Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει τον πόλεμο στο Ιράν καθώς η Ισλαμική Δημοκρατία απαντά με θράσος, επιθέσεις στο Στενό του Ορμούζ και περιφερειακές ενεργειακές υποδομές. Ίσως 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στην περιοχή, 10.000 περισσότεροι από το συνηθισμένο. Η ανάπτυξη της 82ης Αερομεταφερόμενης και μιας Μονάδας Πεζοναυτών στο USS Tripoli υποδηλώνει ότι το Πεντάγωνο μπορεί να προετοιμάζεται για χερσαία εισβολή.
Τέτοιοι αριθμοί είναι μικροί σε σύγκριση με προηγούμενες χερσαίες εκστρατείες των ΗΠΑ, για παράδειγμα, στην Επιχείρηση Καταιγίδα της Ερήμου του 1991 για την απελευθέρωση του Κουβέιτ, ή την άμεση εισβολή στο Ιράκ 12 χρόνια αργότερα. Το ίδιο το Ιράν έχει σχεδόν τέσσερις φορές το μέγεθος του Ιράκ, με τους συμμάχους των ΗΠΑ να κλείνουν την πόρτα στον Τραμπ, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν υλικοτεχνικά εμπόδια.
Ο Τραμπ μπορεί να επαναλαμβάνει την ιστορία
Ο Τραμπ μπορεί να μπλοφάρει, αλλά πριν από λίγο περισσότερο από ενάμιση αιώνα, υπήρξε μια σύγκρουση που κατά κάποιο τρόπο θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει τη στρατηγική του Τραμπ.
Το 1856, ο Πέρσης σάχης Νασίρ αλ-Ντιν ήταν μόλις 25 ετών όταν αντιμετώπισε μια πιθανή υπαρξιακή απειλή. Ήταν σάχης για λιγότερο από μια δεκαετία και τα μαχαίρια ήταν έξω.
Εκείνη την εποχή, οι βασιλιάδες έπρεπε να υπερασπίζονται συνεχώς τις περιοχές τους, όχι μόνο από εξωτερικούς εχθρούς αλλά και από εσωτερικούς αντιπάλους. Στην Περσία, ή Ιράν όπως έγινε γνωστό το 1935, ο σάχης διόριζε κυβερνήτες σε διάφορες επαρχίες, συνήθως συγγενείς και άλλες ελίτ.
Ήταν ένα βασικό σύστημα φορολογικής γεωργίας, με μια παραλλαγή. Ο σάχης απαιτούσε ένα καθορισμένο ποσό φορολογικών εσόδων από κάθε κυβερνήτη. Στη συνέχεια, εισέπραττε αυτό το ποσό για να το στείλει στην Τεχεράνη. Αν μπορούσαν να αποσπάσουν περισσότερα, μπορούσαν να έχουν κέρδος.
Όταν οι κυβερνήτες μυρίζονταν αδυναμία στην Τεχεράνη, μπορεί να αρνούνταν να καταβάλουν τους φόρους. Ο σάχης θα είχε τότε μια επιλογή: να επιτρέψει την de facto αυτονομία της επαρχίας, αν όχι την απόσχιση, ή να στείλει στρατό για να επανακτήσει τον έλεγχο, μια εξαιρετικά δαπανηρή προοπτική. Η ίδια δυναμική θα συνέβαινε και εντός μιας επαρχίας μεταξύ των αρχηγών των περιοχών και των φυλών.
Καθ’ όλη τη δεκαετία του 1850, τα σύνορα μεταξύ Περσίας και Αφγανιστάν ήταν ιδιαίτερα εύθραυστα. Ο Μοράντ Μίρζα, γιος του πρίγκιπα διαδόχου Αμπάς Μίρζα, ήταν επί μακρόν και επανειλημμένος κυβερνήτης του Χορασάν, όπου η ιρανική πόλη Μασάντ παραμένει η πρωτεύουσα. Εκείνη την εποχή, το Χορασάν, ο σιτοβολώνας της περιοχής, περιλάμβανε επίσης την αφγανική πόλη Χεράτ, τουλάχιστον θεωρητικά.
Όταν ο Νασίρ αλ-Ντιν Σαχ και ο Μοράντ Μίρζα προσπάθησαν να αναγκάσουν τη Χεράτ να υποβάλει τα φορολογικά της έσοδα, οι φυλές Χεράτι αρνήθηκαν. Ο σάχης έστειλε στρατό για να επιβάλει πειθαρχία. Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο σάχης έπρεπε να υπερασπιστεί τα σύνορα της Περσίας ενάντια στις αφγανικές φυλές και δεν ήθελε να είναι η τελευταία.
Αυτό που συνέβη στη συνέχεια, ωστόσο, άλλαξε την κατανόηση του σάχη για την εξουσία και τον κόσμο στον οποίο ζούσε. Το Αφγανιστάν ήταν για καιρό μια περιθωριακή περιοχή, αλλά μέχρι τον 19ο αιώνα, είχε γίνει ολοένα και πιο σημαντικό ως φράγμα μεταξύ της πολύτιμης κτήσης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, της Ινδίας, και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Μετά την ήττα της Ρωσίας στον Κριμαϊκό Πόλεμο, ο τσάρος επιτάχυνε την επέκταση της Ρωσίας προς τα ανατολικά.
Εκείνη την εποχή, πολλοί διπλωμάτες υπέθεσαν ότι όταν οι ρωσικές και βρετανικές αυτοκρατορίες συναντιόντουσαν, θα ξεσπούσε ένας παγκόσμιος πόλεμος. Αν ο Ψυχρός Πόλεμος κυριάρχησε στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, το «Μεγάλο Παιχνίδι» μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ρωσίας και, σε μικρότερο βαθμό, της Γερμανίας κυριάρχησε στα τέλη του 19ου αιώνα.
Χρόνος στο Έδαφος
Το 1997, οδήγησα κατά μήκος του Διαδρόμου Wakhan από την πόλη Khorog του Τατζικιστάν μέχρι τα κινεζικά σύνορα. Στο πλαίσιο του 20ού ή 21ου αιώνα, οδηγούσα στο Τατζικιστάν, κοιτάζοντας πέρα από ένα μικρό ποτάμι στο Αφγανιστάν και μέσα από μια ορεινή κοιλάδα στο Πακιστάν. Αλλά στον κόσμο του 19ου αιώνα, στεκόμουν στη Ρωσική Αυτοκρατορία, κοιτάζοντας μέσα από μια ουδέτερη ζώνη στη Βρετανική Αυτοκρατορία. Αν ο στόχος είναι να αποτραπεί ένας παγκόσμιος πόλεμος, μια ζώνη ασφαλείας από την οποία μπορεί να δει ένας παρατηρητής δεν είναι ιδανική.
Κατά συνέπεια, οι Βρετανοί αποφάσισαν να υποστηρίξουν τους ισχυρισμούς των Αφγανών εναντίον των Περσών. Αυτό εξόργισε τον Nasir al-Din Shah, τον «άξονα του σύμπαντος». Άλλωστε, πώς θα μπορούσε μια γυναίκα (η Βασίλισσα Βικτώρια) σε ένα μακρινό νησί να υπαγορεύσει τις πράξεις του;
Αρνήθηκε να υποχωρήσει. Στις 25 Οκτωβρίου 1856, οι Ιρανοί κατέλαβαν τη Χεράτ. Μια εβδομάδα αργότερα, ο Βρετανός Γενικός Κυβερνήτης στην Ινδία κήρυξε τον πόλεμο.
Δεν επιτέθηκε όμως στη Χεράτ. Αντ’ αυτού, έπλευσε με στολίσκο στον Περσικό Κόλπο και αποβιβάστηκε κοντά στο Μπουσέρ, τότε μια σκονισμένη πόλη-λιμάνι, αλλά τώρα η τοποθεσία του πολιτικού πυρηνικού αντιδραστήρα του Ιράν. Η μάχη για το Μπουσέρ ξεκίνησε στις 5 Δεκεμβρίου 1856.
Βρετανικά και ινδικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν και προχώρησαν στην ενδοχώρα. Ο στρατός του σάχη είχε εξαντληθεί. Υπήρχε μια φρουρά 4.000 Περσών στρατιωτών στο Σιράζ, αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά για να σταματήσουν τους καλύτερα εξοπλισμένους Βρετανούς και Ινδούς. Οι δύο πλευρές συγκρούστηκαν στη Μάχη του Χορσάμπ και οι Βρετανοί εξαπλώθηκαν αργά κατά μήκος των ακτών του Περσικού Κόλπου μέχρι τη Μοχάμερε, που σήμερα ονομάζεται Χοραμσάχρ.
Οι Βρετανοί έδωσαν στη συνέχεια τελεσίγραφο: Εκκενώστε το Χεράτ ή χάστε τις ακτές του Περσικού Κόλπου. Ο σάχης επέλεξε το πρώτο. Στις 4 Μαρτίου 1857, οι Βρετανοί και οι Πέρσες υπέγραψαν τη Συνθήκη του Παρισιού, αν και, όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια του Πολέμου του 1812, ο πόλεμος συνεχίστηκε για ένα μήνα πριν φτάσει στους στρατηγούς η είδηση ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία. Ο σάχης τήρησε τον λόγο του—δεν είχε άλλη επιλογή—και παραιτήθηκε από την αξίωσή του στο Χεράτ. Η Συνθήκη των Παρισίων έθεσε τα σύνορα μεταξύ Ιράν και Αφγανιστάν που υπάρχουν σήμερα.
Η επιλογή του Τραμπ Η επιλογή του Ιράν
Ενώ γίνεται πολλή συζήτηση για την κατάληψη του νησιού Kharg, οι επικριτές έχουν δίκιο να εκφράζουν ανησυχία: Το νησί είναι επίπεδο και βρίσκεται εντός εμβέλειας πυροβολικού, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων από τις ιρανικές ακτές. Το Kharg είναι μόνο ένα από τα πολλά νησιά που βρίσκονται διάσπαρτα στον Περσικό Κόλπο.
Εάν οι Πεζοναύτες αποβιβαστούν, περιμένετε να ακούσετε ονόματα όπως Abu Musa, Greater Tonb, Lesser Tonb, Hengam, Farsi, Sirri και Kish. Οι Πεζοναύτες μπορεί επίσης να καταλάβουν το Jask—μια πόλη έξω από το Στενό του Ορμούζ και την τοποθεσία μιας ιρανικής βάσης υποβρυχίων.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης διαθέτει «αόρατες προβλήτες» κατά μήκος των βραχωδών ακτών του Ιράν στον Περσικό Κόλπο, κόμβους για τις επιχειρήσεις λαθρεμπορίου του. Αναμένεται ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα στοχεύσουν δεξαμενές αποθήκευσης βενζίνης και θα βυθίσουν κάθε σκάφος – από το μικρότερο ταχύπλοο μέχρι τα παραδοσιακά dhows και τις μεγαλύτερες φρεγάτες, την πρώτη από τις οποίες χρησιμοποιεί το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης για να παρενοχλεί πλοία και τις δύο τελευταίες που είναι αρκετά μεγάλες για να τοποθετήσουν νάρκες.
Ακόμα κι αν υπάρχει προηγούμενο, όμως, το Ιράν σήμερα δεν θα είναι το σχετικά εύκολο που ήταν το 1856-1857. Οι Βρετανοί και οι Ινδοί δεν χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πυραύλους και πυροβολικό πέρα από τον ορίζοντα. Ούτε οι πολεμικοί στόχοι είναι συγκρίσιμοι:
Οι Βρετανοί δεν επιδίωξαν αλλαγή καθεστώτος. Απλώς επέβαλαν περιορισμούς και υπαγόρευσαν μια νέα σχέση με τον Nasir al-Din Shah.
Από την άλλη πλευρά, διαφαίνεται ένας παραλληλισμός εάν ο Τραμπ σκοπεύει να χρίσει τον φιλόδοξο υποστηρικτή του καθεστώτος και τέσσερις φορές υποψήφιο για την προεδρία Mohammad Bagher Ghalibaf ως τον Πέρση πληρεξούσιό του σε μια αλλαγή καθεστώτος τύπου Βενεζουέλας.