Η Κίνα κινδυνεύει να χάσει πολλά, τόσο υλικά όσο και γεωπολιτικά, από την καταστροφική επίθεση που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν.
Βρίσκονται στο σταυροδρόμι του παγκόσμιου εμπορίου, οι χώρες της Μέσης Ανατολής αποτελούν μια γέφυρα εφοδιαστικής και ένα αναδυόμενο έδαφος για στρατηγικές επενδύσεις. Η Κίνα πραγματοποιεί επενδύσεις στο Ιράν από το 2005. Από την επίσκεψη του Κινέζου Προέδρου Xi Jinping στην Τεχεράνη το 2016 για την υπογραφή της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», το Πεκίνο εργάζεται για να μετατρέψει το Ιράν σε ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής του για τη Μέση Ανατολή, δημιουργώντας για τον εαυτό του μια βάση στην περιοχή για να αντιμετωπίσει την επιρροή των ΗΠΑ και δημιουργώντας διαδρόμους εμπορίου προς την Αφρική και την Ευρώπη. Το 2021, το Πεκίνο υπέγραψε με την Τεχεράνη μια ολοκληρωμένη συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης, δεσμεύοντας 400 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε μακροπρόθεσμες υποδομές στο Ιράν και στην αγορά ιρανικού πετρελαίου.
Με το ξέσπασμα του πολέμου, τώρα που η μεγάλη στρατηγική της Κίνας βρίσκεται σε κατάρρευση. Οι κινεζικές επενδύσεις σε πάγια περιουσιακά στοιχεία διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο, η προμήθεια πετρελαίου από το Ιράν που η Κίνα έπαιρνε με ευνοϊκούς όρους είναι πλέον αβέβαιη. Με την επιβολή αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν από την Ουάσινγκτον στα σκαριά, η Κίνα κινδυνεύει επίσης να χάσει τους εμπορικούς διαδρόμους μέσω του Ιράν που είχε σχεδιάσει.
Στην πραγματικότητα, η Κίνα έχει πλέον γίνει δέσμια του δικού της ιστού που υφαίνει στη Μέση Ανατολή, με το Ιράν στο κέντρο. Από το Ιράν, η Κίνα έχει επεκτείνει την παρουσία της σε χώρες του Κόλπου που είναι αντίπαλοι του Ιράν, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ακόμη και στο Ισραήλ, το οποίο είναι ο μικρότερος εταίρος των ΗΠΑ στην επίθεση που ξεκίνησε εναντίον του Ιράν. Τώρα που το Ιράν κάνει αυτές τις χώρες στόχους των πυραύλων του, απειλούνται και οι κινεζικές επενδύσεις εκεί. Κατά ειρωνικό τρόπο, προς το συμφέρον της προστασίας των επενδύσεών του στο Ιράν, καθώς και της προμήθειας ιρανικού πετρελαίου, το Πεκίνο δεν είναι σε θέση να ζητήσει από το Ιράν να σταματήσει να εξαπλώνει τον πόλεμο σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, μερικές από τις οποίες φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Η Κίνα έχει επενδύσει αρκετά σε σιδηροδρόμους στο Ιράν. Η Τεχεράνη σχεδιάζει να επεκτείνει το σιδηροδρομικό δίκτυο στο Ιράν σε συνολικά 25.000 χλμ., περισσότερο από το διπλάσιο μήκος του 2018, με κόστος 25 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις χρηματοδοτούν αυτό, καθώς και άλλα σιδηροδρομικά έργα, όπως μια σύμβαση ύψους 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ που υπογράφηκε το 2011 για την προμήθεια οκτώ σιδηροδρομικών γραμμών συνολικού μήκους άνω των 5.000 χλμ. Το φιλόδοξο έργο επέκτασης των σιδηροδρόμων θα βοηθήσει την Κίνα να συνδεθεί με γειτονικές χώρες κατά μήκος της διαδρομής «Μια Ζώνη, ένας Δρόμος» και τέλος με άλλα καθιερωμένα σιδηροδρομικά δίκτυα στην Ευρώπη από τη μία πλευρά και στην Κεντρική Ασία και την Κίνα από την άλλη.
Εκτός από τους σιδηροδρόμους, κινεζικές κρατικές και ιδιωτικές εταιρείες επενδύουν επίσης σε βασικά έργα υποδομών, όπως νοσοκομεία υψηλής χωρητικότητας συνολικής χωρητικότητας σχεδόν 4.000 κλινών, υπηρεσίες μετρό, εγκαταστάσεις αυτοκινήτων, εξόρυξη και αυτοκινητόδρομους.
Το Πεκίνο συνεργαζόταν επίσης με την Τεχεράνη σε μια σειρά από πυρηνικά έργα στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων για την κατασκευή δύο πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής 2.000 MW, μιας σειράς πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής 1.000 MW και ενός αντιδραστήρα βαρέος ύδατος στην ιρανική πόλη Αράκ. Ωστόσο, υπό την πίεση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στο Ιράν από τις ΗΠΑ από το 2018, η Κίνα αναγκάστηκε να επιβραδύνει ορισμένα από αυτά τα πυρηνικά έργα.
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας BRI, η Κίνα είχε επίσης επεκτείνει στο Ιράν τις πρωτοβουλίες της για τον Ψηφιακό Δρόμο του Μεταξιού και τον Πράσινο Δρόμο του Μεταξιού. Ένας Ψηφιακός Δρόμος του Μεταξιού επιδιώκει να επιδιώξει την ανάπτυξη με γνώμονα την καινοτομία και να εντείνει τη συνεργασία σε τομείς αιχμής, όπως η ψηφιακή οικονομία, η τεχνητή νοημοσύνη, η νανοτεχνολογία και η κβαντική υπολογιστική, και προσφέρει εγκαταστάσεις όπως το cloud computing. Η Κίνα έχει επίσης βοηθήσει στη δημιουργία έξυπνων πόλεων στο Ιράν με δημόσιο Wi-Fi, έξυπνα κτίρια, πληρωμές μέσω κινητού, ηλεκτρονικό εμπόριο και ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Στο πλαίσιο του Πράσινου Δρόμου του Μεταξιού, κινεζικές εταιρείες έχουν συμμετάσχει σε έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο Ιράν, όπως η ηλιακή ενέργεια, η υδροηλεκτρική ενέργεια και τα βιοκαύσιμα.
Μεταξύ όλων των εθνών με τις οποίες η Κίνα έχει υπογράψει συμφωνίες BRI, τα έργα στο Ιράν έχουν το υψηλότερο δυναμικό συνολικής απόδοσης των επενδύσεων για την Κίνα. Η απώλειά τους θα αποτελέσει μεγάλο πλήγμα για το Πεκίνο.
Η Κίνα έχει επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής στο πλαίσιο του BRI, όπως στη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ. Σύμφωνα με έρευνα της PwC, το 2023, το επενδυτικό απόθεμα της Κίνας στα ΗΑΕ ήταν περίπου 9 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και στη Σαουδική Αραβία πάνω από 3 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Περισσότερες από 8.000 κινεζικές εταιρείες δραστηριοποιούνταν στα ΗΑΕ. Η ροή επενδύσεων προς τα ΗΑΕ το 2023 ήταν σχεδόν 2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και προς τη Σαουδική Αραβία περίπου μισό δισεκατομμύριο δολάρια. Στο Ιράκ, το επενδυτικό απόθεμα της Κίνας το 2023 ήταν πάνω από 2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. «Τα τελευταία χρόνια, η Κίνα έχει συνεργαστεί με αρκετές χώρες της Μέσης Ανατολής σε έργα φωτοβολταϊκών, αιολικής ενέργειας, πυρηνικής ενέργειας για πολιτικούς σκοπούς και υδρογόνου, ενώ παράλληλα εμβαθύνει τους δεσμούς της σε αναδυόμενους τομείς όπως οι διαστημικοί δορυφόροι, οι τηλεπικοινωνίες, τα μεγάλα δεδομένα και η τεχνητή νοημοσύνη», αναφέρει η έκθεση της PwC.
Και στο Ισραήλ, η Κίνα έχει πρόσφατα ασχοληθεί με την κατασκευή δύο σταθμών παραγωγής ενέργειας και ενός συστήματος αποθήκευσης αντλιών. Κρατικές κινεζικές εταιρείες έχουν επενδύσει κυρίως σε υποδομές στο Ισραήλ. Εταιρείες του ιδιωτικού τομέα στην Κίνα έχουν επενδύσει σε τομείς υψηλής τεχνολογίας. Μεταξύ 2002 και 2020, υπήρξαν οκτώ συμφωνίες στον τομέα των υποδομών στο Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων στις μεταφορές, δύο σε λιμάνια και δύο στην ενέργεια, με συνολική επένδυση περίπου 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Το 2021, άνοιξε στη Χάιφα ένας νέος λιμενικός τερματικός σταθμός που κατασκευάστηκε με κινεζική βοήθεια.
Παραδόξως, η Κίνα δεν έχει κάνει κανένα εμφατικό βήμα για να παρέμβει και να τερματίσει τον πόλεμο, εκτός από την έκδοση μερικών δηλώσεων που εξέφραζαν ανησυχία και ζητούσαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να σταματήσουν τις επιθέσεις στο Ιράν. Το Πεκίνο μπορεί να πιστεύει ότι αν ο πόλεμος παραταθεί, θα είναι προς το συμφέρον της Κίνας. Η κινεζική άποψη για την κατάσταση είναι ότι αν ο πόλεμος συνεχιστεί, η προσοχή της Ουάσιγκτον θα αποσπαστεί από τη Νότια Σινική Θάλασσα και τον Ινδο-Ειρηνικό, καθιστώντας έτσι την Ταϊβάν εύκολο θύμα μιας κινεζικής εισβολής.
Ωστόσο, η άποψη του Πεκίνου μπορεί να είναι μυωπική. Στη Βενεζουέλα, και τώρα στο Ιράν, η Κίνα δεν κατάφερε να βοηθήσει τους φίλους και τους συμμάχους της όταν δέχεται επίθεση από τις ΗΠΑ. Κατά τη διαδικασία αυτή, το Πεκίνο κινδυνεύει να κερδίσει την ανυποληψία του αναξιόπιστου φίλου, επιθυμώντας να μείνει μακριά από συγκρούσεις και να μην βοηθήσει τον σύμμαχό του. Επιπλέον, θα εξαπλωθεί η εντύπωση ότι η Κίνα δεν είναι αρκετά στρατιωτικά ισχυρή για να αντιμετωπίσει τις ΗΠΑ.
Το Πεκίνο βρίσκεται ήδη σε αδιέξοδο στο Ιράν, περιορίζοντας τα τελευταία χρόνια τις πραγματικές επενδύσεις εκεί λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Τα τελευταία 10 χρόνια, η Κίνα έχει επενδύσει μόνο περίπου 9 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ στο Ιράν και πρακτικά τίποτα από το 2018.
Το Πεκίνο ήθελε ένα Ιράν με πυρηνικές φιλοδοξίες που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως αντίβαρο στις ΗΠΑ. Ωστόσο, το Μεσονύκτιο Σφυρί του περασμένου Ιουνίου και η συνεχιζόμενη Επική Οργή έχουν καταστρέψει την πυρηνική υποδομή του Ιράν και τις συμβατικές του πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και τις δυνατότητές του σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Οι εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν έχουν παραλυθεί, η στρατιωτική ραχοκοκαλιά έχει διαλυθεί και το απόθεμα όπλων έχει διαλυθεί.
Το Ιράν δεν μπορεί πλέον να αποσταθεροποιεί τη Μέση Ανατολή κατ’ εντολή της Κίνας και να κρατά την Ουάσιγκτον απασχολημένη εκεί. Τα έργα του “Μονοδρομίου του Μεταξιού” που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, σιδηροδρομικούς διαδρόμους και ενεργειακές υποδομές αντιμετωπίζουν πλέον αυξημένη αστάθεια και κινδύνους ασφαλείας. Ένας ασφαλής χερσαίος ενεργειακός διάδρομος από το Ιράν προς την Κίνα, απομονωμένος από τη ναυτική ισχύ των ΗΠΑ, έχει περιοριστεί σε αβεβαιότητα. Οι στρατηγικές εξισώσεις έχουν αλλάξει εν μία νυκτί εις βάρος της Κίνας.