμψη. Αλλά το καλό είναι ότι βυθίσαμε 44 από τα πλοία τους, που είναι ολόκληρο το ναυτικό τους. Εξουδετερώσαμε ολόκληρη την αεροπορία τους. Εξουδετερώσαμε όλες τις επικοινωνίες τους, τις τηλεπικοινωνίες τους. Τα αντιαεροπορικά τους συστήματα έχουν εξαφανιστεί. Δεν έχουν απολύτως καμία άμυνα. Το μόνο που τους έχει απομείνει είναι τα λόγια».
Ορισμένοι από τους παλαιότερους υποστηρικτές του προέδρου έχουν εκφράσει ερωτήματα για αυτή την επιχείρηση, αλλά ο Τραμπ αρνήθηκε ότι υπήρξε οποιαδήποτε αντίδραση από τη βάση του.
«Είναι πιο δημοφιλές από ποτέ. Αυτό που κάνουμε είναι κάτι πολύ MAGA. Κάτι πάρα πολύ MAGA», είπε. «Γιατί διαφορετικά δεν θα έχουμε ούτε εμείς χώρα, θα δεχθούμε χτύπημα. Και το MAGA έχει να κάνει αποκλειστικά με το να σωθεί η Αμερική… Βρίσκομαι στο υψηλότερο σημείο που έχω βρεθεί ποτέ με το MAGA».