Η Τουρκία φαίνεται να περνά σε μια νέα φάση στρατηγικού σχεδιασμού, με στόχο να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη αυτονομία στις αμυντικές και γεωπολιτικές της επιλογές. Μια νέα έκθεση 58 σελίδων, η οποία αποδίδεται στην Εθνική Ακαδημία Πληροφοριών της ΜΙΤ (MIT National Intelligence Academy), σκιαγραφεί το όραμα της Άγκυρας για το λεγόμενο «ΝΑΤΟ 3.0», παρουσιάζοντας παράλληλα θέσεις που προκαλούν έντονο προβληματισμό για το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου και του Αιγαίου.

Το περιεχόμενο του εγγράφου δεν περιορίζεται σε θεωρητικές αναλύσεις. Αντίθετα, αποτυπώνει τις στρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας, ασκεί κριτική στη λειτουργία της Συμμαχίας, αμφισβητεί έμμεσα τις πολιτικές των δυτικών συμμάχων και αφήνει να διαφανεί ότι η Άγκυρα θεωρεί πως έχει έρθει η στιγμή να κινηθεί με ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Το δόγμα του «ΝΑΤΟ 3.0» και η νέα τουρκική στρατηγική

Η έκθεση, με τίτλο «Η Σύνοδος Κορυφής της Άγκυρας, οι συζητήσεις για το ΝΑΤΟ 3.0 και η Τουρκία», υποστηρίζει ότι η Συμμαχία εισέρχεται σε μια εντελώς νέα εποχή.

Σύμφωνα με τους συντάκτες της, η στρατιωτική ισχύς από μόνη της δεν αρκεί πλέον.

Αντίθετα, καθοριστικό ρόλο αποκτούν:

• η ανθεκτικότητα των κρατών,
• η αμυντική βιομηχανία,
• η τεχνολογική υπεροχή,
• η τεχνητή νοημοσύνη,
• οι κυβερνοεπιθέσεις,
• η προστασία κρίσιμων υποδομών,
• η ανταλλαγή πληροφοριών,
• οι επιχειρήσεις υβριδικού πολέμου.

Η τουρκική προσέγγιση θεωρεί ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να μετατραπεί από μια καθαρά στρατιωτική συμμαχία σε έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό τεχνολογικής, βιομηχανικής και πληροφοριακής ισχύος.

Η Άγκυρα ζητά περισσότερη αυτονομία μέσα στο ΝΑΤΟ

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές:

Η Τουρκία θεωρεί ότι οι σύμμαχοί της δεν αντιμετώπισαν ισότιμα τις δικές της ανησυχίες ασφαλείας.

Σύμφωνα με το έγγραφο:

• οι κυρώσεις,
• τα εμπάργκο όπλων,
• οι περιορισμοί στις εξαγωγές αμυντικών συστημάτων,
• και οι πολιτικές προϋποθέσεις στις στρατιωτικές συνεργασίες

αποδυναμώνουν τόσο την Τουρκία όσο και την ίδια τη Συμμαχία.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι όταν ένα κράτος αισθάνεται πως οι ανάγκες ασφαλείας του αγνοούνται, είναι φυσικό να στραφεί περισσότερο στις δικές του δυνατότητες, αντί να εξαρτάται αποκλειστικά από το ΝΑΤΟ.

Αιχμές για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι αναφορές που σχετίζονται με την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο.

Αν και η έκθεση δεν κατονομάζει ευθέως την Ελλάδα, το περιεχόμενό της αντανακλά πάγιες τουρκικές θέσεις σχετικά με:

• τις θαλάσσιες ζώνες,
• τις ενεργειακές έρευνες,
• τις στρατιωτικές δραστηριότητες στην περιοχή,
• καθώς και τη συνολική ισορροπία ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι αναφορές αυτές ερμηνεύονται ως ακόμη μία προσπάθεια της Άγκυρας να εντάξει τις διεκδικήσεις της σε ένα ευρύτερο αφήγημα περί «νόμιμων ανησυχιών ασφαλείας».

Κριτική στα εμπάργκο και στις δυτικές κυρώσεις

Η έκθεση επιτίθεται ανοιχτά στις πολιτικές περιορισμού της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.

Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι:

«Τα εμπάργκο, οι περιορισμοί στις εξαγωγές και οι πολιτικές προϋποθέσεις δημιουργούν προβλήματα στις διμερείς σχέσεις, ενώ παράλληλα αποδυναμώνουν τον στόχο του ΝΑΤΟ για ανάπτυξη κοινών δυνατοτήτων.»

Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί αυτοί:

• περιορίζουν τη διαλειτουργικότητα,
• δυσκολεύουν τα κοινά εξοπλιστικά προγράμματα,
• και τελικά μειώνουν την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα της Συμμαχίας.

Η τουρκική αμυντική βιομηχανία στο επίκεντρο

Η έκθεση παρουσιάζει την τουρκική αμυντική βιομηχανία όχι ως απειλή αλλά ως σημαντική προστιθέμενη αξία για το ΝΑΤΟ.

Ειδική αναφορά γίνεται:

• στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV),
• στα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου,
• στα ραντάρ,
• στα κέντρα διοίκησης και ελέγχου,
• στην παραγωγή πυρομαχικών,
• καθώς και στις εγχώριες τεχνολογίες αιχμής.

Η Άγκυρα θεωρεί ότι η ανάπτυξη αυτών των δυνατοτήτων ενισχύει τη συνολική αποτρεπτική ισχύ της Συμμαχίας.

Η σκιά των S-400 και των F-35

Παράλληλα, η έκθεση επιχειρεί να δικαιολογήσει τις επιλογές της Τουρκίας.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην αγορά των ρωσικών S-400, την οποία παρουσιάζει ως αποτέλεσμα των αποτυχημένων διαπραγματεύσεων με δυτικούς προμηθευτές.

Ωστόσο, αποφεύγει να αναγνωρίσει ότι η συγκεκριμένη απόφαση οδήγησε:

• στην αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35,
• στις κυρώσεις CAATSA,
• και στη σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον.

Η έκθεση επίσης δεν εστιάζει στις ανησυχίες των συμμάχων για τον κίνδυνο διαρροής ευαίσθητης τεχνολογίας μέσω της συνύπαρξης των S-400 με τα F-35.

Σουηδία, Συρία και Κούρδοι στο επίκεντρο

Στο κείμενο γίνεται επίσης αναφορά στις μεγάλες διαφωνίες της Τουρκίας με το ΝΑΤΟ σχετικά με:

• την ένταξη της Σουηδίας στη Συμμαχία,
• τη δυτική πολιτική στη Συρία,
• τη στήριξη προς κουρδικές οργανώσεις, τις οποίες η Άγκυρα χαρακτηρίζει τρομοκρατικές.

Η τουρκική ανάλυση θεωρεί ότι οι απειλές από τα νότια σύνορά της δεν έχουν λάβει την ίδια προσοχή που έχει δοθεί στις απειλές από τη Ρωσία για τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας.

Αυτόνομη δράση σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο;

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο της έκθεσης είναι ότι αφήνει να εννοηθεί πως, εφόσον οι διαφωνίες με τους συμμάχους συνεχιστούν, η Τουρκία θα πρέπει να διαθέτει την επιχειρησιακή δυνατότητα να δρα αυτόνομα, ιδιαίτερα σε περιοχές που θεωρεί ζωτικού ενδιαφέροντος, όπως:

• το Αιγαίο,
• η Ανατολική Μεσόγειος,
• η Μέση Ανατολή.

Η στρατηγική αυτονομία παρουσιάζεται ως συμπλήρωμα του ΝΑΤΟ και όχι ως εναλλακτική λύση, όμως η πρακτική εφαρμογή αυτής της φιλοσοφίας δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη συνοχή της Συμμαχίας.

Η μεγάλη πρόκληση για το ΝΑΤΟ

Η τουρκική έκθεση καταλήγει ότι η Σύνοδος Κορυφής της Άγκυρας αποτελεί σημείο καμπής για το μέλλον της Συμμαχίας.

Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι εάν το ΝΑΤΟ μπορεί να διατηρήσει την ενότητά του, την ώρα που τα κράτη-μέλη αποκτούν ολοένα και πιο διαφορετικές αντιλήψεις για τις απειλές και τις εθνικές τους προτεραιότητες.

Για την Άγκυρα, η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας. Για τους υπόλοιπους συμμάχους, όμως, το κρίσιμο ζητούμενο παραμένει αν αυτή η πορεία θα λειτουργήσει υπέρ της συλλογικής άμυνας ή αν θα οδηγήσει σε ακόμη βαθύτερες πολιτικές και γεωστρατηγικές διαιρέσεις μέσα στη Συμμαχία.