Τι αναφέρουν οι Τούρκοι:
”Η μείωση των γεννήσεων εξακολουθεί να αποτελεί ανησυχία για πολλές χώρες.
Κάποιες ανησυχούν για τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού τους, άλλες φοβούνται την πίεση στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.
Ενώ κάποιοι παραπονιούνται για το πρόβλημα των άδειων σπιτιών, ισχυριζόμενοι ότι μπορούν να γίνουν εστίες εγκληματικότητας και ασθενειών.
Αλλά στην Τουρκία, η συζήτηση για τη μείωση των γεννήσεων αποκτά υπαρξιακή διάσταση.
Πέρυσι, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χρησιμοποίησε απίστευτα σκληρή γλώσσα όταν συζητούσε για τα χαμηλά ποσοστά γεννήσεων, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση «καταστροφική».
Η Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία ανέφερε ότι το ποσοστό γονιμότητας για τις Τουρκάλες είχε μειωθεί στο 1,51 το 2023, πολύ κάτω από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα που απαιτούνται για τη διατήρηση ενός σταθερού πληθυσμού.
Από το 2007, ο Ερντογάν προτρέπει τα τουρκικά ζευγάρια να αποκτήσουν τουλάχιστον τρία παιδιά για να ενισχύσουν τα ποσοστά γονιμότητας. Ωστόσο, η τάση παρέμεινε αμετάβλητη.
Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι «κακές επιρροές», όπως η προώθηση μιας κοινωνίας «χωρίς φύλο» και η «πολιτιστική προπαγάνδα» που καθοδηγείται από τα μέσα ενημέρωσης, υπονομεύουν τις οικογενειακές αξίες και βρίσκονται πίσω από τη μείωση των ποσοστών γεννήσεων.
Ωστόσο, η Άγκυρα βλέπει το ζήτημα ως κάτι περισσότερο από έναν απλό πολιτισμικό πόλεμο εναντίον των Τούρκων κοσμικών και παγκοσμιοποιητών.
Μια «απειλή» για το έθνος
Πολλοί Τούρκοι αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του Ερντογάν, θεωρούν τα χαμηλά ποσοστά γονιμότητας ως απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Η πρόσφατη συζήτηση εντάθηκε αφότου η κυβέρνηση κήρυξε το 2025 «Έτος της Οικογένειας» και ξεκίνησε εκστρατεία κατά του υψηλού ποσοστού γεννήσεων με καισαρική τομή στη χώρα – το υψηλότερο παγκοσμίως στο 58,4%.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η κυβέρνηση ενθάρρυνε τις ανδρικές ποδοσφαιρικές ομάδες να κρατήσουν ένα πανό που προωθούσε τον «φυσιολογικό τοκετό» αντί για τις καισαρικές τομές για την ενίσχυση της γονιμότητας. Η επακόλουθη αντίδραση από φεμινιστικές οργανώσεις πυροδότησε μια πολιτική κρίση – το είδος που χρησιμοποιεί συχνά ο Ερντογάν για να αποσπάσει την προσοχή του κοινού από βαθύτερα ζητήματα, όπως η οικονομία.
Ένας βασικός υποστηρικτής της ιδέας ότι τα χαμηλά ποσοστά γονιμότητας αποτελούν καταστροφή για την εθνική ασφάλεια είναι ο καθηγητής Ερχάν Αφιόντζου, ιστορικός που διευθύνει επί του παρόντος το Εθνικό Πανεπιστήμιο Άμυνας, ένα βασικό τμήμα του τουρκικού στρατού.
Ο Αφιόντζου προειδοποιεί ότι η Ανατολία θα μπορούσε να αδειάσει από νέους, οδηγώντας σε κατάρρευση του γεωργικού τομέα. Ως αποτέλεσμα, η Τουρκία θα μπορούσε να χάσει την ικανότητά της να συντηρείται ως έθνος.
Συνδέει το ζήτημα άμεσα με την επιβίωση της Τουρκίας, αναφέροντας ιστορικά παραδείγματα: «Κατά τους τελευταίους αιώνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο πληθυσμός μας δεν αυξήθηκε και, ως αποτέλεσμα, χάσαμε πολέμους και τελικά την ίδια την αυτοκρατορία», λέει.
«Όταν νικήσαμε τους Ρώσους στη Μάχη του Προυθ το 1711, ο πληθυσμός μας ήταν 30 εκατομμύρια και ο δικός τους 16 εκατομμύρια. Εμείς αναπτύξαμε 140.000 στρατιώτες. Αυτοί ανέπτυξαν 60.000.
«Μέχρι τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-78, ο πληθυσμός της Ρωσίας είχε φτάσει τα 100 εκατομμύρια, ενώ ο οθωμανικός πληθυσμός είχε μειωθεί στα 26 εκατομμύρια. Οι Ρώσοι ανέπτυξαν 800.000 στρατιώτες. Καταφέραμε να διαθέσουμε 300.000 – και χάσαμε.
«Μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο πληθυσμός της Ρωσίας είχε αυξηθεί στα 175 εκατομμύρια, ενώ ο δικός μας είχε μειωθεί στα 22 εκατομμύρια. Η Ρωσία είχε παρατάξει έναν στρατό 11 εκατομμυρίων· εμείς είχαμε μόνο 2,75 εκατομμύρια».
Ένας άλλος άνθρωπος της Άγκυρας υποστήριξε πέρυσι ότι το πολιτικό βάρος ενός έθνους στην παγκόσμια σκηνή είναι στενά συνδεδεμένο με το μέγεθος του πληθυσμού του. Επομένως, μια μείωση του πληθυσμού θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη διεθνή θέση της Τουρκίας.
Άλλοι επισημαίνουν το γεγονός ότι ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής της σύγχρονης Τουρκίας, έθεσε το υψηλό ποσοστό γονιμότητας ως ακρογωνιαίο λίθο της εθνικής του μεταρρυθμιστικής ατζέντας.
Αλλά γιατί το ποσοστό γονιμότητας της Τουρκίας είναι χαμηλότερο από αυτό χωρών όπως η Βουλγαρία;
Υπάρχουν πολλές εξηγήσεις – από την αστικοποίηση και την αύξηση του πλούτου έως τα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης και την αυξανόμενη αποστροφή προς το ρίσκο.
Ωστόσο, ένας βασικός παράγοντας που η κυβέρνηση διστάζει να αναγνωρίσει είναι ο αντίκτυπος της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών στα ποσοστά γάμου και την κοινωνική αισιοδοξία.
Η επίκουρη καθηγήτρια Σελίν Κοκσάλ, δημογράφος στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, σημειώνει μια παρόμοια μείωση 7% στις γεννήσεις κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης της Τουρκίας το 2001-2002.
Συγκρίνοντας τα στοιχεία από το 2023 με το προηγούμενο έτος, παρατηρείται μείωση 8% στις συνολικές γεννήσεις, η οποία συμπίπτει με τον ανοδικό πληθωρισμό της Τουρκίας.
Ένας σημαντικός παράγοντας που αναφέρεται συχνά από τους Τούρκους νέους είναι το υψηλό κόστος των γάμων.
Ένας απλός γάμος στην Κωνσταντινούπολη κοστίζει πλέον σχεδόν 16.000 δολάρια – περισσότερο από ό,τι σε χώρες υψηλού εισοδήματος όπως η Ολλανδία, η Σιγκαπούρη και η Ελβετία.
Ο Μπεκίρ Αγκίρντιρ, ένας σεβαστός δημοσκόπος, επισημαίνει ότι οι πολιτικές εντάσεις, όπως οι αμφιλεγόμενες προσπάθειες της κυβέρνησης να συλλάβει τον δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου για κατηγορίες διαφθοράς, εντείνουν επίσης την απαισιοδοξία του κοινού για το μέλλον.
«Σε όλες τις έρευνες, έχουμε παρατηρήσει ότι περίπου τα δύο τρίτα της κοινωνίας είναι βαθιά δυσαρεστημένα με την τρέχουσα κατάσταση πραγμάτων», έγραψε ο Αγκίρντιρ στην εφημερίδα Oksijen.
«Τα στοιχεία του Ινστιτούτου Veri δείχνουν ότι μόνο το 18% των ανθρώπων είναι ικανοποιημένοι με τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία στην Τουρκία. Μεταξύ της κοινωνιολογικής ομάδας που ονομάζουμε «απαισιόδοξη νεολαία της μητρόπολης» – Γενιά Ζ – η ικανοποίηση μειώνεται στο θλιβερό 8%.»
Ο Αγκίρντιρ προσθέτει ότι μόνο το 36% του γενικού πληθυσμού είναι ικανοποιημένο με τη ζωή του, αλλά μεταξύ των νέων των πόλεων, αυτό το ποσοστό μειώνεται σε μόλις 12%.
Όταν ρωτήθηκαν αν πιστεύουν ότι οι συνθήκες διαβίωσης στην Τουρκία θα βελτιωθούν σε πέντε χρόνια, το 27% του γενικού πληθυσμού απαντά ναι – αλλά μεταξύ των απαισιόδοξων νέων των πόλεων, μόνο το 4% είναι αισιόδοξοι.
Το πιο σημαντικό είναι ότι το 51% των ανθρώπων συμφωνεί με την ακόλουθη δήλωση: «Οι άνθρωποι δεν πρέπει να κάνουν παιδιά εάν οι οικονομικές τους συνθήκες είναι κακές».
Μεταξύ των απαισιόδοξων νέων της μητρόπολης, το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 65%.
Για να περάσουμε στο θέμα: Η Άγκυρα μπορεί να πιστεύει ότι η μείωση των ποσοστών γεννήσεων αποτελεί κορυφαία ανησυχία για την εθνική ασφάλεια. Αλλά εκτός αν η Τουρκία βελτιώσει τη δημοκρατία της, αποκαταστήσει την αίσθηση κανονικότητας για να ανοικοδομήσει την ελπίδα και θεσπίσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα για την υποστήριξη των εργαζόμενων οικογενειών σε κάθε στάδιο της ζωής, η τάση δεν θα αντιστραφεί.”