Σε ένα βιβλίο του 2009, ο γεωπολιτικός αναλυτής Τζορτζ Φρίντμαν έκανε τις ακόλουθες προβλέψεις: Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2020, οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας θα γίνονται όλο και χειρότερες. Η Τουρκία θα επιδιώξει επιθετική περιφερειακή επέκταση και θα εμφανιστεί ως ισλαμική δύναμη. Μέχρι τη δεκαετία του 2040, οι τουρκικές πολεμικές κινήσεις θα τρομάξουν το Ισραήλ.
Φαίνεται τώρα ότι οι προβλέψεις του Friedman για τη Μέση Ανατολή ήταν ουσιαστικά σωστές, αλλά το χρονοδιάγραμμά του ήταν πολύ γενναιόδωρο. Οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας έχουν ήδη κλονιστεί, η Τουρκία είναι ήδη λιγότερο κοσμική και πιο επιθετική και το Ισραήλ έχει ήδη ανησυχήσει.
Το 2020, η ετήσια αξιολόγηση του IDF για πρώτη φορά προσδιόρισε την Τουρκία ως «πρόκληση» για το Ισραήλ. Ο επικεφαλής της Μοσάντ, Γιόσι Κοέν, φέρεται να είπε στους Άραβες ηγέτες ότι η Τουρκία είναι η «πραγματική απειλή» που αντιμετωπίζει το Ισραήλ και όχι το Ιράν, του οποίου η ισχύς είναι πιο εύθραυστη μακροπρόθεσμα.
Οι σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας είναι τεταμένες εδώ και χρόνια, με την Άγκυρα να υιοθετεί συχνά μια σκληρή αντι-ισραηλινή γραμμή. Για κάποιο διάστημα, η Τουρκία ήταν σύμμαχος της Χαμάς και υποστήριξε τις δραστηριότητές της. Οι Τούρκοι συνεργάστηκαν επίσης με ριζοσπαστικά στοιχεία στην Ιερουσαλήμ για να επεκτείνουν την εχθρική τους επιρροή στην πόλη.
Ωστόσο, όσο περνάει ο καιρός, η αντιπαλότητα Ισραήλ-Τουρκών θα μπορούσε να κλιμακωθεί σε επικίνδυνα επίπεδα. Μια σύγκρουση Ισραήλ-Τουρκίας, που θεωρείται απίθανη πριν από λίγο καιρό, μπορεί να γίνει όλο και πιο πιθανή έως το 2030.
Τουρκική πυρηνική απειλή;
Η Τουρκία τρέφει ανοιχτά πυρηνικές φιλοδοξίες. Προηγουμένως υπέγραψε συμφωνία 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τη Ρωσία για τέσσερις πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, που θα κατασκευαστούν έως το 2025. Αλλά η Άγκυρα έχει το βλέμμα της σε κάτι περισσότερο από την απλή μη στρατιωτική πυρηνική ενέργεια.
Σε τουλάχιστον μία περίπτωση, ο Πρόεδρος Ερντογάν καταδίκασε το μονοπώλιο που εμποδίζει την Τουρκία να αποκτήσει ατομικά όπλα. Η κριτική του ξεχώρισε το Ισραήλ, κατηγορώντας ότι τρομάζει άλλα έθνη με το υποτιθέμενο πυρηνικό του οπλοστάσιο.
Συγκεκριμένα, το αμυντικό δόγμα του Ισραήλ ορίζει ότι οι εχθρικοί παράγοντες στην περιοχή δεν πρέπει να αποκτούν πυρηνικές βόμβες. Αυτό απαιτεί τη χρήση όλων των μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής δύναμης, για να σταματήσουν οι αναδυόμενες πυρηνικές δυνάμεις, έγραψε ο Chuck Freilich, πρώην αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας.
Μια εχθρική πυρηνική Τουρκία θα δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα για το Ισραήλ και θα κλιμακώσει ευρέως την τεταμένη δυναμική του. Ωστόσο, ο βομβαρδισμός της Τουρκίας δεν αποτελεί επιλογή όσο η Άγκυρα και η Ουάσιγκτον εξακολουθούν να είναι σύμμαχοι, είπε ο Φράιλιχ. Τι θα συμβεί όμως αν οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας επιδεινωθούν; Η πυρηνική τριβή και αντιπαράθεση θα γίνουν πιο πιθανές.
Ο ανταγωνισμός Ισραήλ-Τουρκίας στη θάλασσα
Η επιθετική στάση της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο είναι μια αυξανόμενη αιτία ανησυχίας για το Ισραήλ. Οι τουρκικές κινήσεις υπονομεύουν τα σχέδια της Ιερουσαλήμ να εξάγει φυσικό αέριο στην Ευρώπη και απειλούν τους ενεργειακούς συμμάχους του Ισραήλ στην περιοχή.
Συγκεκριμένα, ο Friedman έγραψε ότι ο έλεγχος της ανατολικής Μεσογείου είναι ιστορικά πρωταρχικός στόχος για κάθε περιφερειακή δύναμη. Η σημασία της στρατηγικής ζώνης είναι ακόμη μεγαλύτερη τώρα που έχει γίνει ενεργειακός κόμβος. Επιπλέον, η Τουρκία στοχεύει ξεκάθαρα να επιτύχει ναυτική κυριαρχία στην περιοχή.
Ωστόσο, οι ναυτικές φιλοδοξίες της Άγκυρας υπερβαίνουν τα ενεργειακά συμφέροντα. Η θαλάσσια επιθετικότητά της είναι μέρος ευρύτερων φιλοδοξιών, σημείωσε πρόσφατο άρθρο του Bloomberg. Η Τουρκία θέλει να επιβεβαιώσει τη θέση της ως ισλαμικής περιφερειακής δύναμης και ενισχύει τη ναυτική της δύναμη για να επιτύχει αυτόν τον στόχο, ανέφερε το άρθρο.
Η Τουρκία αναβαθμίζει τον τρομερό στόλο της με νέα όπλα και υποβρύχια, προειδοποίησε φέτος ισραηλινή έκθεση. Ένα εχθρικό τουρκικό ναυτικό θα μπορούσε να απειλήσει ζωτικά ισραηλινά συμφέροντα εκτός από τα έργα φυσικού αερίου, καθώς το Ισραήλ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις θαλάσσιες εισαγωγές. Και σε αυτό το μέτωπο, οι δυνατότητες για μια στρατιωτική σύγκρουση θα μπορούσαν να αυξηθούν τα επόμενα χρόνια.
Η αντι-ισραηλινή στάση της Τουρκίας
Όσον αφορά τις προβλέψεις για τη Μέση Ανατολή, τα πράγματα μπορούν πάντα να αλλάξουν γρήγορα. Ωστόσο, η εχθρική προοπτική της Τουρκίας πιθανότατα δεν θα αλλάξει ακόμη και αν ο Ερντογάν αποχωρήσει. Το φιλόδοξο όραμά του ευθυγραμμίζεται με τις μακροπρόθεσμες τάσεις στην τουρκική κοινωνία, σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Στρατηγικής και Ασφάλειας της Ιερουσαλήμ (JISS). Η τριβή Ισραήλ-Τουρκίας είναι επίσης μέρος μιας ευρύτερης τουρκικής στροφής από τη Δύση.
Επιπλέον, η αντι-ισραηλινή στάση της Τουρκίας είναι ένα βασικό κομμάτι στην προσπάθειά της για την ηγεσία του μουσουλμανικού κόσμου, λέει η JISS. Για να το πετύχουν αυτό, οι Τούρκοι προσελκύουν την υποστήριξη των αραβικών μαζών που είναι εχθρικές προς το Ισραήλ, τηρώντας σκληρή γραμμή.
Παράλληλα, η Τουρκία επεκτείνει τις αμυντικές της βιομηχανίες και στοχεύει να παρέχει το 75% των στρατιωτικών της αναγκών έως το 2023. Αυτό επίσης δεν προμηνύεται καλό για το μέλλον.
Οι συντάκτες της μελέτης προτρέπουν μια προσεκτική στάση ώστε να μην μετατραπεί η Τουρκία σε «ενεργό εχθρό» του Ισραήλ. Ωστόσο, λένε ότι το Ισραήλ πρέπει να καταστήσει σαφές ότι θα χρησιμοποιήσει βία για να αντιμετωπίσει τις τουρκικές απειλές για ζωτικά ισραηλινά συμφέροντα.
Στην ουσία: Δεδομένης της τουρκικής εχθρότητας, των ζητημάτων που διακυβεύονται και των στρατηγικών διαστάσεων αυτής της αντιπαλότητας, μια στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ πιθανότατα θα γίνει μια πιο ρεαλιστική πιθανότητα.”