Η πρόθεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να εξετάσει το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία προκαλεί έντονο προβληματισμό και στην Ελλάδα, όπου κυβερνητικοί και στρατιωτικοί κύκλοι εκτιμούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει την ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο και να επιβραβεύσει την Άγκυρα, παρά τα χρόνια έντασης με έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
Η Ελλάδα αναμένεται να παραλάβει τα πρώτα 20 μαχητικά F-35 από το 2028 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030, με το αεροσκάφος πέμπτης γενιάς να αποτελεί τον βασικό πυλώνα της μελλοντικής ισχύος της Πολεμικής Αεροπορίας.
«Η Πολεμική Αεροπορία θέλει να διατηρήσει την αεροπορική υπεροχή στο Αιγαίο»
Ο διπλωματικός και αμυντικός συντάκτης της Καθημερινής, Βασίλης Νέδος, δήλωσε στην Jerusalem Post ότι η πιθανότητα απόκτησης των F-35 από την Τουρκία μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλέσει στην Αθήνα.
«Η Πολεμική Αεροπορία θέλει να διατηρήσει την αεροπορική υπεροχή στο Αιγαίο. Η πιθανότητα να αποκτήσει η Τουρκία F-35 σίγουρα δεν είναι μια ευχάριστη εξέλιξη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Αθήνα έχει ήδη μεταφέρει τις ανησυχίες της στην Ουάσιγκτον
Παρότι η ελληνική κυβέρνηση αποφεύγει να σχολιάσει δημόσια το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας για τα F-35, ο Βασίλης Νέδος υποστήριξε ότι η Αθήνα έχει διατυπώσει επανειλημμένα τις θέσεις της προς διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις.
«Οι θέσεις της ελληνικής κυβέρνησης είναι πολύ καλά γνωστές στην αμερικανική κυβέρνηση. Η Ελλάδα δεν μπορεί να παρέμβει άμεσα, καθώς πρόκειται για μια υπόθεση μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών – των Ηνωμένων Πολιτειών και της Τουρκίας. Ωστόσο, έχει εκφράσει ξεκάθαρα τις ανησυχίες της.»
Οι υπερπτήσεις και οι παραβιάσεις παραμένουν στη μνήμη της Αθήνας
Οι ελληνικές ανησυχίες, σύμφωνα με τον ίδιο, βασίζονται στην εμπειρία των προηγούμενων ετών.
«Πριν από το 2023 υπήρχαν καθημερινές υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά στο Αιγαίο, καθημερινές παραβιάσεις και ιδιαίτερα επικίνδυνες αερομαχίες.»
Και διερωτήθηκε:
«Γιατί να δοθεί ποιοτικό πλεονέκτημα στην τουρκική Πολεμική Αεροπορία;»
Όπως σημείωσε, οι αμερικανικές αρχές γνωρίζουν πολύ καλά τις ελληνικές θέσεις τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο.
Η Ελλάδα επιταχύνει τον εκσυγχρονισμό της αεράμυνας με ισραηλινή υποστήριξη
Ενώ συνεχίζεται η συζήτηση για το μέλλον των F-35 στην Τουρκία, η Ελλάδα προχωρά σε ένα από τα μεγαλύτερα εξοπλιστικά προγράμματα των τελευταίων δεκαετιών.
Σύμφωνα με τον Βασίλη Νέδο, η κυβέρνηση αναμένεται να προωθήσει το επόμενο διάστημα την έγκριση του νέου ολοκληρωμένου συστήματος αεράμυνας, γνωστού ως «Ασπίδα του Αχιλλέα», το οποίο βασίζεται σε συστήματα ισραηλινών αμυντικών εταιρειών.
«Τις επόμενες ημέρες πιθανότατα θα υπάρξουν εξελίξεις στο ΚΥΣΕΑ και στη Βουλή σχετικά με την προμήθεια ενός ολοκληρωμένου συστήματος αεράμυνας από συνδυασμό ισραηλινών εταιρειών, γνωστού ως Ασπίδα του Αχιλλέα», ανέφερε.
Ένα πρόγραμμα 3,5 δισ. ευρώ
Το πρόγραμμα, συνολικού ύψους περίπου 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, θα περιλαμβάνει:
συστήματα αντιμετώπισης drones
αντιβαλλιστική άμυνα
πολυεπίπεδη αεράμυνα
σύγχρονα συστήματα διοίκησης και ελέγχου
Ο ίδιος εκτίμησε ότι το πρόγραμμα θα προχωρήσει, όπως συνέβη και με προηγούμενες προμήθειες, όπως οι πολλαπλοί εκτοξευτές πυραύλων PULS και άλλα σύγχρονα οπλικά συστήματα.
Η στρατηγική σχέση Ελλάδας – Ισραήλ γίνεται ακόμη ισχυρότερη
Κατά τον Βασίλη Νέδο, η στρατηγική συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ δεν περιορίζεται μόνο στις κοινές ανησυχίες για την Τουρκία.
«Η απειλή ασφαλείας που θεωρούν ότι αποτελεί η Τουρκία τόσο για το Ισραήλ όσο και για την Ελλάδα αποτελεί έναν παράγοντα που ενισχύει τη σχέση των δύο χωρών. Ωστόσο, πιστεύω ότι η στενότερη συνεργασία εξυπηρετεί τα συμφέροντα και των δύο κρατών, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ή όχι της Τουρκίας.»
Υπάρχει περιθώριο βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων;
Παρά τις διαχρονικές διαφορές, η Ελλάδα εξακολουθεί να επιδιώκει τον διάλογο με την Τουρκία.
Όπως επισημαίνει ο Βασίλης Νέδος, κάθε ελληνική κυβέρνηση επιθυμεί την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων, με βασικά σημεία διαφωνίας:
τις θαλάσσιες ζώνες
την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)
την υφαλοκρηπίδα
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη διαχρονική τουρκική θεωρία των «γκρίζων ζωνών», σύμφωνα με την οποία η Άγκυρα αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου.
«Η Τουρκία προβάλλει διαχρονικά ορισμένες ιδιόμορφες θεωρίες. Μία από αυτές είναι η θεωρία των γκρίζων ζωνών, σύμφωνα με την οποία ορισμένα νησιά του Αιγαίου – ακόμη και κατοικημένα – δεν παραχωρήθηκαν ποτέ στην Ελλάδα το 1923 ή, στην περίπτωση των Δωδεκανήσων, το 1947.»
Το παράθυρο διαλόγου μετά τους σεισμούς
Οι καταστροφικοί σεισμοί που έπληξαν τη νότια Τουρκία το 2023 δημιούργησαν, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα προσωρινό παράθυρο επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
«Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας για διάλογο. Δημιουργήθηκαν δίαυλοι επικοινωνίας που αποδείχθηκαν ιδιαίτερα χρήσιμοι έπειτα από χρόνια έντασης.»
Ωστόσο, ο ίδιος εμφανίζεται επιφυλακτικός για το ενδεχόμενο μιας ουσιαστικής διπλωματικής προόδου στο άμεσο μέλλον.
«Με τις εκλογές να πλησιάζουν στην Ελλάδα και πιθανόν και στην Τουρκία, θεωρώ ότι η πιθανότητα να υπάρξουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις που θα οδηγήσουν σε σημαντικές συμφωνίες παραμένει αρκετά μακρινή.»
Η στρατηγική της Αθήνας
Μέχρι να ξεκαθαρίσει οριστικά το ζήτημα των F-35 για την Τουρκία, η ελληνική στρατηγική παραμένει σταθερή.
Η Αθήνα επενδύει στην ενίσχυση της αποτρεπτικής της ισχύος, επιταχύνει τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων και παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην Ουάσιγκτον, ελπίζοντας ότι το αμερικανικό Κογκρέσο θα συνεχίσει να αποτελεί το βασικό θεσμικό εμπόδιο σε οποιαδήποτε προσπάθεια επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.