Καθώς οι διαμαρτυρίες εξαπλώνονται σε όλο το Ιράν στην τρίτη τους ημέρα, μια εικόνα από τις διαδηλώσεις έχει γίνει viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Δείχνει έναν γενναίο διαδηλωτή να κάθεται στον δρόμο μπροστά από ένοπλες δυνάμεις ασφαλείας που οδηγούν μοτοσικλέτες. Η φωτογραφία έχει παραλληλιστεί με την περίφημη φωτογραφία του «Tank Man» από την πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου.
Στις 5 Ιουνίου 1989, ένας άγνωστος άνδρας σταμάτησε για λίγο μια σειρά κινεζικών τανκς στη λεωφόρο Chang’an κοντά στην πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου. Η συμπλοκή έλαβε χώρα την επόμενη μέρα αφότου οι κινεζικές αρχές κινητοποιήθηκαν για να καταστείλουν εβδομάδες διαμαρτυριών υπέρ της δημοκρατίας, εκκαθαρίζοντας βίαια την πλατεία και τους γύρω δρόμους. Η καταστολή, η οποία ξέσπασε μετά από σχεδόν έξι εβδομάδες διαδηλώσεων, άφησε εκατοντάδες νεκρούς, οι περισσότεροι από αυτούς στις γύρω περιοχές και όχι μέσα στην ίδια την πλατεία.
Οι διαμαρτυρίες του Ιράν, μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν έχουν ακόμη υποστεί θύματα, αλλά η δυσαρέσκεια για το καθεστώς και η δημοσιονομική κακοδιαχείρισή του έχουν οδηγήσει χιλιάδες ανθρώπους να βγουν στους δρόμους.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν την Κυριακή όταν οι bazaari (εμπόροι) στην Τεχεράνη έκλεισαν τα καταστήματά τους και βγήκαν στους δρόμους μετά την επιδείνωση της οικονομικής κρίσης στο Ιράν, με το 1 δολάριο να φτάνει τα 1,4 εκατομμύρια ριάλ στην αγορά (επίσημη αξία 42.000 ριάλ).
Η οικονομική κατάσταση στη χώρα επιδεινώνεται εδώ και μήνες και κορυφώθηκε την Κυριακή. Τη Δευτέρα, οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν καθώς οι bazaari πραγματοποίησαν απεργία σε διάφορες περιοχές της Τεχεράνης, προτού οι διαδηλωτές βγουν στους δρόμους σε άλλες πόλεις.
Περαιτέρω διαμαρτυρίες έχουν καταγραφεί στην Αχβάζ, το Χαμαντάν, το Κεσμ και τη Μασχάντ, μεταξύ άλλων.
Ο Ιρανός πρίγκιπας διάδοχος Ρεζά Παχλαβί υποστήριξε τις διαμαρτυρίες που ξέσπασαν σε όλο το Ιράν τη Δευτέρα με ένα μήνυμα προς τους ακολούθους του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Στέλνω τους χαιρετισμούς μου σε εσάς, τους εμπόρους του παζαριού και τους ανθρώπους που πήραν τους δρόμους στα χέρια τους», δήλωσε ο πρίγκιπας σε ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμα.
«Όσο αυτό το καθεστώς παραμένει στην εξουσία, η οικονομική κατάσταση της χώρας θα συνεχίσει να επιδεινώνεται. Σήμερα είναι η ώρα για μεγαλύτερη αλληλεγγύη.
«Καλώ όλα τα τμήματα της κοινωνίας να ενωθούν με τους συμπολίτες σας στους δρόμους και να υψώσουν τις φωνές τους απαιτώντας την πτώση αυτού του συστήματος».
Βίντεο από διαμαρτυρίες που κοινοποιήθηκαν από το Ιράν δείχνουν τα πλήθη να φωνάζουν υποστήριξη στον Παχλεβί, με συνθήματα όπως «Αυτή είναι η τελική μάχη! Ο Παχλεβί θα επιστρέψει».
Υπήρξαν επίσης εκκλήσεις για τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και δυσαρέσκεια για την πολιτική του να υποστηρίζει Ιρανούς πληρεξουσίους με δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η ιρανική οικονομία υποφέρει.
«Όχι στη Γάζα, όχι στον Λίβανο. Δίνω τη ζωή μου για το Ιράν», ήταν μεταξύ των συνθημάτων που ακούστηκαν.
Πρόβλημα με το παζάρι
Για αιώνες, η τάξη των εμπόρων του παζαριού στο Ιράν έπαιζε έναν υπερμεγέθη πολιτικό ρόλο, λειτουργώντας τόσο ως οικονομική ραχοκοκαλιά όσο και ως κινητοποιητική δύναμη σε στιγμές εθνικής κρίσης. Ριζωμένοι στα παραδοσιακά παζάρια πόλεων όπως η Τεχεράνη, το Ισφαχάν, η Ταμπρίζ και η Μασάντ, οι παζαρίτες ήταν στενά συνδεδεμένοι με κληρικά δίκτυα μέσω θρησκευτικών κληροδοτημάτων, δίνοντάς τους τόσο οικονομική μόχλευση όσο και ηθική εξουσία.
Αυτή η συμμαχία έγινε πολιτικά καθοριστική κατά τη διάρκεια της Διαμαρτυρίας για τον Καπνό του 1891-92, όταν το κλείσιμο των παζαριών και τα μποϊκοτάζ των κληρικών ανάγκασαν τον σάχη των Κατζάρ να ακυρώσει μια βρετανική παραχώρηση, και ξανά κατά τη διάρκεια της Συνταγματικής Επανάστασης του 1905-11, όταν οι απεργίες των εμπόρων και το κλείσιμο των παζαριών βοήθησαν στην επιβολή συνταγματικών περιορισμών στη βασιλική εξουσία. Το μοτίβο επαναλήφθηκε τη δεκαετία του 1950, καθώς οι παζαρίτες υποστήριξαν το κίνημα εθνικοποίησης του Μοχάμεντ Μοσαντέκ, και πιο δραματικά το 1978-79, όταν οι συνεχείς απεργίες των παζαριών στέρησαν από το κράτος των Παχλεβί έσοδα και υλικοτεχνική υποστήριξη, επιταχύνοντας την κατάρρευση της μοναρχίας.
Ακόμα και υπό την Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία αρχικά προέκυψε από αυτή τη συμμαχία κληρικών-παζαριού, οι κάτοικοι της αγοράς έχουν περιοδικά επαναβεβαιώσει την εξουσία τους μέσω απεργιών και διαμαρτυριών, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικών δυσκολιών ή κατάρρευσης του νομίσματος.
Έτσι, η αγορά είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή αγορά. Έχει το προβάδισμα ως ιστορική μηχανή που ωθεί το Ιράν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.
Αλλά το ερώτημα είναι, απεργούν οι κάτοικοι της αγοράς καθαρά από οικονομική δυστυχία ή είναι επίσης εναντίον του καθεστώτος;
Η Ισλαμική Δημοκρατία προσπάθησε να τους κατευνάσει και προσπάθησε να διευθετήσει το οικονομικό χάος που έχει δημιουργήσει.
Τη Δευτέρα, το καθεστώς διόρισε τον πρώην υπουργό Οικονομικών Αμπντολνασέρ Χεμμάτι ως νέο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας. Ο προκάτοχός του παραπέμφθηκε σε δίκη τον Μάρτιο λόγω της αύξησης του πληθωρισμού.
Στους οκτώ μήνες που ο Χεμμάτι ήταν υπουργός Οικονομικών, το ριάλ έχασε σχεδόν το ήμισυ της αξίας του έναντι του δολαρίου, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις.
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης κατηγόρησαν επίσης τις πρόσφατες πολιτικές οικονομικής απελευθέρωσης της κυβέρνησης για την αύξηση της πίεσης στο επιτόκιο της ανοιχτής αγοράς.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν προσπάθησε επίσης να κατευνάσει τη δυσαρέσκεια του λαού, γράφοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη Δευτέρα το βράδυ: «Τα προς το ζην του λαού είναι η καθημερινή μου ανησυχία. Έχουμε θεμελιώδεις δράσεις στην ημερήσια διάταξη για τη μεταρρύθμιση του νομισματικού και τραπεζικού συστήματος και τη διατήρηση της αγοραστικής δύναμης του λαού. Έχω αναθέσει στον Υπουργό Εσωτερικών να ακούσει τα νόμιμα αιτήματα των διαδηλωτών μέσω διαλόγου με τους εκπροσώπους τους, ώστε η κυβέρνηση να μπορέσει να ενεργήσει με όλες της τις δυνάμεις για την επίλυση των προβλημάτων και να ανταποκριθεί υπεύθυνα».
Ανάμεικτα μηνύματα για τις εσωτερικές ιρανικές διαμαρτυρίες
Η Jerusalem Post έχει μιλήσει με αρκετά άτομα, τόσο εντός του Ιράν όσο και με Ιρανούς στην εξορία, που παρακολουθούν στενά τα γεγονότα, με ανάμεικτα μηνύματα.
«Όταν οι παζαρίτες ανεβαίνουν, σημαίνει το τέλος του καθεστώτος», δήλωσε ένας Ιρανός στην Jerusalem Post.
Άλλοι έχουν δηλώσει ότι η τάξη των παζαριστών δεν έχει βγει στους δρόμους για να ρίξει την Ισλαμική Δημοκρατία ως πολιτικό κίνημα, αλλά απλώς για να βελτιώσει την οικονομική της κατάσταση και ότι δεν έχει καμία πρόθεση να πεθάνει για τον σκοπό της.
Ομοίως, άλλοι εξέφρασαν στην Post ότι η πιο σημαντική παράταξη που θα μπορούσε πραγματικά να φέρει αλλαγή είναι οι φοιτητές, μια άλλη ομάδα που έπαιξε τεράστιο ρόλο στην πτώση της μοναρχίας το 1979.
«Περιμένουμε να δούμε αν οι φοιτητές θα συμμετάσχουν», δήλωσε ένας άλλος παρατηρητής στην Post. Τη Δευτέρα το βράδυ, δημοσιεύθηκαν αναφορές ότι φοιτητές από τέσσερα πανεπιστήμια σε όλη την Τεχεράνη είχαν συμμετάσχει στις διαδηλώσεις, σηματοδοτώντας ενδεχομένως μια θετική προσθήκη στους διαδηλωτές.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα της αντίδρασης της κυβέρνησης. Μέχρι στιγμής, οι ένοπλες δυνάμεις ασφαλείας έχουν κάνει χρήση δακρυγόνων κατά των πλήθους σε μια προσπάθεια να τα διαλύσουν, αλλά το καθεστώς δεν έχει ακόμη απελευθερώσει τα πιο ισχυρά του αντικείμενα καταστολής, όπως η πολιτοφυλακή Basij, εναντίον του λαού.
Εάν συμβεί αυτό, τα πράγματα θα μπορούσαν να γίνουν πολύ άσχημα πολύ γρήγορα και η θέληση και η αποφασιστικότητα των διαδηλωτών θα δοκιμαστούν σκληρά.
Αυτά είναι πράγματα που πρέπει να προσέξουμε τις επόμενες ημέρες.