Το θρίλερ της Γροιλανδίας την περασμένη εβδομάδα φάνηκε να λήγει με έναν αόριστο συμβιβασμό των Ευρωπαίων με τις ΗΠΑ, χωρίς στρατιωτική ρητορική, αλλά έφερε στην επιφάνεια το ενδεχόμενο πολέμου σε ένα άλλο κρίσιμο πεδίο, στην κίνηση κεφαλαίων.
Ο άνθρωπος που «κήρυξε» τον τρίτο παγκόσμιο πόλεμο του χρήματος ήταν ο Έλληνας οικονομολόγος Γιώργος Σαραβέλος, επικεφαλής της έρευνας για τις αγορές συναλλάγματος στην Deutsche Bank.
O Σαραβέλος, σπουδαγμένος στο Χάρβαρντ και το Κέιμπριτζ, έγραψε σε ανάλυσή του ότι εάν χρειαστεί, οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να χτυπήσουν τις ΗΠΑ εκεί που πονάνε, στο χρήμα. Θα μπορούσαν να αποσύρουν, δηλαδή, ένα κομμάτι από τα αμερικανικά ομόλογα και μετοχές που κατέχουν, αξίας περίπου 8 τρισ. δολαρίων, που είναι περισσότερα από όσα κατέχουν όλες οι άλλες χώρες μαζί.
Το σκεπτικό του «πολέμου κεφαλαίων» ήταν ότι αφού οι ΗΠΑ αντισταθμίζουν το εμπορικό έλλειμμα και το έλλειμμα του προϋπολογισμού με εισροές από το εξωτερικό επενδυτικών κεφαλαίων ύψους άνω των 10 τρισ. δολαρίων ετησίως, η απόσυρση κάποιων επενδύσεων θα αποτελούσε ένα σημαντικό πλήγμα.
Βέβαια, το σκεπτικό αυτό βάζει πολλά ερωτήματα: Από το τι να αγοράσεις αν πουλήσεις το δολάριο, μέχρι τις ζημιές που θα πρέπει να γράψεις εάν πουλήσεις κερδοφόρες επενδύσεις. Επίσης, τα αντίποινα των ΗΠΑ σε μια τέτοια περίπτωση, εάν π.χ. «έκλειναν» τις κάνουλες των δολαριακών swap, που τροφοδοτούν με ρευστότητα τη διεθνή αγορά, θα σήμαινε αμοιβαία εγγυημένη καταστροφή.
Ουδείς θα ήθελε κάτι τέτοιο, αλλά οι απαισιόδοξοι σημειώνουν ότι ποτέ στην ιστορία η πολεμική κλιμάκωση δεν ήταν προσχεδιασμένη, αλλά ήρθε ως αποτέλεσμα ανεξέλεγκτης δράσης και αντίδρασης.
Η Deutsche Bank έσπευσε αμέσως να πάρει αποστάσεις από την ανάλυση αυτή, ενώ ο πρόεδρος Τραμπ απέσυρε την επιθετική ρητορική για την Γροιλανδία, μετά από συνομιλίες με τον γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.
Παρόλα αυτά, το θέμα του ρόλου του δολαρίου και του «πολέμου του κεφαλαίου» έχει ανοίξει για τα καλά.
Ο άλλος διεθνούς φήμης άνθρωπος της αγοράς, που μιλάει γι αυτό, εν είδει «Κασσάνδρας» του οικονομικού πολέμου, είναι ο Ρέι Ντάλιο, ο οποίος έχει δημιουργήσει το μεγαλύτερο hedge fund παγκοσμίως, (Bridgewater Associates).
Ο Ντάλιο εξετάζει την οικονομία υπό το πρίσμα της Ιστορίας, η οποία, κατ΄αυτόν εξηγεί και «προβλέπει» τα πάντα.
Ο ίδιος λέει από καιρό ότι όσα συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια οφείλονται στην αποδρομή μιας αυτοκρατορίας, της Αμερικανικής και την αντικατάστασή της από την αναδυόμενη Κίνα, όπως έχει ξαναγίνει πολλές φορές στο παρελθόν. Η Αμερική διαδέχθηκε την Βρετανία, που διαδέχθηκε την Ολλανδία, που διαδέχθηκε την Ισπανία… Κάθε φορά που συμβαίνει αυτό και μια αυτοκρατορία πνέει τα λοίσθια, λέει ο Ντάλιο, έχουμε αύξηση χρέους, τύπωμα χρήματος, φούσκες, διάβρωση του κύριου αποθεματικού νομίσματος της δύουσας αυτοκρατορίας, οικονομικές κρίσεις, ανταραχές, εσωτερικές συγκρούσεις ή επαναστάσεις που οδηγούν σε αναδιανομή πλούτου, εξωτερικούς πολέμους και, τελικά, σε μια νέα διεθνή τάξη.
Ο Ντάλιο συστήνει σε όλους να πάρουν θέσεις (15-20%) σε χρυσό, αφού εκτιμά ότι ήδη το παγκόσμιο νομισματικό σύστημα αρχίζει και φεύγει από τον κανόνα του δολαρίου και πηγαίνει σε έναν νέο κανόνα του χρυσού.
Τα σενάρια αυτά, μοιάζουν υπερβολικά, αλλά ο ίδιος ο Ντάλιο λέει ότι μας εκπλήσσουν και φαίνονται «τρελά» απλά γιατί οι σημερινες γενιές δεν τα έχουν ξαναζήσει, όμως έχουν συμβεί πολλές φορές στην Ιστορία.
Τα δεδομένα πάντως, σήμερα, δείχνουν ότι κάτι συμβαίνει.
Η τιμή του χρυσού έχει κάνει ένα τρελό ράλι, έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια και ξεπέρασε τις 5000 δολάρια ανά ουγγιά.
Αυτό, λένε πολλοί οικονομολόγοι και αναλυτές, δεν είναι πια μια συγκυριακή επένδυση σε ένα ασφαλές καταφύγιο σε περίοδο κρίσης. Είναι η στροφή σε ένα νέο αποθεματικό νόμισμα, ρόλο που αρχίζει να παίζει όλο και περισσότερο ο χρυσός.
Οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες στον κόσμο αυξάνουν συστηματικά τα αποθέματά τους σε χρυσό. Η τάση αυτή εμφανίστηκε το 2010, στη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, όταν οι κεντρικές τράπεζες έγιναν καθαροί αγοραστές, ενώ πριν πουλούσαν. Οι αγορές εντάθηκαν μετά το 2018, ενώ μετά το 2020 το 75% των αγορών χρυσού γίνονται από κεντρικές τράπεζες αναπτυσσομένων χωρών.
Σύμφωνα με έρευνα του World Gold Council, μία στις τέσσερις κεντρικές τράπεζες σχεδιάζει να αυξήσει ακόμα περισσότερο τα αποθέματα χρυσού, ενώ το 73% από αυτές σχεδιάζουν να μειώσουν τα αποθέματα δολαρίου.
Αυτό φαίνεται και στην ισοτιμία του δολαρίου που έχασε περίπου 10% τον τελευταίο χρόνο έναντι του ευρώ, αλλά και των περισσότερων νομισμάτων.
Το δολάριο παραμένει ο «βασιλιάς» των αποθεμάτων και των συναλλαγών, όμως η αλήθεια είναι ότι το μερίδιό του μειώνεται αργά αλλά σταθερά τα τελευταία χρόνια και η διολίσθηση αυτή επιταχύνεται επί Τραμπ.
Το δολάριο αντιστοιχούσε στο 71% των συναλλαγματικών αποθεμάτων παγκοσμίως το 2000, στο 61% το 2020 και στο 56% το 2025. Είναι μια μείωση 14 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε 25 χρόνια.
Αρκετοί θεσμικοί επενδυτές μειώνουν τις θέσεις τους σε δολαριακές αξίες το τελευταίο διάστημα. Κατά την διήμερη «κρίση της Γροιλανδίας» το Δανικό συνταξιοδοτικό ταμείο Akademiker Pension πούλησε όλα τα δολαριακά χαρτιά (μετοχές, ομόλογα) αξίας 100 εκατ. δολαρίων που κατείχε. Δεν είναι όμως το μόνο. Πολλά συνταξιοδοτικά και εθνικά επενδυτικά ταμεία, από την Ελβετία, την Αυστραλία, τη Νορβηγία, την Σιγκαπούρη, μειώνουν τη θέση τους σε δολάρια, ενώ το ίδιο συνιστούν και επενδυτικοί οργανισμοί όπως η Deutsche Bank (πριν την έκθεση Σαραβέλου), η Cambridge Associates, η UBS, η Rabobank, η Societe Generale και άλλοι.
Η λέξη της μόδας είναι η «αποδολαριοποίηση», όμως τα στοιχεία αυτά ασφαλώς δεν δείχνουν «πόλεμο», προς το παρόν τουλάχιστον, αλλά μια επενδυτική επανευθυγράμμιση.
Άλλωστε, εάν ένας οργανισμός ή ένας επενδυτής υποχρεωνόταν για πολιτικούς ή άλλους λόγους να πουλήσει τα διαθέσιμά του σε δολάριο, θα βρισκόταν σε μια πολύ δύσκολη θέση. Πουλάς δολάριο για να αγοράσεις τι; Ο χρυσός είναι σίγουρα μια επιλογή κι αυτό φάνηκε καθαρά στην τιμή του πολύτιμου νομίσματος, αλλά ούτε οι ποσότητες ούτε οι τιμές ούτε η δομή της αγοράς του χρυσού είναι σε θέση να προσφέρουν εναλλακτική στο «πράσινο νόμισμα».
Έπειτα, αυτό που φοβούνται όλοι είναι τι θα συνέβαινε εάν η FED, η ομοσπονδιακή τράπεζα των ΗΠΑ για κάποιο λόγο, για εκφοβισμό ή για αντίποινα, έκλεινε τα δολαριακά swap, με τα οποία όλες οι κεντρικές τράπεζες του κόσμου διακανονίζουν τις χρηματικές συναλλαγές που γίνονται στις αντίστοιχες χώρες για το εμπόριο και τις επενδύσεις.
Με το δολάριο να καλύπτει γύρω στο 60% των διεθνών συναλλαγών, η FED κρατάει τα κλειδιά του παγκόσμιου εμπορίου.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε κάθε μεγάλη κρίση, όπως το κραχ του 2008 ή την κατάρρευση της Credit Suisse το 2023, όλος ο κόσμος περίμενε την FED να ανοίξει τους κρουνούς του δολαρίου για να τροφοδοτήσει τις άλλες κεντρικές τράπεζες και την παγκόσμια αγορά με ρευστότητα προκειμένου να κρατηθεί όρθιο το σύστημα.
Η Fed στις περιπτώσεις αυτές ανταλλάσσει απεριόριστα δολάρια με άλλα νομίσματα (swap) για να έχουν ρευστότητα οι άλλες κεντρικές τράπεζες και να τροφοδοτήσουν με τη σειρά τους τις εμπορικές τράπεζες και τις δικές τους αγορές.
Γι’ αυτό άλλωστε και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ κράτησε και κρατά πάντα αποστάσεις από κάθε πολεμική ρητορική.
Την ίδια στιγμή, βέβαια, σύμφωνα με πληροφορίες που διέρρευσαν στα διεθνή μέσα, η ΕΚΤ εξετάζει μυστικά τη δυνατότητα δημιουργίας άλλων δικτύων ρευστότητας ασφαλείας, εναλλακτικών στα δολαριακά swap της FED.
Οι πληροφορίες αυτές, που δημοσιεύθηκαν στο Reuters, αφορούσαν σχέδιο για δημιουργία αποθεμάτων από δολάρια που βρίσκονται στην κατοχή άλλων κεντρικών τραπεζών, πλην της FED.
Προφανής στόχος, να υπάρχει διαθέσιμη δεξαμενή δολαριακής ρευστότητας σε περίπτωση που η FED αδυνατεί να συνεργαστεί σε περίπτωση κρίσης ή, γιατί όχι, εάν αρνηθεί σε περίπτωση που στην προεδρία της βρεθεί πρόσωπο της επιλογής Τραμπ που θα εφαρμόσει στην παγκόσμια αγορά κεφαλαίου, την ίδια επιθετική τακτική που εφαρμόστηκε στους δασμούς από τον πρόεδρο των ΗΠΑ.
Φαίνεται ότι και η ΕΚΤ υιοθετεί το ρητό: εάν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο.