«Η Τουρκία κυβερνάται από έναν άνθρωπο που απειλεί το Ισραήλ, την Ελλάδα και την Κύπρο»
«Η Τουρκία κυβερνάται από έναν άνθρωπο που καλεί ανοιχτά στην καταστροφή του Ισραήλ, απειλεί την Ελλάδα, επιδιώκει να θέσει υπό τον έλεγχό του την Κύπρο και ονειρεύεται να φτάσει μέχρι την Ιερουσαλήμ. Δεν πιστεύω ότι μια τέτοια χώρα θα πρέπει να αποκτήσει μαχητικά αεροσκάφη F-35. Αυτό αποτελεί απειλή για την περιφερειακή ισορροπία και για την ασφάλεια του Ισραήλ».
Αυτή η αιχμηρή και ξεκάθαρη προειδοποίηση, που αποδίδεται στον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, αναδεικνύει το μέγεθος του στρατηγικού ρήγματος στο οποίο βρίσκεται το Ισραήλ, λίγο πριν από τη συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα.
Ενώ η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Ισραήλ αντιμετωπίζει αυτή τη συνάντηση ως μια εξέλιξη που θα μπορούσε να προκαλέσει πρωτοφανή ανατροπή στην ισορροπία δυνάμεων, η κυρίαρχη αντίληψη στην Ουάσιγκτον κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Για το Ισραήλ, ο Ερντογάν αποτελεί έναν ριζοσπαστικό ηγέτη που επιταχύνει τη δημιουργία ενός σαφώς αντιϊσραηλινού ισλαμιστικού άξονα. Αντίθετα, για την κυβέρνηση Τραμπ θεωρείται ένας «στρατηγικός εταίρος», απαραίτητος για τη διαχείριση των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή.
Το στρατηγικό κενό: Μια απειλή αντικαθίσταται από μια νέα
Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν οδηγήσει σε δραματική αποδυνάμωση του σιιτικού άξονα υπό την ηγεσία του Ιράν.
Η σοβαρή αποδυνάμωση της Χαμάς, το ισχυρό πλήγμα στη Χεζμπολάχ, που θεωρείται το σημαντικότερο στρατηγικό εργαλείο της Τεχεράνης, καθώς και ο περιορισμός της ιρανικής επιρροής στη Συρία, δημιούργησαν ένα νέο περιφερειακό κενό ισχύος.
Ωστόσο, οι ελπίδες του Ισραήλ ότι αυτό το κενό θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη σταθερότητα διαψεύδονται.
Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται το κενό ισχύος και κινείται αποφασιστικά για να υλοποιήσει το νεοοθωμανικό της όραμα.
Το Ισραήλ συνειδητοποιεί ότι εισέρχεται σε μια νέα εποχή, η οποία θυμίζει έναν περιφερειακό «Ψυχρό Πόλεμο».
Η αντιπαράθεση πλέον δεν αφορά αποδυναμωμένες τρομοκρατικές οργανώσεις, αλλά μια περιφερειακή δύναμη που επιδιώκει:
- να ηγηθεί του σουνιτικού κόσμου
- να επεκτείνει την επιρροή της από τη Συρία έως τον Λίβανο και τη Γάζα
- να αποκτήσει κυρίαρχο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η νέα αυτή γεωπολιτική αντιπαράθεση αφορά συμμαχίες, εμπορικούς διαδρόμους, ενεργειακές διαδρομές και στρατιωτική υπεροχή, καθιστώντας την Τουρκία τη σημαντικότερη στρατηγική πρόκληση της επόμενης δεκαετίας.
Η συμφωνία για τα F-35 και τα «δώρα» του Τραμπ προς τον Ερντογάν
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της σχέσης που διαμορφώνεται ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι η συναλλακτική αντίληψη του Αμερικανού προέδρου.
Ο Τραμπ δίνει μικρότερη βαρύτητα σε ζητήματα δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αξιών και αντιμετωπίζει την Τουρκία ως ένα κορυφαίο γεωπολιτικό περιουσιακό στοιχείο.
Οι λόγοι είναι προφανείς:
- ο δεύτερος μεγαλύτερος στρατός του ΝΑΤΟ
- ο έλεγχος των Στενών του Βοσπόρου
- η στρατηγική γέφυρα μεταξύ Ρωσίας, Ευρώπης και Μέσης Ανατολής.
Η στενή προσωπική σχέση των δύο ηγετών προσφέρει στον Ερντογάν μια πρωτοφανή πολιτική και στρατηγική σανίδα σωτηρίας, η οποία μεταφράζεται σε ένα πακέτο σημαντικών αμερικανικών παραχωρήσεων.
Επανεκκίνηση του προγράμματος F-35
Επανέναρξη των συζητήσεων για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, μια εξέλιξη για την οποία ο Νετανιάχου προειδοποιεί με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο, υποστηρίζοντας ότι μπορεί να διαβρώσει την ποιοτική αεροπορική υπεροχή των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων στην περιοχή.
Έγκριση κινητήρων F110
Προώθηση της πώλησης αμερικανικών κινητήρων F110 για το μελλοντικό τουρκικό μαχητικό KAAN, εξέλιξη που θα επιτρέψει στην τουρκική αμυντική βιομηχανία να πραγματοποιήσει σημαντικό τεχνολογικό άλμα και μεγαλύτερη αυτονομία.
Οικονομική και ενεργειακή στήριξη
Υπογραφή μακροχρόνιων συμβολαίων εξαγωγής αμερικανικού LNG, καθώς και χαλάρωση κυρώσεων και περιορισμών στο τραπεζικό σύστημα.
Για τον Ερντογάν, αυτή η εξέλιξη αποτελεί ζήτημα εσωτερικής πολιτικής επιβίωσης.
Με πληθωρισμό που ξεπερνά το 32%, συνεχή υποτίμηση της τουρκικής λίρας και σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης στις αγορές, ο Τούρκος πρόεδρος αξιοποιεί τη γεωπολιτική σημασία της χώρας του για να αποσπάσει κινήσεις που θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών.
Η γεωστρατηγική σημασία για το Ισραήλ
Από ισραηλινή σκοπιά, η αμερικανική προσέγγιση προς την Άγκυρα συνιστά σοβαρό στρατηγικό λάθος.
Η στρατιωτική και οικονομική ενίσχυση της Τουρκίας δεν θα λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας, αλλά θα ενισχύσει περαιτέρω την επίσημη αντιϊσραηλινή πολιτική της.
Τα τελευταία χρόνια, η ρητορική του Ερντογάν έχει μετατραπεί σε συγκεκριμένη πολιτική:
- κατηγορίες περί «γενοκτονίας» κατά του Ισραήλ
- εκκλήσεις για διεθνείς κυρώσεις
- εμβάθυνση των σχέσεων με την ηγεσία της Χαμάς.
Παράλληλα, η αμερικανική αυτή πολιτική φαίνεται να βρίσκει υποστήριξη και στην Ευρώπη.
Πολλές ευρωπαϊκές χώρες, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την άμυνά τους και να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ, παραμερίζουν ζητήματα αξιών και δημοκρατίας, δίνοντας προτεραιότητα στη στρατηγική σημασία της Τουρκίας και προσφέροντάς της ευρύτερη διεθνή νομιμοποίηση.
Συμπεράσματα και προτάσεις για την ισραηλινή στρατηγική
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν θεωρείται πλέον μια συνηθισμένη διπλωματική συνάντηση, αλλά μια ιστορική καμπή για τη διαμόρφωση της νέας Μέσης Ανατολής.
Αν στο παρελθόν το μεγαλύτερο μέρος των ισραηλινών πόρων επικεντρωνόταν στην ανάσχεση του Ιράν, σήμερα η Ιερουσαλήμ καλείται να διαμορφώσει μια νέα στρατηγική απέναντι σε έναν σουνιτικό άξονα υπό την ηγεσία της Τουρκίας, μιας δύναμης που διαθέτει:
- διεθνή νομιμοποίηση
- ισχυρή οικονομική βάση
- συμμετοχή στο ΝΑΤΟ.
Για να αντιμετωπίσει αυτή τη νέα πραγματικότητα, το Ισραήλ θα πρέπει να κινηθεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά επίπεδα.
Διατήρηση της ποιοτικής στρατιωτικής υπεροχής (QME)
Ενεργοποίηση όλων των πολιτικών και στρατιωτικών μηχανισμών στην Ουάσιγκτον ώστε να αποτραπεί η πώληση F-35 στην Τουρκία ή, τουλάχιστον, να συνοδευθεί από αυστηρούς περιορισμούς που θα διασφαλίζουν την αεροπορική υπεροχή του Ισραήλ.
Ενίσχυση της ελληνικής συμμαχίας
Εμβάθυνση της στρατηγικής, ενεργειακής και πληροφοριακής συνεργασίας με την Ελλάδα και την Κύπρο, οι οποίες θεωρούνται η δυτική γραμμή άμυνας απέναντι στις θαλάσσιες φιλοδοξίες της Τουρκίας.
Διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ
Ενίσχυση των σχέσεων με τα μετριοπαθή σουνιτικά κράτη, όπως οι χώρες του Κόλπου και η Αίγυπτος, τα οποία συμμερίζονται τις ανησυχίες του Ισραήλ για την αυξανόμενη νεοοθωμανική επιρροή της Άγκυρας.
Το Ισραήλ, σύμφωνα με την ανάλυση, οφείλει να καταστήσει απολύτως σαφές προς την κυβέρνηση Τραμπ ότι η ελευθερία των στρατιωτικών του ενεργειών και η τεχνολογική του υπεροχή δεν αποτελούν διαπραγματεύσιμα στοιχεία ούτε μπορούν να θυσιαστούν στο πλαίσιο ευρύτερων γεωπολιτικών συμφωνιών με την Άγκυρα.