Του ΝΙΚΟΥ ΜΕΛΕΤΗ, Πρώτο Θέμα
Ό,τι δεν κατόρθωσε να πετύχει το πέρασμα των 15 αιώνων συνεχούς λειτουργίας της Ιεράς Μονής του Σινά, ούτε οι δεκάδες κατακτητές, επιχειρεί να κάνει τώρα το αιγυπτιακό κράτος, με τη δικαστική απόφαση με την οποία ουσιαστικά δημεύεται η περιουσία αλλά και το ίδιο το ιστορικό κτίσμα της Μονής, οδηγώντας στο κλείσιμό της.
Πρόκειται για την Ιερά Μονή που αποτελεί το μοναδικό χριστιανικό μνημείο το οποίο θέλησε να προστατεύσει ο ίδιος ο Μωάμεθ, καθώς η «αχτιναμέ» (διαθήκη) του, που φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη της Μονής και φέρει ως σφραγίδα το αποτύπωμα της παλάμης του, αποδίδει προνόμια στην Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά.
- Η προσπάθεια «έξωσης» της Μονής από το Σινά έχει ιστορία τουλάχιστον 25 ετών, καθώς αποτέλεσε στόχο των Αδελφών Μουσουλμάνων, αλλά και Αιγυπτίων εθνικιστών που εχθρεύονταν το κύρος και την παγκόσμια εμβέλεια ενός ορθόδοξου χριστιανικού ζωντανού μνημείου στην καρδιά της χερσονήσου του Σινά.
Η εξέλιξη με την απόφαση του δικαστηρίου, που ουσιαστικά αφαιρεί όλη την περιουσία της Μονής, ακόμη και τον ίδιο τον Ναό και το κτίριο, αποτελεί βαθύτατη προσβολή και πρόκληση όχι μόνο για ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο, αλλά και για τη διεθνή κοινότητα, καθώς η Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά είναι ένα από τα πλέον προβεβλημένα Μνημεία του Καταλόγου της UNESCO.
Ταυτόχρονα, δημιουργείται και μείζον ζήτημα στις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, καθώς ο πρόεδρος Σίσι, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, είχε χαιρετίσει μαζί με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη τη συμφωνία που είχε επιτευχθεί ώστε να αποτραπεί αυτή η εξέλιξη και να λήξει η δικαστική εκκρεμότητα που στρεφόταν κατά της Μονής από το 2015.
- Σύμφωνα με πληροφορίες, ήδη από τα τέλη του 2024, μετά από συνεννόηση με το Κάιρο σε πολιτικό επίπεδο, υπήρξε ελληνική αποστολή στην Αίγυπτο και εγκρίθηκε ο διακανονισμός στον οποίο κατέληξαν ο αρχιεπίσκοπος Δαμιανός και το αιγυπτιακό κράτος.
Σύμφωνα με αυτόν, θα γινόταν διακοπή των προσφυγών και θα αναγνωρίζονταν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας της Μονής, με την υποχρέωση συνεργασίας με την Αρχαιολογική Υπηρεσία της Αιγύπτου για την προστασία των μνημείων.
Τον διακανονισμό αυτό χαιρέτισαν από την Αθήνα οι κκ. Μητσοτάκης και Σίσι, με την ελληνική πλευρά να αναμένει την ολοκλήρωση της διαδικασίας με την υπογραφή του διακανονισμού από το υπουργείο Δικαιοσύνης της Αιγύπτου. Αντ’ αυτού εκδόθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου, την οποία, μάλιστα, το Κάιρο δεν μπήκε καν στον κόπο να διαβιβάσει επισήμως και να ενημερώσει την Αθήνα.
Αμεση κινητοποίηση UNESCO και ΕΕ
Η κίνηση αυτή του Καΐρου πρέπει να αντιμετωπιστεί σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, με ταυτόχρονη κινητοποίηση της UNESCO και της ΕΕ, και να σταλεί το μήνυμα ότι θα επηρεάσει αρνητικά τις σχέσεις των δύο χωρών.
Βεβαίως, από την ανταπόκριση της αιγυπτιακής πλευράς θα κριθεί και η αξιοπιστία της, και η Αθήνα θα εξαγάγει χρήσιμα συμπεράσματα για το κατά πόσο μπορεί στο μέλλον να βασίζεται σε διαβεβαιώσεις που δίνονται από το Κάιρο και σε άλλα μείζονα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου. Η απόφαση, σύμφωνα με ανεπίσημες εκκλησιαστικές πηγές, ορίζει ότι όλη η περιουσία της Μονής ανήκει στο αιγυπτιακό Δημόσιο, ενώ αναγνωρίζεται στους μοναχούς μόνο το δικαίωμα… να παραμείνουν στη Μονή.
- Με τον τρόπο αυτό, η Αίγυπτος επιχειρεί να διαγράψει μια ιστορία 15 αιώνων, αντιμετωπίζοντας τη Μονή ως ένα απλό «νεκρό» μνημείο, παραβλέποντας ότι αποτελεί όχι μόνο παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά αλλά ενεργός χώρος θρησκευτικής λατρείας.
Το 2015 υπήρξε η πρώτη αμφισβήτηση των ιδιοκτησιών της Μονής από τον τότε κυβερνήτη του Νοτίου Σινά, ο οποίος κινήθηκε δικαστικά κατά του Αρχιεπισκόπου Δαμιανού, ηγουμένου της Μονής, καθώς η Μονή δεν είχε αναγνωριστεί νομικά ως νομικό πρόσωπο.
Η υπόθεση αφορούσε 31 κτίσματα και 40 αγροτικές ιδιοκτησίες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι εγκαταστάσεις της Μονής, οι κήποι, οι ξενώνες και η βιβλιοθήκη της.
- Σοβαρά ερωτήματα εγείρονται επίσης για το αν η απόφαση αφορά και την πολύτιμη και μοναδική στον κόσμο βιβλιοθήκη της Μονής, καθώς και τις ανεκτίμητες εικόνες που φυλάσσονται στον Ναό, στον εκθεσιακό χώρο και στο εργαστήριο συντήρησης.
Αν δεν υπάρξει άμεσα πολιτική παρέμβαση ώστε να ανακοπεί η υλοποίηση της δικαστικής απόφασης, η Μονή κινδυνεύει με άμεσο κλείσιμο και μετατροπή της σε «τουριστικό αξιοθέατο», ενώ η τύχη των μοναχών παραμένει αβέβαιη, καθώς οι περίπου δέκα Έλληνες μοναχοί είναι ηλικιωμένοι και αρκετών η άδεια παραμονής στην Αίγυπτο έχει λήξει χωρίς να έχει ανανεωθεί.
* Ο Νίκος Μελέτης είναι δημοσιογράφος της ΕΡΤ και του Πρώτου Θέματος, και συγγραφέας