Εν μέσω μυστικών συζητήσεων μεταξύ Τούρκων ηγετών για τη συμφιλίωση με τους Κούρδους, μια δημόσια αναφορά του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη δήλωση του τελευταίου οθωμανικού κοινοβουλίου για τα εθνικά σύνορα υπονοεί μια αναβίωση των επεκτατικών φιλοδοξιών. Αυτό το όραμα φαίνεται να διεκδικεί εδάφη στη Συρία, το Ιράκ, τη Γεωργία, την Κύπρο και την Ελλάδα.
«Επιτρέψτε μου να το κάνω απολύτως σαφές: η βασική μας πολιτική είναι να προστατεύσουμε την επιβίωση του έθνους μας και να διασφαλίσουμε το υψηλότερο επίπεδο ειρήνης, ευημερίας και ασφάλειας για τα 85 εκατομμύρια πολίτες μας», δήλωσε ο Ερντογάν στην ομιλία του στις 19 Οκτωβρίου, απευθυνόμενος στους ηγέτες της γειτονιάς. (μουχτάρ).
Πρόσθεσε γρήγορα, «Όποιος απειλεί την πατρίδα μας, δεν θα διστάσουμε να δράσουμε, ανεξάρτητα από το ποιος είναι. Δεν θα επιτρέψουμε καμία επέμβαση ή αλλαγή, είτε στα 782.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της εθνικής μας επικράτειας είτε εντός των ορίων του Εθνικού Συμφώνου».
Ο Εθνικός Όρκος, ή Misak-ı Milli στα Τουρκικά, περιλαμβάνει έξι ψηφίσματα που λήφθηκαν κατά την τελευταία σύνοδο του Οθωμανικού Κοινοβουλίου στις 28 Ιανουαρίου 1920, που δημοσιεύτηκε στις 12 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους. Σκιαγράφησε τα οραματιζόμενα σύνορα του οθωμανικού κράτους. Λίγο μετά τη διακήρυξη, οι βρετανικές δυνάμεις κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη, στις 16 Μαρτίου 1920, και διέλυσαν την Οθωμανική Βουλή. Ωστόσο, το σύμφωνο ασπάστηκε αργότερα από τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, τον ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας, ως κατευθυντήρια αρχή για την τουρκική ανεξαρτησία μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σύμφωνα με την Τουρκική Ιστορική Εταιρεία (Türk Tarih Kurumu, TTK), που ιδρύθηκε από τον Atatürk ως επίσημη οντότητα το 1931, ένας χάρτης που δημιουργήθηκε με βάση τις αρχές του Εθνικού Συμφώνου περιλαμβάνει εδάφη στη Γεωργία, τη Συρία, το Ιράκ και τον Λίβανο, καθώς και νησί της Κύπρου, ελληνικά νησιά στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο και τμήματα της περιοχής της Δυτικής Θράκης της Ελλάδας στη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Φαίνεται ότι η σεναριακή παρατήρηση του Ερντογάν πέρασε σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητη. Αυτό σίγουρα δεν ήταν ένα απροσδόκητο σχόλιο, καθώς διάβαζε από τηλεπρομηθευτές. Η δήλωση ήταν ξεκάθαρα σκόπιμη, με σκοπό να τονίσει ένα μακροχρόνιο όραμα της τουρκικής κυβέρνησης.
Ο Ερντογάν και οι σύμμαχοί του πιστεύουν ότι η συμφιλίωση με τους Κούρδους, οι οποίοι είναι απλωμένοι σε όλο το Ιράν, τη Συρία, το Ιράκ και την Τουρκία, μπορεί να βοηθήσει στην προώθηση αυτού του οράματος. Το γεγονός ότι ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ο φυλακισμένος ηγέτης του παράνομου Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) και ο κύριος διαπραγματευτής για την κουρδική συμφιλίωση στην Τουρκία, έχει κάνει παρόμοιες αναφορές στο Εθνικό Σύμφωνο στο παρελθόν ενισχύει περαιτέρω την ιδέα των αλυτρωτικών φιλοδοξιών που τρέφει η Τουρκία. .
Ο Οτσαλάν στο παρελθόν συνεργάστηκε στενά με την κυβέρνηση του Ερντογάν κατά τη διάρκεια δύο ανεπιτυχών ειρηνευτικών πρωτοβουλιών. Σε μια επιστολή που έγραψε από το κελί της φυλακής του και διαβάστηκε δημόσια κατά τη διάρκεια των εορτασμών του Νεβρούζ του 2013, δήλωσε ότι η εποχή του ένοπλου αγώνα είχε φτάσει στο τέλος της. Το μήνυμά του πρότεινε ένα νέο πολιτικό όραμα, δίνοντας έμφαση στην ειρηνική και ισότιμη συνύπαρξη Τούρκων και Κούρδων εντός των συνόρων που περιγράφονται από το Εθνικό Σύμφωνο.
Σύμφωνα με το Εθνικό Σύμφωνο, εδάφη που δεν κατείχαν την εποχή της ανακωχής του Μούδρου το 1918, η οποία τερμάτισε τις εχθροπραξίες μεταξύ των οθωμανικών δυνάμεων και των συμμαχικών δυνάμεων, θεωρούνταν μέρος της τουρκικής πατρίδας. Το σύμφωνο όριζε ότι το καθεστώς των επαρχιών Καρς και Αρνταχάν (τώρα μέρος της Τουρκίας) και Μπατούμι (τώρα στη Γεωργία), καθώς και της Δυτικής Θράκης (τώρα στην Ελλάδα), θα καθοριζόταν με τοπικά δημοψηφίσματα. Επιπλέον, το σύμφωνο όριζε ότι η επαρχία της Μοσούλης (τώρα στο Ιράκ) έπρεπε να ενσωματωθεί ως τουρκική επαρχία.
Η υπεράσπιση του Οτσαλάν για μια ένωση των λαών της Ανατολίας και της Μεσοποταμίας, μαζί με τις σαφείς αναφορές στο Εθνικό Σύμφωνο του 1920, ευθυγραμμίζονται στενά με τις φιλοδοξίες της κυβέρνησης Ερντογάν να διεκδικήσει εκ νέου μεγαλύτερο ρόλο στις περιοχές που καθορίζονται στο σύμφωνο. Ενώ η εδαφική προσάρτηση θα αποδεικνυόταν δύσκολη, θα μπορούσε ωστόσο να προσφέρει στην Τουρκία στρατηγικό βάθος και de facto επιρροή σε ορισμένες περιοχές που αναφέρονται στο σύμφωνο.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού είναι οι αυτόνομες περιοχές που ελέγχονται από Κούρδους στο Ιράκ και τη Συρία. Ο Πρόεδρος Ερντογάν έχει σφυρηλατήσει μια στενή συμμαχία με την οικογένεια Μπαρζανί, η οποία κυβερνά το Ιρακινό Κουρδιστάν. Εάν οι διαπραγματεύσεις με τον Οτσαλάν αποδειχθούν επιτυχείς, μια παρόμοια σχέση θα μπορούσε να δημιουργηθεί με την αυτόνομη περιοχή που διοικείται από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), παρακλάδι του PKK, στη βορειοανατολική Συρία.
Ο τουρκικός στρατός αυτή τη στιγμή καταλαμβάνει ένα τμήμα εδάφους κοντά στα τουρκικά σύνορα στη βόρεια Συρία. Εάν μια διευθέτηση με το PKK αποφέρει επιτυχή έκβαση, αυτή η περιοχή θα μπορούσε ενδεχομένως να συγχωνευθεί με τις περιοχές που ελέγχονται από τις SDF στη Συρία.
Οι ανανεωμένες συζητήσεις για το Εθνικό Σύμφωνο χρησιμεύουν ως μια συναρπαστική αφήγηση για το τουρκικό κοινό, το οποίο έχει υποβληθεί εδώ και καιρό στην επίσημη θέση ότι οι κουρδικές απαιτήσεις θα μπορούσαν τελικά να καταλήξουν στη διαίρεση της χώρας και στη δημιουργία ενός ανεξάρτητου Κουρδιστάν. Η κοινή ρητορική Ερντογάν και Οτσαλάν σχετικά με το σύμφωνο μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση του βαθύ ψυχολογικού και ιστορικού τραύματος που νιώθουν πολλοί Τούρκοι για την απώλεια της αυτοκρατορίας και τον επακόλουθο εθνικό αγώνα για την εγκαθίδρυση κράτους μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Με άλλα λόγια, το κοινό μήνυμα μεταφέρει ότι η ειρήνη με το PKK δεν θα οδηγήσει σε περαιτέρω κατακερματισμό του τουρκικού κράτους ή στην ίδρυση ενός ανεξάρτητου Κουρδιστάν. Αντίθετα, θα άνοιγε το δρόμο για μια μεγαλύτερη Τουρκία και μια επέκταση των τουρκικών εδαφών, ακόμα κι αν η επίτευξή του αποδεικνύεται πρόκληση.
Η συμφωνία μεταξύ του PKK και του τουρκικού κράτους δεν φαίνεται ακόμη να έχει οριστικοποιηθεί πλήρως. Η πρόσφατη στόχευση του PKK στις κύριες εγκαταστάσεις της Τουρκικής Αεροδιαστημικής Βιομηχανίας (TAI) στην πρωτεύουσα της Άγκυρας στις 23 Οκτωβρίου που σκότωσε πέντε άτομα δείχνει ότι η ομάδα επιδιώκει να κερδίσει περισσότερη μόχλευση για τον Οτσαλάν κατά την τελική φάση των διαπραγματεύσεων. Αυτή η τακτική αντικατοπτρίζει ένα παρόμοιο μοτίβο που παρατηρήθηκε σε προηγούμενες αποτυχημένες συνομιλίες, όπου ο Οτσαλάν επικοινώνησε κρυφά με τους διοικητές του PKK στο Ιράκ μέσω των δικηγόρων του για να συνεχίσει τα χτυπήματα, ενισχύοντας έτσι τη διαπραγματευτική του θέση στις διαπραγματεύσεις.
Στο παρελθόν, η άμεση απελευθέρωση του Οτσαλάν από τη φυλακή ήταν ένα σημαντικό εμπόδιο για την επίτευξη διευθέτησης. Στη συνέχεια, η κυβέρνηση Ερντογάν πρότεινε η απελευθέρωσή του να πραγματοποιηθεί σταδιακά για να αποφευχθεί η πρόκληση δημόσιας αντίδρασης. Ωστόσο, αυτή η ανησυχία δεν φαίνεται να αποτελεί πλέον θέμα στις τρέχουσες συζητήσεις. Μια πρόσφατη έκκληση του Devlet Bahçeli, του ακροδεξιού εθνικιστή συμμάχου του Ερντογάν, να μιλήσει ο φυλακισμένος ηγέτης του PKK στο τουρκικό κοινοβούλιο – κάτι που προηγουμένως θεωρούνταν αδιανόητο – χρησιμεύει ως απόδειξη αυτής της υποκείμενης συμφωνίας. «Αφήστε τον [τον Οτσαλάν] να έρθει και να μιλήσει στο Κόμμα DEM [Κόμμα Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών, το οποίο λειτουργεί ως πολιτικός βραχίονας της ομάδας του PKK] για να δηλώσει ότι η τρομοκρατία έχει λήξει και ότι η οργάνωση [PKK] έχει διαλυθεί, », είπε ο Bahçeli στις 22 Οκτωβρίου.
Το κύριο όφελος της διαμάχης στις πρόσφατες συνομιλίες φαίνεται να είναι το τελικό καθεστώς των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) και ο τρόπος με τον οποίο θα ληφθούν υπόψη στη συνολική διευθέτηση. Η κυβέρνηση Ερντογάν έχει χαρακτηρίσει εδώ και καιρό τις SDF και τη στρατιωτική της πτέρυγα, τις Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG), ως τρομοκρατικές οργανώσεις και έχει πραγματοποιήσει συχνά επιθέσεις σε κουρδικούς στόχους στη Συρία.
Επιπλέον, η αμερικανική υποστήριξη προς τις SDF περιπλέκει συνεχώς τις διμερείς σχέσεις της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εάν επιλυθεί αυτό το ζήτημα, θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο για την κυβέρνηση Ερντογάν, επιτρέποντάς της να αξιοποιήσει αυτή την επιτυχία διεθνώς για να επεκτείνει την επιρροή της Τουρκίας σε ορισμένα εδάφη που περιγράφονται στο Εθνικό Σύμφωνο του 1920. Μια τέτοια διευθέτηση με τους Κούρδους πιθανότατα θα ήταν ευπρόσδεκτη από τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση, εξασφαλίζοντας την υποστήριξή τους για ορισμένες από τις περιφερειακές φιλοδοξίες της κυβέρνησης Ερντογάν.