Λιβύη: Η νέα γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου – Οι κινήσεις ΗΠΑ και Τουρκίας, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι προκλήσεις για την Ελλάδα
Η Λιβύη επιστρέφει στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων
Η Λιβύη εξελίσσεται ξανά σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς κόμβους της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς οι διεθνείς δυνάμεις εντείνουν τις διπλωματικές τους πρωτοβουλίες για την επανένωση της χώρας και τη σταθεροποίηση της πολιτικής κατάστασης.
Οι εξελίξεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς συνδέονται τόσο με τις ενεργειακές προοπτικές της περιοχής όσο και με το μέλλον του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο η Αθήνα θεωρεί άκυρο και αντίθετο στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν πρωτοβουλία για πολιτική συμφωνία
Τις τελευταίες εβδομάδες καταγράφεται έντονη αμερικανική κινητικότητα.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο είχε διαδοχικές επαφές τόσο με εκπροσώπους της κυβέρνησης της Τρίπολης όσο και με τον Σαντάμ Χαφτάρ, αναπληρωτή διοικητή του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA), διερευνώντας δυνατότητες συνεργασίας για την προώθηση μιας πολιτικής λύσης.
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι στηρίζει μια διαδικασία υπό λιβυκή ηγεσία, με στόχο την εθνική ενότητα και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση.
Η λεγόμενη «συμφωνία Μπούλος»
Στο παρασκήνιο βρίσκεται αυτό που σε πολιτικούς κύκλους της Λιβύης αποκαλείται «συμφωνία Μπούλος», μια πρόταση που προβλέπει κατανομή της εξουσίας μεταξύ των δύο βασικών πολιτικών και στρατιωτικών κέντρων της χώρας.
Το σενάριο προβλέπει:
- νέα κυβέρνηση εθνικής ενότητας
- συμμετοχή και των δύο αντιμαχόμενων πλευρών
- κοινή διαχείριση των εσόδων από τους υδρογονάνθρακες
- διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας μέσω οικονομικών κινήτρων
Παράλληλα, η πρόταση αξιοποιεί την εμπειρία προηγούμενων συμφωνιών για τη διαχείριση των πετρελαϊκών εσόδων, οι οποίες επιχείρησαν να μειώσουν τις εντάσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Η Τουρκία επιχειρεί να διατηρήσει τα στρατηγικά της κεκτημένα
Για την Άγκυρα, η σταθεροποίηση της Λιβύης δεν αποτελεί μόνο ζήτημα περιφερειακής ασφάλειας.
Η Τουρκία επιδιώκει να διασφαλίσει τα οικονομικά, ενεργειακά και γεωπολιτικά συμφέροντά της, διατηρώντας παράλληλα την επιρροή της τόσο στη δυτική όσο και στην ανατολική Λιβύη.
Στο πλαίσιο αυτό έχουν ενταθεί οι επαφές της τουρκικής ηγεσίας με το στρατόπεδο του Χαλίφα Χαφτάρ, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η στενή συνεργασία με τις αρχές της Τρίπολης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει στο επίκεντρο
Το μεγαλύτερο γεωπολιτικό διακύβευμα εξακολουθεί να είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο η Ελλάδα και η Αίγυπτος απορρίπτουν ως αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, Τούρκος αξιωματούχος φέρεται να υποστήριξε ότι η πορεία των αμερικανοτουρκικών σχέσεων στη Λιβύη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη στάση που θα τηρήσει η Ουάσιγκτον απέναντι στο συγκεκριμένο μνημόνιο.
Η αμερικανική θέση δεν έχει αλλάξει επισήμως.
Η οικονομία πίσω από τη διπλωματία
Πέρα από τις γεωπολιτικές ισορροπίες, η Λιβύη αποτελεί και ένα τεράστιο οικονομικό διακύβευμα.
Πριν από το 2011, τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες είχαν αναλάβει έργα δισεκατομμυρίων δολαρίων στη χώρα. Σήμερα, μεγάλο μέρος αυτών των συμβάσεων παραμένει ανεκτέλεστο ή οικονομικά εκκρεμές, γεγονός που εξηγεί το έντονο ενδιαφέρον της Άγκυρας για την αποκατάσταση σχέσεων με όλες τις λιβυκές πλευρές.
Η εξομάλυνση των σχέσεων με το στρατόπεδο Χαφτάρ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέα έργα ανοικοδόμησης στη Βεγγάζη και τη Ντέρνα.
Υπάρχει κοινή στρατηγική ΗΠΑ – Τουρκίας;
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, παρά τις παράλληλες πρωτοβουλίες, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι Ουάσιγκτον και Άγκυρα ακολουθούν πλήρως κοινή στρατηγική.
Ο ερευνητής του Atlantic Council, Καρίμ Μεζράν, εκτιμά ότι η τουρκική πολιτική στη Λιβύη καθορίζεται κυρίως από τα δικά της οικονομικά και εσωτερικά συμφέροντα, ενώ η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί μόνο μία από τις παραμέτρους της εξίσωσης.
Η ελληνική διάσταση
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις στη Λιβύη έχουν άμεση σημασία.
Η Αθήνα παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη που μπορεί να επηρεάσει:
- το τουρκολιβυκό μνημόνιο
- τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου
- τις ενεργειακές έρευνες
- τη σταθερότητα στη Βόρεια Αφρική
Τυχόν πρόοδος προς μια ενιαία λιβυκή κυβέρνηση θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα, χωρίς όμως να προδικάζει την τύχη του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο παραμένει αντικείμενο έντονης διεθνούς διαφωνίας.
Το μεγάλο ερώτημα της επόμενης ημέρας
Η Λιβύη βρίσκεται ξανά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Πολιτειών, οι κινήσεις της Τουρκίας, τα συμφέροντα των περιφερειακών δυνάμεων και οι ενεργειακές προοπτικές της Ανατολικής Μεσογείου συνθέτουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Το αν η χώρα θα οδηγηθεί σε μια βιώσιμη πολιτική ενοποίηση ή αν θα παραμείνει πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ περιφερειακών και διεθνών παικτών θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που θα επηρεάσουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο τα επόμενα χρόνια.