Το 2019, η Τουρκία παρέλαβε ένα σύστημα αεράμυνας S-400 από τη Ρωσία. Αυτό ήταν το αποκορύφωμα μιας συμφωνίας που χρονολογείται από το 2017. Σηματοδότησε επίσης τη μετατόπιση της στρατηγικής της Άγκυρας από το να είναι μέλος του ΝΑΤΟ στο να αντισταθμίζει τα στοιχήματά της συνεργαζόμενη με τη Ρωσία. Ένας αγωγός κατά μήκος της Μαύρης Θάλασσας προς τη Ρωσία, που ονομάζεται TurkStream, ολοκληρώθηκε το 2020.
Φαινόταν ότι η Άγκυρα απομακρύνονταν γρήγορα από τη Δύση. Έξι χρόνια αργότερα, η Τουρκία παίζει ρόλο στο Συμβούλιο Ειρήνης που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ και η Άγκυρα επιδιώκει να στείλει προσωπικό στη Γάζα. Η Τουρκία είναι ξανά φίλη με τη Σαουδική Αραβία και συναντάται επίσης με Έλληνες αξιωματούχους.
Η Άγκυρα έχει μετατοπίσει τις πολιτικές της από την αντιπαράθεση στον διάλογο. Στην Ιερουσαλήμ, ορισμένοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι βλέπουν την Τουρκία ως μια πιθανή νέα απειλή, αντικαθιστώντας κατά μία έννοια το σιιτικό Ιράν με μια ισχυρή σουνιτική δύναμη. Η Άγκυρα καταδίκασε πρόσφατα την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ, για παράδειγμα. Η μετατόπιση της πολιτικής της Τουρκίας πρέπει να γίνει κατανοητή σε αυτό το πλαίσιο.
Οι τουρκικές αποφάσεις μεταξύ 2017 και 2020 δεν ήταν μόνο προσανατολισμένες στη Ρωσία. Η Άγκυρα ενεπλάκη επίσης σε μια σειρά από συγκρούσεις ή υποβόσκουσες διαμάχες. Το 2018, η Τουρκία είχε κινητοποιήσει αυτό που ονόμασε Συριακό Εθνικό Στρατό, μια σειρά από μικρές συριακές ανταρτικές ομάδες, και τους ζήτησε να εισβάλουν στην κουρδική περιοχή του Αφρίν στη Συρία.
Απελευθέρωσε αυτές τις ομάδες καθώς η Τουρκία εισέβαλε επίσης μαζί τους. Οι ομάδες επιτέθηκαν σε Κούρδους και ανάγκασαν περίπου 160.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν την περιοχή του Αφρίν στη βορειοδυτική Συρία. Η επίθεση ήταν καταστροφική.
Γιατί η Τουρκία εισέβαλε στο Αφρίν; Ήταν μέρος μιας εκστρατείας εναντίον των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, της κυρίως κουρδικής ομάδας που υποστήριζαν οι ΗΠΑ στη Συρία. Η Τουρκία δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει άμεσα τις SDF και να καταλήξει σε κρίση με την Ουάσινγκτον, οπότε επέλεξε το Αφρίν.
Το Αφρίν υπερασπίστηκε το κουρδικό YPG, μια ομάδα που συνεργαζόταν επίσης με τις SDF. Το Αφρίν ήταν ένα μέρος του ρόλου της Τουρκίας στη Συρία. Η Άγκυρα είχε επίσης ξεκινήσει μια επιχείρηση το 2016 με στόχο να σταματήσει τις SDF από το να περάσουν από την πόλη Μανμπίτζ κοντά στον Ευφράτη.
Η εμπλοκή της Τουρκίας στη Συρία εξελίχθηκε με την πάροδο των ετών. Όταν η Άγκυρα προμηθεύτηκε τους S-400, είχε βάλει στο μάτι και την πλήρη διάλυση των SDF.
Το σκηνικό αυτού ήρθε εν μέσω των συζητήσεων της Άγκυρας με την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ. Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πίεσε τις ΗΠΑ να εγκρίνουν μια επιχείρηση σε μια περιοχή που ονομάζεται Σερεκάνια στη βορειοανατολική Συρία. Αυτό θα απώθησε τις SDF από μια περιοχή που οι SDF είχαν απελευθερώσει από το ISIS.
Το 2019 η Τουρκία εξαπέλυσε την επίθεση. Με έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ να εισβάλλει στη Συρία, οι ΗΠΑ ένιωσαν ότι έπρεπε να αποσυρθούν και οι SDF έμειναν μόνες τους να υπερασπιστούν μια περιοχή στα σύνορα. Διαισθανόμενες την κατάρρευση, οι SDF έστειλαν πιέσεις στη Δαμασκό και το καθεστώς Άσαντ.
Τελικά, επιτεύχθηκε μια περίπλοκη συμφωνία που είδε την Άγκυρα να αναλαμβάνει μια περιοχή της βόρειας Συρίας και τη Ρωσία και το συριακό καθεστώς να αναπτύσσονται σε περιοχές όπου οι ΗΠΑ προηγουμένως περιπολούσαν με τις SDF.
Η κρίση του 2019 σχεδόν οδήγησε στην αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συρία. Αξίζει να το θυμηθούμε αυτό σήμερα. Οι ΗΠΑ τώρα αποσύρονται από τη Συρία, καθώς η συριακή κυβέρνηση αναλαμβάνει την ανατολική Συρία. Ωστόσο, το 2018-2019 η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ στάθηκε στο ενδεχόμενο απόσυρσης.
Αν οι ΗΠΑ είχαν αποσυρθεί τότε, η Συρία θα είχε χωριστεί σε σφαίρες ιρανικής, τουρκικής και ρωσικής επιρροής. Αντ’ αυτού, οι ΗΠΑ κράτησαν την παρουσία τους με αδύναμο τρόπο και οι SDF παρέμειναν.
Αυτό επέτρεψε στην Hayat Tahrir al-Sham στο Idlib, την τελευταία εναπομείνασα ανεξάρτητη ανταρτική ομάδα, να εκπαιδευτεί και να προετοιμαστεί για την επίθεση του 2024 εναντίον του καθεστώτος Άσαντ. Το σφυροκόπημα της Χεζμπολάχ από το Ισραήλ το 2024 επέτρεψε την επίθεση στα τέλη Νοεμβρίου 2024. Ο Άσαντ έπεσε στις 8 Δεκεμβρίου 2024.
Αυτό άλλαξε τα δεδομένα για την Τουρκία. Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι το κόμμα AKP της Τουρκίας βρίσκεται στην εξουσία για περισσότερα από 20 χρόνια. Όπως και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν της Τουρκίας έχει γίνει ένα στήριγμα της περιοχής, ένας ηγέτης με μακρά θητεία που κυριαρχεί στην περιοχή για 20 χρόνια.
Όταν ο Ερντογάν και το AKP ανέλαβαν την εξουσία, ο πρώτος τους στόχος ήταν μια εσωτερική επανάσταση στην Τουρκία, αντιδρώντας στα χρόνια κοσμικής εθνικιστικής διακυβέρνησης. Πήγαν σε πόλεμο με αυτό που ονόμασαν «βαθύ κράτος», που σήμαινε ότι καταδίωκαν αυτούς που θεωρούσαν πραξικοπηματίες στον στρατό και επίσης επιδίωξαν δικαστική μεταρρύθμιση για να απαλλαγούν από δικαστές που θεωρούσαν εχθρικούς.
Έχοντας κόψει τα φτερά της δικαστικής εξουσίας και αποδυναμώσει τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στην Τουρκία, καταστολή των διαμαρτυριών στο πάρκο Γκεζί το 2013, το ΑΚΡ άρχισε στη συνέχεια να προωθεί μια νέα εξωτερική πολιτική. Η Τουρκία πέρασε από μια πολιτική «μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες» σε ένα επιθετικό δόγμα κρίσης.
Η μετατόπιση της Άγκυρας σε ένα δόγμα κρίσης επιταχύνθηκε από μια απόπειρα πραξικοπήματος το 2016 και επίσης από την κατάρρευση της εκεχειρίας με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) το 2015.
Η ηττημένη απόπειρα πραξικοπήματος επέτρεψε στο ΑΚΡ να συγκεντρώσει την εξουσία. Το PKK ξεκίνησε επίσης μια εξέγερση, προφανώς εμπνευσμένη από τις επιτυχίες του YPG εναντίον του ISIS το 2015. Το PKK έκανε λάθος υπολογισμούς, οδηγώντας σε καταστροφή στις κουρδικές περιοχές καθώς εξαπλωνόταν ο πόλεμος. Το τουρκικό κράτος που αναδύθηκε από την κρίση του 2015-2016 ενδυναμώθηκε.
Μέχρι το 2019, η Τουρκία ακολουθούσε επίσης νέες πολιτικές στην Ανατολική Μεσόγειο. Προσέγγισε τη Λιβύη για να υπογράψει μια συμφωνία που ουσιαστικά έθεσε την Τουρκία στο επίκεντρο των ελληνικών διεκδικήσεων. Αυτή η έννοια της «γαλάζιας πατρίδας» προβλέπει την κυριαρχία της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι καθώς η Άγκυρα το έκανε αυτό, προκάλεσε στενότερους δεσμούς μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου.
Η Τουρκία αντιμετώπισε επίσης το Ισραήλ για την απόφαση των ΗΠΑ να μεταφέρουν την Πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ το 2018 και για τις Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020. Αν και και οι δύο αυτές πολιτικές οφείλονταν στην πραγματικότητα στις αποφάσεις και την υποστήριξη της Ουάσιγκτον, η Άγκυρα ήταν εξοργισμένη και ήθελε να αντιδράσει.
Εκείνη την εποχή η Τουρκία μάχονταν με όλους. Σχεδόν συγκρούονταν με την Ελλάδα και στη Λιβύη σχεδόν συγκρούονταν με την Αίγυπτο για επιρροή. Αλλά σιωπηλά τα πράγματα άλλαζαν παρασκηνιακά. Με τον θάνατο του πρώην Αιγύπτιου ηγέτη και βασικού μέλους της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, Μοχάμεντ Μόρσι, το 2019, η Τουρκία μπόρεσε να ξεπεράσει τον θυμό της για την Αίγυπτο σχετικά με την ανατροπή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας το 2013.
Το ΑΚΡ έχει ρίζες στην Αδελφότητα, αλλά αναγνωρίζει επίσης τις πραγματικότητες της περιοχής. Ο λεκτικός πόλεμος της Άγκυρας με το Ριάντ για τη δολοφονία του Τζαμάλ Κασόγκι το 2018 επίσης εξασθένησε με την πάροδο του χρόνου.
Η αποτυχία της κυβέρνησης Μπάιντεν να αποτρέψει τον πόλεμο στην Ουκρανία και η αποτυχία να τερματίσει τον πόλεμο στη Γάζα οδήγησαν την Άγκυρα να αλλάξει τις πολιτικές της. Διαισθάνθηκε μια αδύναμη Αμερική και είδε ότι ο χρόνος της στην περιοχή ήταν τώρα ή ποτέ. Η νίκη της συριακής επανάστασης εναντίον του Άσαντ έδωσε στην Άγκυρα την ευκαιρία να επανεξετάσει την πολιτική της για τη Συρία.
Τώρα θα μπορούσε να είναι λίγο πιο επιεικής με τις SDF και το PKK, συμφωνώντας σε μια συμφωνία με το PKK στην Τουρκία, η οποία μπορεί να δει το PKK να αφοπλίζεται και να διαλύεται. Η Άγκυρα βοήθησε επίσης τη Δαμασκό να ελιχθεί γύρω από τις SDF και αυτό μπορεί να τις δει να ενσωματώνονται στις δυνάμεις ασφαλείας που υποστηρίζονται από τη Δαμασκό.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει κάνει το ΝΑΤΟ να βασίζεται περισσότερο στην Τουρκία. Η Τουρκία επενδύει σε μεγάλο βαθμό σε τοπικές αμυντικές βιομηχανίες εδώ και ενάμιση δεκαετία. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αποξένωσή της από το Ισραήλ, όπου κάποτε είχε αμυντικούς δεσμούς. Ως εκ τούτου, η Τουρκία είναι πλέον μια ανερχόμενη στρατιωτική δύναμη.
Το ΝΑΤΟ χρειάζεται την Τουρκία τώρα. Η Άγκυρα το έχει επίσης αναγνωρίσει αυτό και φλερτάρει λίγο λιγότερο με τη Ρωσία. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα έχει προσεγγίσει περισσότερο τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο. Το Ριάντ απομακρύνεται από τα ΗΑΕ και ως εκ τούτου φαίνεται ότι η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία δεν είναι πλέον αντίπαλοι για την εξουσία στον ισλαμικό κόσμο.
Ο ρόλος της Τουρκίας στη Γάζα μετατοπίζει τις περιφερειακές ανησυχίες του Ισραήλ
Για το Ισραήλ, αυτές οι μεταβαλλόμενες πολιτικές έχουν προκαλέσει ανησυχία στην Ιερουσαλήμ. Κάποιοι το βλέπουν αυτό ως μονόδρομο που μετατοπίζει από την αντιπαράθεση με το Ιράν στην αντιπαράθεση με την Τουρκία. Η Άγκυρα έχει αλλάξει όμως τον τόνο της. Παλαιότερα, ο Ερντογάν επέκρινε το Ισραήλ και το συνέκρινε με τον Ναζισμό.
Σήμερα, η Τουρκία είναι πιο προσεκτική. Θέλει έναν ρόλο στη Γάζα. Έχει στενούς δεσμούς με την κυβέρνηση Τραμπ. Ο Ερντογάν προσπαθεί να παίξει τον ρόλο του πρεσβύτερου πολιτικού. Η Άγκυρα θεωρεί το Ισραήλ ως ένα κράτος που τώρα παραπαίει από κρίση σε κρίση. Ουσιαστικά, η Άγκυρα πιστεύει ότι έχει αλλάξει θέσεις με το Ισραήλ όσον αφορά το να είναι ο μοχλός της κρίσης.
Η Άγκυρα πιστεύει τώρα ότι είναι μια σταθεροποιητική δύναμη. Το Ισραήλ εμπλέκεται σε συγκρούσεις στη Γάζα, τον Λίβανο, τη Δυτική Όχθη και ενδεχομένως σε άλλα μέρη. Η Άγκυρα πιστεύει ότι από το Κέρας της Αφρικής μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο και τη Συρία και το Ιράκ έχει αυξήσει σημαντικά την επιρροή της τα τελευταία χρόνια.