«Αντί να φορολογούμε τους πολίτες μας για να πλουτίζουν ξένες χώρες, θα επιβάλλουμε δασμούς και φόρους σε ξένες χώρες για να πλουτίσουν οι πολίτες μας». Έτσι εξηγεί ο Ντόναλντ Τραμπ την αγάπη του στους δασμούς.
Τους βλέπει ως μαγικό ραβδί. Θα κλείσουν το έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο, θα γεμίσουν τα κρατικά ταμεία, θα «αναστήσουν» τη ζώνη της σκουριάς με νέα εργοστάσια, θα δημιουργήσουν εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας στη μεταποίηση και θα ανοίξουν μία νέα «χρυσή εποχή» για τις ΗΠΑ.
Όλα αυτά θα ήταν βεβαίως μια «ευλογία» για τα αμερικανικά νοικοκυριά. Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα: Δεν προκύπτει από πουθενά ότι οι δασμοί θα οδηγήσουν σε τόνωση της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Για αυτό και η αντίδραση των αγορών ήταν μία: Απόλυτος πανικός.
Στη Wall Street ο δείκτης S&P 500 υποχώρησε χθες στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 11 μηνών. 5,4 τρισεκατομμύρια δολάρια σε χρηματιστηριακή αξία εξαϋλώθηκαν μέσα σε μόλις δύο συνεδριάσεις. Η χθεσινή συνεδρίαση με απώλειες 6% για τον S&P 500 ήταν η χειρότερη από τον Μάρτιο του 2020. Μόλις 14 από τις 500 εταιρείες έμειναν σε θετικό έδαφος. Μία νέα πτώση περίπου 2,5% θα τον οδηγήσει σε bear market.
Ο Nasdaq 100 κατρακύλησε κατά 6,1%, βυθιζόμενος σε bear market. Η ταχύτητα με την οποία ο δείκτης έχασε 20% από το υψηλό του Φεβρουαρίου συγκρίνεται μόνο με την «έκρηξη» της φούσκας dot-com το 2000. Οι μετοχές των Nvidia Corp. και Apple Inc. υποχώρησαν τουλάχιστον κατά 7%, ενώ η Tesla Inc. έχασε 10%.
Πού οδηγούν οι δασμοί
Τα πράγματα είναι απλά: Οι δασμοί καθιστούν τις εισαγωγές πιο ακριβές. Υπάρχουν δύο διαφορετικά σενάρια στο οποίο μπορεί να οδηγήσει αυτό. Και τα δύο είναι επιζήμια.
Σενάριο 1ο: Οι Αμερικανοί μειώνουν τις αγορές ξένων αγαθών και κατά συνέπεια υπάρχει μικρότερη ζήτηση ανταλλαγής του δολαρίου με ξένα νομίσματα. Αυτό οδηγεί σε ανατίμηση το δολάριο. Ένα πιο ακριβό νόμισμα πλήττει τους Αμερικανούς εξαγωγείς, δηλαδή τις πωλήσεις των μεταποιητικών βιομηχανιών, τις οποίες υποτίθεται θέλει με τους δασμούς να προστατεύσει. Το εμπορικό ισοζύγιο δεν κλείνει.
Σενάριο 2ο: Οι Αμερικανοί δεν περιορίζουν τις αγορές ξένων αγαθών (αφού δεν βρίσκουν άμεσα εγχώριες εναλλακτικές) και έρχονται αντιμέτωποι με ένα νέο κύμα ακρίβειας. Υπολογίζεται ότι ο πληθωρισμός θα υπερβεί το 4% κατατρώγοντας σε συνδυασμό με το φθηνό νόμισμα την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Υπό το βάρος του κόστους ζωής, τα νοικοκυριά συρρικνώνουν συνολικά τις δαπάνες τους και η οικονομία βυθίζεται σε ύφεση. Αν τα σενάρια ύφεσης κυριαρχήσουν τότε το δολάριο θα υποτιμηθεί.
Η νομισματική πολιτική και η έκπληξη του δολαρίου
Η Capital Economics υπολογίζει ότι η Federal Reserve θα ανησυχήσει περισσότερο για τον πληθωριστικό αντίκτυπο των δασμών παρά για το πλήγμα στο ΑΕΠ βραχυπρόθεσμα. Αυτό πιθανότατα θα την οδηγήσει στο να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια έως το τέλος του έτους. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) φαίνεται πλέον πολύ πιο πιθανό να προχωρήσει σε μείωση επιτοκίων στη συνεδρίαση αυτού του μήνα.
Τα νέα για τους δασμούς, η κλονισμένη εμπιστοσύνη στην «αμερικανική εξαίρεση» και μια πρόσφατη αλλαγή στο αφήγημα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη ωθεί την CE στο να αναθεωρήσει αισθητά προς τα κάτω την πρόβλεψή της για τον δείκτη S&P 500.
Η μεγάλη έκπληξη για τους αναλυτές, όπως επισημαίνεται στο σημείωμά της, είναι η αδυναμία του δολαρίου. «Περιμέναμε να ενισχυθεί από τους δασμούς και αυτό υποτιμάται», σχολιάζει και προσθέτει πως: «Αυτό πιθανόν να οφείλεται στην προσδοκία αντιποίνων από άλλες χώρες, αλλά κυρίως στο ότι οι αγορές θεωρούν πως οι δασμοί θα πλήξουν περισσότερο την αμερικανική οικονομία από ό,τι τον υπόλοιπο κόσμο».
Η ανακοίνωση των δασμών οδήγησε σε απότομη πτώση των προσδοκιών για επιτόκια στις περισσότερες μεγάλες οικονομίες, γεγονός που μεταφράστηκε και σε μείωση των μακροπρόθεσμων αποδόσεων των ομολόγων. «Η αντίδραση των αγορών είναι λογική, ωστόσο θεωρούμε ότι είναι υπερβολική. Η βασική μας εκτίμηση παραμένει ότι οι φόβοι για ύφεση είναι υπερδιογκωμένοι και ότι η Fed θα διατηρήσει πιο σφιχτή πολιτική απ’ ό,τι τιμολογούν αυτή τη στιγμή αγορές», τονίζει η CE.
H JPMorgan Chase διαφωνεί. Η αμερικανική οικονομία θα βυθιστεί σε ύφεση, πιστεύει, ενώ βλέπει 60% πιθανότητες και για μία παγκόσμια ύφεση. Η πρόβλεψή της για το αμερικανικό ΑΕΠ είναι πλέον συρρίκνωση 0,3% έναντι προηγούμενης εκτίμησης για ανάπτυξη 1,3%.
Ποια θα είναι η επίδραση στην αγορά φυσικού αερίου
Οι ΗΠΑ είναι μεγάλος παραγωγός φυσικού αερίου και δεν εξαρτώνται ιδιαίτερα από εισαγωγές. Επομένως, η επίδραση στους ενεργειακούς αγωγούς θα εξαρτηθεί από το αν άλλες χώρες απαντήσουν με δασμούς στις εξαγωγές LNG των ΗΠΑ ή χρησιμοποιήσουν το φυσικό αέριο ως διαπραγματευτικό εργαλείο απέναντι στην Ουάσινγκτον. Στο πλαίσιο αυτό, η Ε.Ε. έχει στο παρελθόν δείξει πρόθεση να αυξήσει τις αγορές αμερικανικού LNG στο πλαίσιο διμερών διαπραγματεύσεων.