Σημαντικό αποτύπωμα για την Ελλάδα άφησε η «Διατλαντική Σύνοδος για την Ασφάλεια Φυσικού Αερίου», που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη στην Ουάσιγκτον με πρωτοβουλία του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας του Λευκού Οίκου.
Από τις έξι ενεργειακές συμφωνίες που ανακοινώθηκαν, οι πέντε συνδέονται άμεσα με ελληνικά συμφέροντα και τον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τον ρόλο της χώρας μας ως κόμβου LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η σύνοδος, που φιλοξενήθηκε στο Ινστιτούτο Ντόναλντ Τραμπ για την Ειρήνη, είχε στόχο την εμβάθυνση της διατλαντικής συνεργασίας στο υγροποιημένο φυσικό αέριο και την επιτάχυνση υποδομών που θα ενισχύσουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της περιοχής.
Όπως υπογράμμιζαν συμμετέχοντες, μετά τη συνάντηση του Νοεμβρίου στην Αθήνα, η σημερινή διαδικασία στην Ουάσιγκτον θεωρείται το επόμενο πρακτικό βήμα εφαρμογής, με έμφαση σε εμπορικές συμφωνίες και τεχνική ωρίμανση του σχεδίου.
Κεντρική εξέλιξη αποτέλεσε η υπογραφή νέων μακροχρόνιων συμφωνιών πώλησης αμερικανικού LNG από την Atlantic SEE LNG Trade, εταιρεία στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%. Οι συμφωνίες αφορούν τέσσερις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου και εκτιμάται ότι ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας ως βασικής πύλης εισόδου και διανομής αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Παράλληλα, συμφωνία υπέγραψε και η εταιρεία METLEN, στο πλαίσιο της ίδιας προσπάθειας για ενίσχυση των μακροχρόνιων ροών αμερικανικού LNG προς την περιοχή.
Στο Επίκεντρο το Ρωσικό Αέριο
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η συζήτηση για τις συνεχιζόμενες ροές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, κυρίως μέσω Τουρκίας, οι οποίες εκτιμώνται στα 17 έως 18 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Το ζήτημα αναδείχθηκε ευρέως ως βασικό εμπόδιο στην πορεία εμπορικής ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο θέμα έχει αναδειχθεί σε προγενέστερες παρεμβάσεις του προέδρου Τραμπ, ο οποίος είχε σημειώσει ότι οι Ευρωπαίοι «πληρώνουν δισεκατομμύρια στη Ρωσία για ενέργεια ενώ εμείς τους προστατεύουμε μέσω του ΝΑΤΟ».
Κοινός Στρατηγικός Στόχος ΗΠΑ και Ευρώπης
Παρά τις ευρύτερες πολιτικές αποκλίσεις, η σύνοδος ανέδειξε σύγκλιση Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων γύρω από τον στόχο της ενεργειακής απεξάρτησης από τη Ρωσία.
Για τις ΗΠΑ, η στρατηγική αυτή συνδέεται με τη γεωπολιτική σταθερότητα σε μια περιοχή που εξακολουθεί να θεωρείται ευάλωτη στη ρωσική επιρροή. Για την Ευρώπη, και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, η ανάπτυξη νέων διασυνδέσεων και εμπορικών ροών θεωρείται εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης και περιφερειακής συνοχής, με προεκτάσεις που αγγίζουν ευρύτερα έργα διαδρόμων, όπως ο IMEC.
Ρυθμιστικά Εμπόδια και Αβεβαιότητα
Παρά την πολιτική βούληση, παραμένουν σημαντικά τεχνικά και ρυθμιστικά εμπόδια. Στο τραπέζι βρέθηκαν ζητήματα που αφορούν τον κανονισμό «Capacity Allocation Mechanism Code» και το «Tariff Network Code», τα οποία εκτιμάται ότι δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανάγκες της αγοράς.
Η απουσία σαφούς ρυθμιστικής και εμπορικής βεβαιότητας λειτουργεί αποτρεπτικά για χώρες που καλούνται να υπογράψουν μακροχρόνια συμβόλαια LNG, παρά το γεγονός ότι η απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο τοποθετείται χρονικά σε λιγότερο από δύο χρόνια.
Για τον λόγο αυτό, την Τετάρτη θα πραγματοποιηθεί τεχνική συνάντηση στο αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας με τη συμμετοχή διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς από τις εμπλεκόμενες χώρες, εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υπουργείων Ενέργειας, με στόχο την επιτάχυνση αλλαγών που θα δημιουργήσουν ένα σταθερό πλαίσιο.
Πολιτικές Επαφές Στ. Παπασταύρου
Στο πλαίσιο της επίσκεψής του στην Ουάσιγκτον, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου αναμένεται να πραγματοποιήσει το πρωί της Τετάρτης τριμερή συνάντηση με τον υπουργό Εσωτερικών των ΗΠΑ και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας Νταγκ Μπέργκαμ, καθώς και με τον υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ.
Παράλληλα, θα έχει επαφές στο Καπιτώλιο, όπου προγραμματίζεται να συναντήσει τον πρόεδρο της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων της Γερουσίας Τζιμ Ρις, καθώς και τους βουλευτές Τσακ Φλάισμαν και Ράντι Βέμπερ, οι οποίοι διατηρούν ενεργό ενδιαφέρον για τη συνεργασία με την Ελλάδα σε ενεργειακά ζητήματα.
Έξι συνολικά MOU για αμερικανικό LNG «κλείδωσαν» στην Ουάσινγκτον “ATLANTIC”, METLEN και ΜΕΤ – Συνάντηση για Κάθετο Διάδρομο παρουσία Βολτς και Γιόργκενσεν για να αρθούν οι αγκυλώσεις
Το ευρύτερο «τόξο» χωρών που θέλει να καλύψει η αμερικανική πλευρά και δεν περιορίζεται μόνο κατά μήκος της διαδρομής του Κάθετου Διαδρόμου αλλά εξαπλώνεται σε όλη την ευρύτερη περιοχή, όπως τα Δυτικά Βαλκάνια, αναδεικνύουν οι συμφωνίες (MoU) ελληνικού ενδιαφέροντος που υπεγράφησαν χθες στην Ουάσινγκτον.
Το δείχνει άλλωστε και το αντικείμενο της ίδιας της συνόδου που ήταν πολύ ευρύτερο απ’ αυτό καθ’ εαυτό του Κάθετου Διαδρόμου, με παρουσία συνολικά 22 χωρών, από την Αλβανία μέχρι την Πολωνία, καθώς και το κοινό ανακοινωθέν που φέρει τις υπογραφές συνολικά δεκατριών κυβερνήσεων της περιοχής και το οποίο εστιάζει σε κάθε πιθανή πύλη εισόδου αμερικανικού LNG στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινούνται και τα συνολικά 6 μνημόνια κατανόησης (MOU) που υπεγράφησαν χθες κατά τις εργασίες του «Transatlantic Gas Security Summit», για τα οποία τα βασικά τους χαρακτηριστικά (ποσότητες, διάρκεια, κλπ.) αναμένεται να γίνουν γνωστά σήμερα. Κάποια δεν αφορούν μόνο τις γνωστές χώρες του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς μέσω της Ελλάδας θα διοχετεύονται και στις γύρω αγορές.
Συνοπτικά, πρόκειται για τέσσερις συμφωνίες (δείτε εδώ) της «Atlantic SEE LNG Trade» (κοινό σχήμα των Aktor – ΔΕΠΑ), μία της METLEN (δείτε εδώ) και μία της ΜΕΤ.
Η Atlantic SEE LNG Trade υπέγραψε με :
Την ουκρανική Naftogaz
Τη κρατική εταιρεία BULGARGAZ της Βουλγαρίας
Τις Aluminij Industries και την M.T. Abraham group από τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη
Και το Υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας
Σύμφωνα με τις πληροφορίες ο προμηθευτής δεν θα είναι η αμερικανική Venture Global, όπως ίσχυε με τις συμφωνίες που είχαν ανακοινωθεί το Νοέμβριο στο Ζάππειο στο πλαίσιο της 6ης διατλαντικής συνόδου P-TEC.
- Το πέμπτο MΟU υπεγράφη ανάμεσα στη Metlen και τη Shell, το μεγαλύτερο σήμερα αγοραστή αμερικανικού LNG. Σύμφωνα με τις πληροφορίες θα είναι 5ετούς διάρκειας, με άμεση ενεργοποίηση από το 2027 και θα αφορά τη προμήθεια 0,5 έως 1 δισ κυβικά μέτρα LNG το χρόνο (10 φορτία).
- Το έκτο MΟU αφορά τη συμφωνία μεταξύ της πολυεθνικής MET με έδρα την Ελβετία, επίσης με τη Shell. Στη πράξη η ΜΕΤ είναι εταιρεία ουγγρικών συμφερόντων που τροφοδοτεί μεταξύ άλλων την Υπερδνειστερία, δηλαδή τη περιοχή που βρίσκεται γεωγραφικά ανάμεσα στη Μολδαβία και την Ουκρανία.
Η σύσκεψη για Κάθετο Διάδρομο με Βόλτς και Γιόργκενσεν
Το βασικό πάντως διακύβευμα για να γενικευθούν οι συμφωνίες (και κυρίως να γίνουν δεσμευτικές και όχι απλώς μνημόνια κατανόησης) γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο, για να υπάρξει δηλαδή ισχυρή ανταπόκριση από νέους πελάτες και για να βάλουν οι επενδυτές και οι τράπεζες χρήματα πάνω στο τραπέζι, είναι να υπάρξουν χειροπιαστές αποδείξεις ότι έχουν αντιμετωπιστεί οι πολλές αγκυλώσεις του project.
Και ότι θα απλοποιηθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο, καθώς και ότι θα μειωθούν οι ταρίφες διαμετακόμισης που καθιστούν ακόμη τη διαδρομή ακριβή σε σχέση με τις ανταγωνιστικές οδεύσεις προς την Ουκρανία, κάτι που υπονοείται εμμέσως πλην σαφώς και στο κοινό ανακοινωθέν .
Στη κατεύθυνση αυτή διεξήχθη χθες ένα working group, αποκλειστικά για τον Vertical Corridor, με τη συμμετοχή όχι μόνο των υπουργών των πέντε χωρών της διέλευσης (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία), των Διαχειριστών και των εμπλεκομένων εταιρειών, αλλά και της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοιλ, του Αμερικανού εντεταλμένου για το Κάθετο Διάδρομο Τζόσουα Βολτς, καθώς και της Γενικής Διευθύντριας Ενέργειας (DG Ener) της Κομισιόν, Ντίτε Γιόργκενσεν.
Σε αυτή τη πολυμελή σύσκεψη, ο ΥΠΕΝ Σταύρος Παπασταύρου λέγεται ότι έθεσε όλα τα παραπάνω θέματα στο τραπέζι, καθώς επίσης την ανάγκη να μπει φρένο στις τυχόν εναλλακτικές διαδρομές φυσικού ρωσικού αερίου, όπου πέραν της Τουρκίας υπάρχει και η «γκρίζα ζώνη» των Δυτικών Βαλκανίων. Στη προκειμένη περίπτωση, οι ανησυχίες αφορούν το φυσικό αέριο που εισάγεται στη Σερβία για εγχώρια χρήση το οποίο θα μπορούσε στη συνέχεια να μεταπωληθεί σε χώρες της ΕΕ, όπως η Ουγγαρία ή η Σλοβακία, επανεισαγόμενο ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή αγορά.
Σημειωτέον ότι τα Δυτικά Βαλκάνια που δεν ανήκουν στην ΕΕ, απορροφούν 4-5 bcm από τις ρωσικές ποσότητες που διακινούνται στη ΝΑ Ευρώπη και το πιθανότερο είναι ότι οι ροές αυτές θα συνεχιστούν.
Η πρόταση για κυρώσεις στο «καμουφλαρισμένο» ρωσικό αέριο
Κατά τις ίδιες πληροφορίες λέγεται ότι η ελληνική αντιπροσωπεία κατέθεσε στο τραπέζι πρόταση για επιβολή κυρώσεων ακόμη και από την αμερικανική πλευρά (σσ: φαίνεται ότι το εξετάζει), τόσο προς τους πωλητές, όσο και προς τους αγοραστές του «καμουφλαρισμένου» ρωσικού αέριου που θα συνεχίσει να πωλείται με άλλη ετικέτα.
Από τη πλευρά της, η επικεφαλής της DG Ener λέγεται ότι ήταν θετική και έδειξε κατανόηση στους προβληματισμούς, χωρίς ωστόσο να καταθέσει στο τραπέζι κάποια συγκεκριμένη πρόταση ή να προκύψει από τη σύσκεψη ένα roadmap με άμεσες πρωτοβουλίες για τις αναγκαίες αλλαγές.
Στη πράξη, με αμερικανική όπως λέγεται πρωτοβουλία, συμφωνήθηκε, η ομάδα εργασίας να συνεχίσει τη συζήτηση και τα θέματα να εξειδικευτούν σε μικρότερες ομάδες, προκειμένου να οδηγήσουν σε προσυμφωνημένα κείμενα σε επίπεδο υπουργών.
Αν δείχνουν κάτι όλα τα παραπάνω είναι ότι τα προβλήματα που συνεχίζει να αντιμετωπίζει ο Κάθετος Διάδρομος είναι πολλά και δεν έχουν ακόμη επιλυθεί.
Τούτων δοθέντων τα βλέμματα πέφτουν στη συνάντηση που θα έχει σήμερα στο Λευκό Οίκο γι’ αυτό ακριβώς το θέμα ο κ. Παπασταύρου με τον ομολόγό του υπ. Ενέργειας Κρίς Ραίτ και με τον επικεφαλής του πανίσχυρου Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, καθώς επίσης με μέλη του αμερικανικού Κογκρέσσου και της Γερουσίας.