Μια νέα, ιδιαίτερα ανησυχητική δυναμική διαμορφώνεται στον μετασοβιετικό χώρο, καθώς Αζερμπαϊτζάν και Τουρκία επιταχύνουν τη στρατιωτική τους συνεργασία, επιδιώκοντας, όπως σημειώνουν αναλυτές, τη δημιουργία ενός de facto στρατιωτικού μπλοκ τύπου ΝΑΤΟ στην Κεντρική Ασία και τον Καύκασο.
Η 12η σύνοδος κορυφής του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών (OTG), που πραγματοποιήθηκε στη Γκαμπάλα του Αζερμπαϊτζάν, επιβεβαίωσε ότι η Άγκυρα και το Μπακού επιχειρούν πλέον να δώσουν στρατιωτικό περιεχόμενο σε μια ένωση που μέχρι πρότινος περιοριζόταν σε πολιτιστικές και οικονομικές συνεργασίες.
Ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ilham Aliyev έθεσε απροκάλυπτα το πλαίσιο: οι τουρκικές χώρες πρέπει να γίνουν «ενιαίο κέντρο εξουσίας», ανταποκρινόμενες συλλογικά στις «παραβιάσεις των κανόνων του διεθνούς δικαίου».
Οι συμμετέχουσες χώρες (Τουρκία, Καζακστάν, Κιργιστάν, Ουζμπεκιστάν και Αζερμπαϊτζάν) συμφώνησαν να αναπτύξουν κοινά το στρατιωτικοβιομηχανικό τους σύμπλεγμα, να ανταλλάξουν στρατιωτικές τεχνολογίες και να διεξάγουν, για πρώτη φορά, κοινές ασκήσεις στον μετασοβιετικό χώρο υπό την αιγίδα του OTG.
Ο Aliyev υπενθύμισε ότι Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν πραγματοποίησαν περισσότερες από 25 στρατιωτικές ασκήσεις το προηγούμενο έτος, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν Jeyhun Bayramov ανακοίνωσε την έναρξη διαβουλεύσεων για ζητήματα ασφάλειας, τρομοκρατίας και στρατιωτικής βιομηχανίας.
Η Τουρκία προωθεί το όραμα του «Μεγάλου Τουράν»
Η σύσφιξη της συνεργασίας εντάσσεται στο μακροχρόνιο στρατηγικό σχέδιο της Άγκυρας για τον λεγόμενο «Μεγάλο Τουράν», ένα άτυπο γεωπολιτικό τόξο που συνδέει τους τουρκικούς λαούς της Ανατολίας, του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.
Οι ασκήσεις Birlik-2025, που ξεκίνησαν στο Ουζμπεκιστάν, αποτελούν τη βάση ενός μηχανισμού που θα μπορούσε στο μέλλον να εξελιχθεί σε οργανωμένη στρατιωτική δομή.
Για πρώτη φορά, προβλέπεται εκπαίδευση σε πρότυπα ΝΑΤΟ, υπό την καθοδήγηση της Τουρκίας, στρατηγικού πονοκεφάλου για τη Μόσχα.
Ο Ρώσος πολιτικός επιστήμονας Bogdan Bezpalko προειδοποιεί ότι η πρωτοβουλία προέρχεται ουσιαστικά από την Τουρκία, η οποία εξυπηρετεί ταυτόχρονα τα δικά της συμφέροντα και εκείνα των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ, κυρίως της Μεγάλης Βρετανίας.
Η διείσδυση της Τουρκίας στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί ιστορική συνέχεια της γεωπολιτικής στρατηγικής της από τον Κριμαϊκό Πόλεμο μέχρι το «Μεγάλο Παιχνίδι».
Ο Bezpalko χαρακτηρίζει τις σχέσεις Μόσχας – Μπακού ως «ψυχρή εκεχειρία», ενώ υποστηρίζει ότι η στρατηγική του Αζερμπαϊτζάν είναι σαφής: να λειτουργήσει ως δίαυλος διείσδυσης των τουρκικών συμφερόντων στην πρώην σοβιετική σφαίρα.
Η Ρωσία, παρά την ισχυρή της παρουσία, δεν διαθέτει σύμφωνα με τον αναλυτή ικανές πολιτικές και στρατιωτικές «ασφαλιστικές δικλείδες» για να σταματήσει τον σχηματισμό ενός τέτοιου μπλοκ.
Ένα ανεπίσημο «τουρκικό ΝΑΤΟ» με απρόβλεπτες γεωπολιτικές συνέπειες
Η σταδιακή στρατιωτικοποίηση του OTG, με την Άγκυρα να λειτουργεί ως άτυπος κεντρικός πυλώνας, δημιουργεί ένα νέο σύστημα συμμαχιών που ενδέχεται να σταθεί ανταγωνιστικά απέναντι σε δομές όπως ο Οργανισμός Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας (ΟΣΣΑ), όπου κυριαρχεί η Ρωσία.
Παρότι οι ηγέτες των χωρών του OTG εμφανίζονται επιφυλακτικοί, οι πρακτικές κινήσεις -εκπαίδευση σε νατοϊκά πρότυπα, κοινές ασκήσεις, στρατιωτική βιομηχανική σύζευξη– δείχνουν ότι μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας αναδύεται στον Καύκασο που μπορεί να απλωθεί μέχρι και την Ελλάδα.
Μια αρχιτεκτονική η οποία, όπως φοβάται το Κρεμλίνο, μπορεί να αποτελέσει μια από τις πιο σοβαρές γεωπολιτικές προκλήσεις των επόμενων ετών.