Η επιρροή της Κίνας στο σύστημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών έχει γίνει ολοένα και πιο περίπλοκη — και ολοένα και πιο γεμάτη με επιπτώσεις για την ακεραιότητα της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Από το 2023, ένα αυξανόμενο σύνολο ερευνών και αναφορών της κοινωνίας των πολιτών έχει αποκαλύψει πώς το Πεκίνο όχι μόνο υπερασπίστηκε τον εαυτό του από την κριτική στον ΟΗΕ, αλλά έχει οργανώσει ένα δίκτυο φαινομενικά ανεξάρτητων οργανισμών που λειτουργούν ως πληρεξούσιοι — στην πραγματικότητα, φορείς που συνδέονται με την κυβέρνηση μεταμφιέζονται σε μη κυβερνητικές φωνές. Αυτή η στρατηγική λειτουργεί σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ διπλωματίας και ελέγχου πληροφοριών, θολώνοντας τη γραμμή μεταξύ της γνήσιας εμπλοκής της κοινωνίας των πολιτών και των κρατικών επιχειρήσεων επιρροής που εξουδετερώνουν τον έλεγχο των παραβιάσεων των δικαιωμάτων στο Σιντσιάνγκ, το Θιβέτ, το Χονγκ Κονγκ και αλλού.
Το κεντρικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας είναι ο πολλαπλασιασμός των λεγόμενων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων που Οργανώνονται από την Κυβέρνηση (GONGOs) στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ και σε άλλα όργανα ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Μια κοινή έρευνα από τη Διεθνή Κοινοπραξία Ερευνητικών Δημοσιογράφων και συνεργαζόμενα μέσα ενημέρωσης διαπίστωσε ότι δεκάδες οργανισμοί που δραστηριοποιούνται στον ΟΗΕ στη Γενεύη έχουν κρυφούς ή εμφανείς δεσμούς με το Πεκίνο, ακόμη και όταν παρουσιάζονται ως ανεξάρτητοι παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών. Αυτές οι ομάδες έχουν κατακλύσει το Παλάτι των Εθνών με εκπροσώπους για να παρουσιάσουν λαμπρές αναφορές για το ιστορικό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Κίνας, οι οποίες αντικρούουν έντονα αξιόπιστα στοιχεία για συστημικές παραβιάσεις. Η παρουσία τους όχι μόνο έχει εκτοπίσει ανεξάρτητες φωνές, αλλά έχει εργαστεί ενεργά για να πνίξει τις μαρτυρίες αυθεντικών υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως εκείνων που επικεντρώνονται στους Ουιγούρους, τους Θιβετιανούς και τους ακτιβιστές υπέρ της δημοκρατίας από το Χονγκ Κονγκ.
Η Γενεύη έχει σκοπό να ενσαρκώσει την καρδιά της αρχιτεκτονικής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ: ένα μέρος όπου η κοινωνία των πολιτών, τα θύματα παραβιάσεων και οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες μπορούν να έρθουν σε επαφή ανοιχτά με διπλωμάτες και Ειδικές Διαδικασίες που παρακολουθούν τη συμμόρφωση με τους διεθνείς κανόνες ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην πράξη, ωστόσο, ακτιβιστές και δικηγόροι που έχουν καταγράψει παραβιάσεις της Κίνας αναφέρουν ότι παρακολουθούνται, εκφοβίζονται ή αποφεύγονται – μερικές φορές εντός ή κοντά στις εγκαταστάσεις του ΟΗΕ – από άτομα που πιστεύεται ότι είναι πληρεξούσιοι του κινεζικού κράτους και των συνδεδεμένων με αυτό ΜΚΟ, περιορίζοντας ουσιαστικά την ικανότητά τους να συμμετέχουν ελεύθερα.
Η σκιά του κρατικού ελέγχου σε αυτούς τους πληρεξούσιους οργανισμούς δεν είναι καθόλου ανεπαίσθητη. Σύμφωνα με ερευνητικά ρεπορτάζ, κανένας από τους δεκάδες οργανισμούς που είναι διαπιστευμένοι από την Κίνα στον ΟΗΕ δεν φαίνεται να είναι πλήρως ανεξάρτητος στον λόγο του, με πολλούς να διευθύνονται από αξιωματούχους που κατέχουν επίσης θέσεις στο Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα ή σε κυβερνητικά υπουργεία. Αυτοί οι φορείς υπερασπίζονται συστηματικά την εικόνα του Πεκίνου για τα ανθρώπινα δικαιώματα και αμφισβητούν την κριτική, συχνά αναδιατυπώνοντας τους ισχυρισμούς περί κακοποίησης ως ιδεολογικές επιθέσεις ή παραπληροφόρηση.
Αυτό το μοτίβο δεν είναι τυχαίο υποπροϊόν του ισχυρότερου ρόλου της Κίνας σε πολυμερείς φορείς. Είναι μέρος μιας σκόπιμης στρατηγικής για τον περιορισμό της πρόσβασης και της επιρροής της ανεξάρτητης κοινωνίας των πολιτών. Μια έκθεση της Διεθνούς Υπηρεσίας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ISHR) διαπίστωσε ότι η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει ενεργά την ιδιότητά της ως μέλους στην Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις ΜΚΟ για να καθυστερήσει ή να μπλοκάρει τις αιτήσεις για συμβουλευτικό καθεστώς για ανεξάρτητες ομάδες, να χρησιμοποιήσει διαδικαστικές τακτικές για να φιμώσει τους ομιλητές των ΜΚΟ και να προβεί σε αντίποινα εναντίον όσων ασχολούνται με τους μηχανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατά την περίοδο 2020-2024, η Κίνα αντιπροσώπευε ένα δυσανάλογο μερίδιο ερωτήσεων προς τους αιτούντες ΜΚΟ – συχνά προκαλώντας αυτόματη αναβολή των αιτήσεών τους – και έχει δει την παρουσία των δικών της GONGOs στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να αυξάνεται εκθετικά, εκτοπίζοντας ανεξάρτητες φωνές. Η στρατηγική πληρεξουσιότητας του Πεκίνου αποφέρει συγκεκριμένα γεωπολιτικά οφέλη. Στις συνεδρίες της Παγκόσμιας Περιοδικής Εξέτασης (UPR) – τον μηχανισμό αξιολόγησης από ομοτίμους του ΟΗΕ όπου τα κράτη μέλη εξετάζουν το ιστορικό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μεταξύ τους – οι Κινέζοι εκπρόσωποι έχουν εκτρέψει σταθερά την κριτική τονίζοντας τους επαίνους από συμμαχικά κράτη και επιβεβαιώνοντας την πρόοδο σε θέματα δικαιωμάτων, ακόμη και όταν ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών επισημαίνουν τη συνεχιζόμενη καταστολή. Η παρουσία των GONGO που υποστηρίζουν την Κίνα ενισχύει αυτό το αποτέλεσμα, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της αφήγησης και στην αποδυνάμωση των εκκλήσεων για λογοδοσία σχετικά με τις τεκμηριωμένες παραβιάσεις.
Αυτή η εκστρατεία επιρροής επηρεάζει επίσης τα ευρύτερα κρατικά μηνύματα. Στην UPR για το ιστορικό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Κίνας, επίσημοι αντιπρόσωποι και συμμαχικοί πληρεξούσιοι έχουν διατυπώσει την κριτική για το Σιντζιάνγκ, το Θιβέτ και το Χονγκ Κονγκ ως «παραπληροφόρηση» ή ιδεολογική προκατάληψη, ενώ παράλληλα διαφημίζουν τα επιτεύγματα της Κίνας στην ανακούφιση της φτώχειας και τις κοινωνικές πολιτικές ως απόδειξη της προόδου στα ανθρώπινα δικαιώματα – μια αφήγηση που έρχεται σε έντονη αντίθεση με όσα έχουν αναφέρει ανεξάρτητοι παρατηρητές και φορείς εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ.
Ομάδες της κοινωνίας των πολιτών εκτός του συστήματος του ΟΗΕ έχουν καταγράψει πώς οι ανεξάρτητοι υπερασπιστές αντιμετωπίζουν αντίποινα για την εμπλοκή τους με τους μηχανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Δίκτυο Κινέζων Υπερασπιστών των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανέφερε συνεχιζόμενη παρενόχληση και απειλές εναντίον ακτιβιστών που επιδιώκουν να συνεργαστούν με τα όργανα των συνθηκών του ΟΗΕ, ακόμη και όταν το Πεκίνο απορρίπτει τις συστάσεις των εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για θέματα όπως οι διακρίσεις κατά των μειονοτικών πολιτισμών.
Αυτό που προκύπτει από αυτά τα μοτίβα είναι μια στρατηγική θεσμικής κατάληψης μέσω εμπλοκής με πληρεξούσιους: αξιοποίηση ΜΚΟ που συνδέονται με το κράτος και διαδικαστικών ελιγμών για την απομόνωση της Κίνας από τη διεθνή λογοδοσία. Αντί να ασχολούνται ουσιαστικά με ισχυρισμούς για κακοποίηση, οι πληρεξούσιοι του Πεκίνου εργάζονται για να αλλάξουν το πλαίσιο, να αρνηθούν ή να ελαχιστοποιήσουν την κριτική και να παρουσιάσουν μια πρόσοψη εκπροσώπησης της κοινωνίας των πολιτών που καλύπτει τα κρατικά συμφέροντα. Αυτό αποθαρρύνει την ανεξάρτητη συμμετοχή. Όταν οι γνήσιοι ακτιβιστές περιθωριοποιούνται ή παρακολουθούνται, ενώ οι φιλοκρατικές φωνές πολλαπλασιάζονται, το κίνητρο για κριτική, βασισμένη σε στοιχεία υπεράσπιση αποδυναμώνεται.
Οι ευρύτερες επιπτώσεις αυτής της στρατηγικής εκτείνονται πέρα από τις ίδιες τις αξιολογήσεις της Κίνας. Όταν ένα ισχυρό κράτος χρησιμοποιεί πληρεξούσιες ΜΚΟ για να διαμορφώσει τον διάλογο και να περιορίσει τον ανεξάρτητο έλεγχο, δημιουργεί ένα προηγούμενο που άλλοι αυταρχικοί παράγοντες μπορεί να επιδιώξουν να μιμηθούν. Η ίδια η νομιμότητα του συστήματος ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ – που βασίζεται στην αρχή ότι η κοινωνία των πολιτών μπορεί να ζητά από τις κυβερνήσεις να λογοδοτήσουν – υπονομεύεται όταν αυτός ο πολιτικός χώρος υπερκαλύπτεται από κρατικούς παράγοντες. Όπως έχουν σημειώσει οι μελετητές, αυτό αντικατοπτρίζει μια ανησυχητική μορφή διεθνικής καταστολής, όπου η αυταρχική επιρροή επεκτείνεται σε διεθνείς θεσμούς υπό το πρόσχημα της νομιμότητας.
Η ανάπτυξη κρατικά υποστηριζόμενων ΜΚΟ στα Ηνωμένα Έθνη από την Κίνα δεν είναι ένα περιφερειακό φαινόμενο. Είναι αναπόσπαστο μέρος του τρόπου με τον οποίο το κράτος διαχειρίζεται τη διεθνή εικόνα του, εκτρέπει την κριτική και δημιουργεί διπλωματικό χώρο για να αντισταθεί στην ουσιαστική λογοδοσία για τις κακοποιήσεις. Θολώνοντας τα όρια μεταξύ της γνήσιας κοινωνίας των πολιτών και της προπαγάνδας που συνδέεται με την κυβέρνηση, το Πεκίνο έχει μετατρέψει τους ίδιους τους μηχανισμούς που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αρένες όπου μπορούν να προωθηθούν αυταρχικές αφηγήσεις και να περιθωριοποιηθούν οι επικριτικές φωνές. Η πρόκληση για τη διεθνή κοινότητα, και για το μέλλον της πολυμερούς δέσμευσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα είναι να διατηρηθεί ο χώρος για ανεξάρτητη υπεράσπιση και να διασφαλιστεί ότι οι θεσμοί που είναι επιφορτισμένοι με την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας θα παραμείνουν ανθεκτικοί έναντι τέτοιων επιρροών.