Tι αναφέρει το φιλοτουρκικό middleeasteye
Η Τουρκία δίνει προτεραιότητα στην Αφρική, όπου ο στρατηγικός ανταγωνισμός επιταχύνεται, δήλωσε την Τρίτη ο διευθυντής του Εθνικού Οργανισμού Πληροφοριών της, Ιμπραήμ Καλίν, λέγοντας ότι η Άγκυρα χρησιμοποιεί μια «αφρικανική προσέγγιση» για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ηπείρου.
«Ως Εθνικός Οργανισμός Πληροφοριών, οι δραστηριότητές μας στην ήπειρο, από τη σταθεροποιητική και εξισορροπητική μας στάση στη Λιβύη έως τη συμβολή μας στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας στη Σομαλία και τις επιχειρήσεις μας στο Σουδάν, έχουν προσελκύσει την προσοχή πολλών χωρών», δήλωσε ο Καλίν σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του πρακτορείου Anadolu.
«Θετικά αποτελέσματα της διπλωματίας των πληροφοριών επιτυγχάνονται σε όλη την Αφρική, από το Τσαντ έως τον Νίγηρα, από το Τόγκο έως την Μπουρκίνα Φάσο, από την Τανζανία έως την Κένυα».
Η νέα εμπλοκή της Τουρκίας με την Αφρική ξεκίνησε πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, επεκτεινόμενη από οικονομικές επενδύσεις σε αυξημένη διπλωματική εκπροσώπηση.
Ο όγκος του εμπορίου μεταξύ Τουρκίας και Αφρικής έχει σχεδόν οκταπλασιαστεί από το 2003, φτάνοντας τα 40,7 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022. Ο αριθμός των τουρκικών πρεσβειών στην ήπειρο έχει αυξηθεί από 12 το 2002 σε 44 σήμερα.
Σύμφωνα με τον Murithi Mutiga, διευθυντή προγράμματος για την Αφρική στο International Crisis Group, «η Τουρκία είναι ένας από τους πιο σημαντικούς εξωτερικούς παράγοντες στην ήπειρο σήμερα».
«Η προσέγγισή της είναι ενδιαφέρουσα επειδή εκτείνεται σε σκληρή ισχύ, μέσω της υποστήριξης για την ασφάλεια· ήπια ισχύ, μέσω της εισαγωγής χιλιάδων φοιτητών σε τουρκικά πανεπιστήμια· και εμπόριο, που συμβολίζεται από τις Turkish Airlines, οι οποίες έχουν ορατή παρουσία σε όλη την Αφρική», είπε.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η εμπλοκή της Τουρκίας έχει γίνει περισσότερο στρατιωτική και προσανατολισμένη στην ασφάλεια, καθώς η Άγκυρα άρχισε να προμηθεύει οπλισμένα drones σε αρκετές χώρες της υποσαχάριας Αφρικής και να υπογράφει συμφωνίες εκπαίδευσης ασφαλείας με έθνη όπως ο Νίγηρας.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι οι επιχειρήσεις των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών στην Αφρική χρονολογούνται από την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Βόρεια Αφρική, όπου υπηρέτησαν πολλοί Τούρκοι αξιωματικοί και στρατιωτικό προσωπικό, μεταξύ των οποίων και ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ο οποίος πολέμησε στην Τρίπολη το 1911 πριν ιδρύσει τη σύγχρονη Δημοκρατία της Τουρκίας.
Τις επόμενες δεκαετίες, ωστόσο, το ενδιαφέρον της Άγκυρας για την Αφρική μειώθηκε καθώς επιδίωκε μια πιο φιλοευρωπαϊκή ατζέντα και προτεραιότητες ασφαλείας με επίκεντρο το ΝΑΤΟ μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Ο Ebuzer Demirci, ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας για την Αφρική με ισχυρό δίκτυο σε όλη την ήπειρο, υποστηρίζει ότι η τουρκική κυβέρνηση υπό τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει ακολουθήσει μια προληπτική και πολυδιάστατη πολιτική για την Αφρική που απαιτεί «πεδιακή» αναφορά και δραστηριότητες πληροφοριών.
«Η πρακτική και επιχειρησιακή έκφραση αυτού του μετασχηματισμού είναι σαφώς ορατή στις πολυεπίπεδες δραστηριότητες του Εθνικού Οργανισμού Πληροφοριών στη Λιβύη, τη Σομαλία και το Σουδάν», είπε.
«Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα, όσον αφορά την επιχειρησιακή δυσκολία και τον στρατηγικό αντίκτυπο, ήταν η διάσωση της Ιταλίδας ανθρωπιστικής εργάτριας Silvia Romano, η οποία απελευθερώθηκε μετά από σχεδόν δύο χρόνια αιχμαλωσίας από την τρομοκρατική οργάνωση al-Shabaab στη Σομαλία το 2020».
Ο Demirci σημείωσε ότι η επιχείρηση, που διεξήχθη σε ένα εξαιρετικά ασταθές και επικίνδυνο περιβάλλον, κατέδειξε ένα προηγμένο επίπεδο επιτόπιας ικανότητας που επιτεύχθηκε μόνο από έναν περιορισμένο αριθμό υπηρεσιών πληροφοριών παγκοσμίως.
Μια ρεαλιστική προσέγγιση στο Σαχέλ
Η προσέγγιση της Άγκυρας στον Νίγηρα, την Μπουρκίνα Φάσο και το Μάλι, όλες πρώην γαλλικές αποικίες που πρόσφατα βίωσαν πραξικοπήματα και εγκαθίδρυσαν στρατιωτική διακυβέρνηση, αντικατοπτρίζει την ρεαλιστική προσέγγιση της Τουρκίας.
Ως μεσαία δύναμη, η τουρκική κυβέρνηση συχνά ενεργεί σε περιοχές όπου υπάρχει κενό εξουσίας.
Ο Clifford C Omondi Okwany, ερευνητής στο Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη του Δρόμου με έδρα το Μογκαντίσου, παρατήρησε ότι καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες μείωσαν την παρουσία τους στην Αφρική, χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Τουρκία είχαν επεκτείνει την επιρροή τους, ιδιαίτερα μετά το 2014.
Πρόσθεσε ότι η Τουρκία είχε αναπτύξει ένα ξεχωριστό μοντέλο ασφάλειας στη Σομαλία, δίνοντας έμφαση στην οικοδόμηση κράτους και την αμυντική ικανότητα αντί της εξάρτησης από εξωτερική παρέμβαση.
Σε αντίθεση με πολλές δυτικές δυνάμεις, η Άγκυρα επενδύει σε θεσμούς που επιτρέπουν στις σομαλικές αρχές να αμύνονται.
Επιπλέον, η Τουρκία τείνει να αποφεύγει να παίρνει θέση σε αφρικανικές συγκρούσεις, από το Σουδάν μέχρι την Αιθιοπία και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, προτιμώντας αντ’ αυτού να παίζει ρόλο μεσολαβητή.
«Η Τουρκία λέει: ως μεσαία δύναμη, είμαι αρκετά ισχυρή για να προσπαθήσω να φέρω ειρήνη μεταξύ διαφορετικών χωρών στην Αφρική και να δω τι θα συμβεί αν αποτύχει», δήλωσε ο Okwany.
«Είναι μια διαφορετική προσέγγιση από αυτήν που κάνει η Δύση. Η Τουρκία θέλει επίσης να είναι μια δύναμη. Είναι ένας αναπτυσσόμενος παγκόσμιος παράγοντας».
Το Μάλι, στο οποίο η Άγκυρα έχει πουλήσει πολλά οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, είναι ένα βασικό παράδειγμα. Οι αναφορές δείχνουν ότι η Τουρκία παρέδωσε έξι προηγμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλου υψομέτρου στο Μάλι το 2024, αξίας περίπου 210 εκατομμυρίων δολαρίων.
Στον Νίγηρα, η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας έχει επεκταθεί και στην οικονομία. Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα ότι η Άγκυρα σχεδιάζει να ξεκινήσει την παραγωγή χρυσού στον Νίγηρα το πρώτο τρίμηνο του 2026.
«Το γεγονός ότι ο επικεφαλής του Εθνικού Οργανισμού Πληροφοριών διατυπώνει ανοιχτά μια τόσο ευρεία γεωγραφική εμβέλεια υποδηλώνει ότι οι δυνατότητες πληροφοριών της Τουρκίας έχουν φτάσει σε ένα επίπεδο θεσμικής ωριμότητας και αποτροπής στο οποίο αυτή η παρουσία δεν χρειάζεται πλέον να αποκρύπτεται, αλλά μάλλον να αναγνωρίζεται», δήλωσε ο Ντεμιρτζί.
«Αυτό το μήνυμα απευθύνεται ιδιαίτερα σε αντίπαλες υπηρεσίες πληροφοριών και εξωπεριφερειακές δυνάμεις, σηματοδοτώντας ότι η Τουρκία δεν είναι πλέον παθητικός παρατηρητής στην Αφρική, αλλά ένας παράγοντας ικανός να επηρεάζει τις δυναμικές επί τόπου και, όταν είναι απαραίτητο, να διαταράσσει ανταγωνιστικές στρατηγικές».