Η «μάχη» των διαδρόμων μεταφορών περνά στις ράγες
Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα περίοδο έντονου ανταγωνισμού για τον έλεγχο των διεθνών εμπορικών και ενεργειακών διαδρομών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρωτοβουλία συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας για την αναβίωση του ιστορικού Σιδηροδρόμου της Χετζάζης, ενός έργου που, εφόσον υλοποιηθεί, θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τον χάρτη των περιφερειακών μεταφορών.
Η χρηματοδοτική υποστήριξη για αυτό το τεράστιο μεταφορικό δίκτυο αναμένεται να προέλθει από το Κατάρ, το οποίο κατέχει ένα στρατηγικό ενδιαφέρον για τη διαφοροποίηση των εμπορικών οδών μακριά από ευάλωτα θαλάσσια σημεία συμφόρησης.
Η σχεδιαζόμενη αναβάθμιση του δικτύου εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τον ρόλο της ως κομβικού κέντρου logistics μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Ένα ιστορικό έργο επιστρέφει στο προσκήνιο
Ο Σιδηρόδρομος της Χετζάζης κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και συνέδεε τη Δαμασκό με τη Μεδίνα, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες σιδηροδρομικές αρτηρίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Σήμερα εξετάζεται η δημιουργία μιας σύγχρονης εκδοχής του δικτύου, προσαρμοσμένης στις νέες γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες της περιοχής.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η νέα διαδρομή θα μπορούσε να συνδέει τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία, τη Συρία και την Τουρκία, αξιοποιώντας το ήδη ανεπτυγμένο τουρκικό σιδηροδρομικό δίκτυο προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Ανταγωνισμός με άλλους εμπορικούς διαδρόμους
Η τουρκική στρατηγική αναπτύσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται στο τραπέζι πολλαπλές πρωτοβουλίες διασύνδεσης της Ασίας με την Ευρώπη.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), που ανακοινώθηκε το 2023 με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και τη συμμετοχή χωρών όπως η Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, η Ιορδανία και το Ισραήλ.
Οι περιφερειακές συγκρούσεις και η αστάθεια που ακολούθησε επιβράδυναν την πρόοδο αρκετών σχεδίων υποδομών, δημιουργώντας περιθώριο για εναλλακτικές προσεγγίσεις.
Η τουρκική στρατηγική των δύο αξόνων
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Άγκυρα αναπτύσσει παράλληλα δύο μεγάλα σχέδια μεταφορών:
- την αναβίωση του Σιδηροδρόμου της Χετζάζης στη δυτική Μέση Ανατολή
- τον «Αναπτυξιακό Δρόμο» (Development Road) που θα συνδέει το νότιο Ιράκ με την Τουρκία
Σύμφωνα με τον περιφερειακό αναλυτή Δρ. Χάι Έιταν Κοέν Γιαναροτζάκ, η Τουρκία επιδιώκει να αξιοποιήσει τις αδυναμίες που ανέδειξαν οι πρόσφατες κρίσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού, επενδύοντας σε πολλαπλούς διαδρόμους μεταφοράς.
Το «logistics leverage» ως εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος
Πέρα από τις ίδιες τις υποδομές, το ουσιαστικό διακύβευμα αφορά τον έλεγχο των δικτύων μεταφοράς.
Όποια χώρα ελέγχει σημαντικούς κόμβους logistics αποκτά αυξημένη οικονομική και διπλωματική επιρροή, καθώς μπορεί να επηρεάζει τη ροή εμπορευμάτων, επενδύσεων και εφοδιασμού σε περιφερειακό επίπεδο.
Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και χρόνια να ενισχύσει αυτόν τον ρόλο, αξιοποιώντας τη γεωγραφική της θέση μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής.
Πιθανές οικονομικές επιπτώσεις
Εφόσον τα έργα προχωρήσουν, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Συρίας, εφόσον το πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον το επιτρέψει.
Παράλληλα, η ανάπτυξη εναλλακτικών χερσαίων διαδρομών ενδέχεται να μειώσει την εξάρτηση από ορισμένα θαλάσσια σημεία συμφόρησης, συμβάλλοντας στη διαφοροποίηση των εμπορικών οδών.
Γιατί τα logistics αποτελούν πλέον στρατηγικό όπλο
Ο όρος logistics προέρχεται από τη στρατιωτική ορολογία και περιγράφει την οργάνωση του ανεφοδιασμού και της μεταφοράς δυνάμεων και υλικών.
Στη σύγχρονη εποχή, η έννοια έχει επεκταθεί στην παγκόσμια οικονομία. Οι χώρες που διαθέτουν ή ελέγχουν βασικούς διαδρόμους μεταφοράς αποκτούν σημαντικά πλεονεκτήματα στις διεθνείς εμπορικές και γεωπολιτικές εξελίξεις.
Για τον λόγο αυτό, ο ανταγωνισμός γύρω από έργα όπως ο Σιδηρόδρομος της Χετζάζης, ο IMEC και ο Αναπτυξιακός Δρόμος του Ιράκ αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα γεωοικονομικά ζητήματα της επόμενης δεκαετίας.