Η πρόσφατη καταδίκη του Jian Guo, ενός πολιτογραφημένου Γερμανού πολίτη που κατηγορείται για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας για σχεδόν δύο δεκαετίες, σηματοδοτεί μια από τις σημαντικότερες δίκες κατασκοπείας στη Γερμανία τα τελευταία χρόνια. Η υπόθεση υπογραμμίζει τόσο την επιμονή των κινεζικών δραστηριοτήτων πληροφοριών στην Ευρώπη όσο και την ανησυχητική ευαλωτότητα των κοινοτήτων των αντιφρονούντων και των δημοκρατικών θεσμών στη διείσδυση. Η καταδίκη του Guo όχι μόνο ρίχνει φως στις παγκόσμιες τακτικές καταστολής του Πεκίνου, αλλά αποκαλύπτει επίσης κραυγαλέες αδυναμίες στην ικανότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει τέτοιες επιχειρήσεις.
Ο Jian Guo, ο οποίος μετακόμισε στη Γερμανία ως φοιτητής πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, αρχικά καλλιέργησε την εικόνα ενός αφοσιωμένου ακτιβιστή της δημοκρατίας. Ενσωματώθηκε στην καρδιά των κύκλων των αντιφρονούντων, χτίζοντας εμπιστοσύνη με οργανώσεις που ασκούσαν κριτική στο Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα (ΚΚΚ). Ο Guo απέκτησε τη φήμη κάποιου που χειριζόταν την εφοδιαστική σε εκδηλώσεις – παραλαμβάνοντας διεθνείς επισκέπτες από αεροδρόμια, κανονίζοντας καταλύματα και διασφαλίζοντας την ομαλή διεξαγωγή των συνεδρίων των εξόριστων ακτιβιστών.
Αυτός ο χαμηλών προδιαγραφών, υποστηρικτικός ρόλος του επέτρεψε να ενσωματωθεί άψογα σε κοινότητες που ήδη μαστίζονταν από δυσπιστία και φόβο επιτήρησης. Η φαινομενική αφοσίωση του Guo του επέτρεψε να ανέλθει περαιτέρω, συμμετέχοντας ακόμη και σε αντιπροσωπείες Κινέζων υποστηρικτών της δημοκρατίας. Το 2017, ταξίδεψε στη Νταραμσάλα της Ινδίας για να συναντήσει τον Δαλάι Λάμα και εκπροσώπους του εξόριστου κοινοβουλίου του Θιβέτ. Ωστόσο, σύμφωνα με τους Γερμανούς εισαγγελείς, κάτω από αυτή την πρόσοψη ακτιβισμού, ο Γκούο εξυπηρετούσε συμφέροντα των κινεζικών μυστικών υπηρεσιών.
Οι πιο σοβαρές κατηγορίες εναντίον του Γκούο προέρχονται από τον ρόλο του ως βοηθού του Γερμανού πολιτικού Μαξιμίλιαν Κρα. Υπό αυτή την ιδιότητα, είχε πρόσβαση σε εκατοντάδες ευαίσθητα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πολλά από τα οποία οι εισαγγελείς λένε ότι διαβίβασε στο Πεκίνο. Ο δικαστής Χανς Σλούτερ-Σταατς του Ανώτατου Περιφερειακού Δικαστηρίου στη Δρέσδη ήταν κατηγορηματικός στην ετυμηγορία του, λέγοντας στον Γκούο: «Για εμάς, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είστε υπάλληλος μιας κινεζικής υπηρεσίας πληροφοριών».
Οι παρακολουθήσεις και άλλα στοιχεία αποκάλυψαν τις συστηματικές προσπάθειες του Γκούο να εντοπίσει αντιφρονούντες, να διεισδύσει σε ομάδες της αντιπολίτευσης και να αναφέρει τις δραστηριότητές τους. Ο Ομοσπονδιακός Εισαγγελέας Στέφαν Μόρβαϊζερ περιέγραψε την υπόθεση ως «την πιο σοβαρή υπόθεση κινεζικής κατασκοπείας στη Γερμανία», τονίζοντας τη σοβαρότητά της όχι μόνο για την εθνική ασφάλεια αλλά και για την ακεραιότητα των δημοκρατικών θεσμών σε όλη την Ευρώπη.
Ο Γκουό καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια και εννέα μήνες φυλάκισης, ενώ ένας συγκατηγορούμενος του καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης ενός έτους και εννέα μηνών με αναστολή. Ο Γκουό εξακολουθεί να αρνείται τις κατηγορίες και η ομάδα υπεράσπισής του έχει την επιλογή να ασκήσει έφεση κατά της απόφασης εντός μιας εβδομάδας από την ετυμηγορία της 30ής Σεπτεμβρίου.
Η Διεθνής Κοινοπραξία Ερευνητικών Δημοσιογράφων (ICIJ) είχε ήδη φέρει στο προσκήνιο τον Γκουό στο έργο της China Targets, μια εκτεταμένη έρευνα στην οποία συμμετείχαν 42 εταίροι μέσων ενημέρωσης. Η έρευνα αποκάλυψε τη χρήση πολιτών από το Πεκίνο για την κατασκοπεία επικριτών του καθεστώτος παγκοσμίως, συχνά εκμεταλλευόμενη την εμπιστοσύνη εντός δικτύων αντιφρονούντων. Ο Γκουό αναφέρθηκε ως παράδειγμα αυτής της στρατηγικής – ένας ακτιβιστής που έγινε πολιτικός βοηθός, ο οποίος έπαιξε διττό ρόλο ως έμπιστος σύμμαχος και μυστικός πληροφοριοδότης.
Σύμφωνα με το ICIJ, οι τακτικές καταστολής του κινεζικού κράτους εκτείνονται πολύ πέρα από τα σύνορά του. Οι υπηρεσίες πληροφοριών του Πεκίνου φέρονται να κινητοποιούν φοιτητές, επιχειρηματίες και πολιτικούς πράκτορες για να παρακολουθούν, να εκφοβίζουν, ακόμη και να φιμώνουν τους επικριτές στην εξορία. Η υπόθεση του Guo ταιριάζει απόλυτα σε αυτό το μοτίβο, καταδεικνύοντας πώς το ΚΚΚ αξιοποιεί την ήπια διείσδυση αντί για τις απροκάλυπτες υπηρεσίες πληροφοριών για να διατηρήσει την εύλογη δυνατότητα άρνησης.
Για όσους κάποτε θεωρούσαν τον Guo συνάδελφο και συναγωνιστή του, η καταδίκη του ήταν ταυτόχρονα σοκαριστική και αναμενόμενη. Ακτιβιστές που έδωσαν συνέντευξη στο ICIJ περιέγραψαν τον Guo ως «χαμηλών τόνων» και «ήσυχο» απέναντι σε ανώτερα στελέχη, αλλά «επιθετικό» και «σίγουρο» απέναντι σε νεότερους ακτιβιστές. Η διπλή του συμπεριφορά, όπως συνειδητοποιούν τώρα, μπορεί να ήταν μέρος μιας στρατηγικής για τον έλεγχο των αφηγήσεων και τη χειραγώγηση ευάλωτων μελών της κοινότητας.
Ο Tienchi Martin-Liao, ένας Ταϊβανέζος υποστηρικτής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μέλος της Ομοσπονδίας για μια Δημοκρατική Κίνα, εξέφρασε απογοήτευση αλλά όχι έκπληξη για το αποτέλεσμα. «Νομίζω ότι αυτή είναι μια προειδοποίηση προς τις κινεζικές αρχές, ότι θα πρέπει να γνωρίζουν ότι οι δυτικές χώρες [γίνονται ενήμερες] για τις κατασκοπευτικές δραστηριότητες της Κίνας», δήλωσε στο ICIJ. Προειδοποίησε περαιτέρω ότι η υπόθεση Guo ήταν μόνο η κορυφή του παγόβουνου: «Είναι σχεδόν κοινό μυστικό ότι ορισμένοι άνδρες ή γυναίκες είναι «διπλοί πράκτορες»».
Ίσως η πιο ανησυχητική διάσταση της υπόθεσης Guo είναι αυτό που αποκαλύπτει για την απροετοίμαστη Ευρώπη. Παρά τα αυξανόμενα στοιχεία για κινεζική κατασκοπεία, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα συχνά δεν έχουν αναπτύξει αποτελεσματικά αντίμετρα. Ομάδες αντιφρονούντων, που ήδη έχουν περιορισμένους πόρους και συχνά λειτουργούν στην εξορία, βρίσκονται εκτεθειμένες σε διείσδυση. Εν τω μεταξύ, τα κοινοβούλια και τα πολιτικά γραφεία έχουν επανειλημμένα αποδειχθεί ευάλωτα σε μυστική ξένη επιρροή.
Οι Ευρωπαίοι νομοθέτες που έδωσαν συνέντευξη στο ICIJ παραδέχτηκαν ότι η αντίδραση στην κινεζική κατασκοπεία παραμένει ανεπαρκής. Σε σύγκριση με τις επιχειρήσεις πληροφοριών της Ρωσίας, οι οποίες αποτελούν εδώ και καιρό προτεραιότητα για την ευρωπαϊκή αντικατασκοπεία, οι πιο ήσυχες, πιο ύπουλες τακτικές της Κίνας συχνά λαμβάνουν λιγότερη προσοχή. Αυτή η ανισορροπία έχει αφήσει ανοίγματα που πράκτορες όπως ο Guo θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν για χρόνια χωρίς να εντοπιστούν.
Η καταδίκη του Guo έρχεται εν μέσω μιας ευρύτερης διεθνούς αναμέτρησης με την αυξανόμενη παγκόσμια επιρροή της Κίνας. Οι δυτικές κυβερνήσεις βλέπουν όλο και περισσότερο το Πεκίνο όχι μόνο ως οικονομικό αντίπαλο αλλά και ως πολιτική απειλή και απειλή για την ασφάλεια. Υποθέσεις κατασκοπείας όπως αυτή υπογραμμίζουν την προθυμία του ΚΚΚ να λειτουργεί πέρα από τα σύνορά του, στοχεύοντας επικριτές, εξόριστους, ακόμη και αιρετούς θεσμούς.
Η υπόθεση εγείρει επίσης άβολα ερωτήματα για την Ευρώπη σχετικά με την ετοιμότητά της να υπερασπιστεί τις δημοκρατικές διαδικασίες από τη συγκαλυμμένη ξένη χειραγώγηση. Με τις εκλογές, τη χάραξη πολιτικής και τις δραστηριότητες των αντιφρονούντων να βρίσκονται όλα υπό παρακολούθηση, τα διακυβεύματα εκτείνονται πολύ πέρα από τον ίδιο τον Guo. Οι πράξεις του συμβολίζουν έναν ευρύτερο ανταγωνισμό μεταξύ αυταρχικών καθεστώτων που επιδιώκουν να καταστείλουν τη διαφωνία και δημοκρατιών που αγωνίζονται να διαφυλάξουν την ανοιχτότητα χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια.
Η υπόθεση Jian Guo μπορεί να χρησιμεύσει ως μια κομβική στιγμή για τη Γερμανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Καταδεικνύει τόσο την εμβέλεια του δικτύου πληροφοριών του Πεκίνου όσο και το κόστος της εφησυχασμού. Για τους αντιφρονούντες, είναι μια οδυνηρή υπενθύμιση της ευαλωτότητας που συνοδεύει την εξορία. Για τους νομοθέτες, είναι μια έκκληση για ενίσχυση των προσπαθειών αντικατασκοπείας και προστασία των δημοκρατικών θεσμών.
Όπως προειδοποίησε ο Tienchi Martin-Liao, η υπόθεση Guo δεν είναι μοναδική. Η καταδίκη του δεν πρέπει να θεωρηθεί ως το συμπέρασμα ενός σκανδάλου, αλλά ως η αρχή μιας αναμέτρησης. Η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα ότι η κατασκοπεία και η διείσδυση δεν είναι υποθετικές απειλές – συμβαίνουν ήδη, εντός των συνόρων της, στην καρδιά των πολιτικών και ακτιβιστικών κοινοτήτων της.