Σε μια σπάνια δημόσια ομολογία, ο πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Ahmet Davutoğlu, έδωσε μία από τις πιο καθαρές και εμπεριστατωμένες περιγραφές για το πώς η Άγκυρα παρακάμπτει σκόπιμα τις κυρώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών κατά του Ιράν.
Ο ίδιος αποκάλυψε ότι η Τουρκία όχι μόνο αμφισβήτησε ανοιχτά το καθεστώς του εμπάργκο, αλλά δημιούργησε και εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά κανάλια, τα οποία εξελίχθηκαν αργότερα σε μια από τις μεγαλύτερες υποθέσεις παράκαμψης κυρώσεων που έχουν εξεταστεί ποτέ στις ΗΠΑ.
Μιλώντας εκτενώς στον εθνικιστικά προσανατολισμένο τηλεοπτικό σταθμό TiVi6 στις 14 Ιανουαρίου, ο Davutoğlu δεν αρνήθηκε την βασική κατηγορία ότι η Τουρκία διατηρούσε εκτεταμένες οικονομικές σχέσεις με το Ιράν, παρά την αυξανόμενη πίεση των Αμερικανών.
Αντιθέτως, υπερασπίστηκε την πολιτική ως σκόπιμη και συνειδητή επιλογή του υψηλότερου επιπέδου του τουρκικού κράτους: «Είπαμε στους Αμερικανούς ξεκάθαρα ότι δεν θεωρούσαμε το εμπάργκο κατά του γείτονά μας Ιράν ως νόμιμο.
Η Τουρκία είχε ενεργειακές ανάγκες, οικονομικά συμφέροντα, και ποτέ δεν θεωρήσαμε αποδεκτό να απομονώσουμε μια χώρα με την οποία μοιραζόμαστε τα παλαιότερα σύνορα στον κόσμο.»
Ο Davutoğlu αποκάλυψε ότι η θέση αυτή μεταδόθηκε απευθείας σε ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους, με σαφή προειδοποίηση ότι η Τουρκία θα συνέχιζε να εισάγει ιρανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο και δεν θα επέτρεπε στις κυρώσεις των ΗΠΑ να καθορίσουν τις σχέσεις της με την Τεχεράνη.
Καθώς τα κανάλια πληρωμών σφίγγονταν από το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, ο Davutoğlu παραδέχθηκε ότι η Τουρκία ανέπτυξε μη τυπικούς και καινοτόμους μηχανισμούς για να διατηρηθεί η ροή του εμπορίου. Όπως ανέφερε:
«Όταν υπήρχαν προβλήματα στις μεταφορές, δημιουργήσαμε ορισμένες ειδικές διαδικασίες μεταξύ των κεντρικών μας τραπεζών και των αντίστοιχων του Ιράν.»
«Ειδικές ρυθμίσεις»
Αυτές οι «ειδικές ρυθμίσεις» ευθυγραμμίζονται με όσα αργότερα οι αμερικανικοί εισαγγελείς περιέγραψαν ως τον πυρήνα του σχεδίου παράκαμψης κυρώσεων του Ιράν: μετατροπή πληρωμών ενέργειας σε χρυσό και άλλα μη δολαριακά μέσα, μέσω τουρκικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, παρουσιάζοντάς τα ψευδώς ως νόμιμο εμπόριο.
Αυτά τα κανάλια αργότερα αποτέλεσαν κεντρικό στοιχείο σε ποινικές υποθέσεις του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης.
Ο Davutoğlu κατέστησε σαφές ότι η πολιτική ήταν συναλλαγές κράτους προς κράτος, παραβιάζοντας κυρώσεις που η Άγκυρα θεωρούσε παράνομες, αλλά παραδέχθηκε ότι αυτό άνοιξε τον δρόμο στη συστηματική κατάχρηση.
«Διατηρώντας οικονομικές σχέσεις χωρίς να αναγνωρίζεις το εμπάργκο είναι ένα πράγμα. Μετατρέποντάς το σε παράνομες ροές χρημάτων που εμπλέκουν το τουρκικό κράτος είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.»
Παρά την ενοχή και τον ρόλο του, κατά τη διάρκεια της θητείας του ως πρωθυπουργός και συνεργάτης του Πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan, ο Davutoğlu δεν άσκησε δημόσια κριτική.
Αντιθέτως, ήταν μέρος κυβέρνησης που ενεργά διευκόλυνε τα σχήματα παράκαμψης κυρώσεων, ενώ αξιωματούχοι των υπουργείων Οικονομικών και Οικονομίας συνέχιζαν να επιτρέπουν συναλλαγές με το Ιράν μέσω κρατικών καναλιών.
Μετά την αναγκαστική απομάκρυνσή του από το αξίωμα το 2016 και την έξοδό του από το κυβερνών AKP, ο Davutoğlu επαναπροσδιορίστηκε ως επικριτής, δημιουργώντας το μικρό κόμμα της αντιπολίτευσης Future Party (Gelecek Partisi) και ασκώντας μεταγενέστερη κριτική στη διαχείριση των κυρώσεων και σκανδάλων διαφθοράς από την κυβέρνηση Erdogan.
Οι πρόσφατες αποκαλύψεις του επιβεβαιώνουν πώς η Τουρκία: Αντιστάθηκε ενεργά στις κυρώσεις των ΗΠΑ, δημιούργησε ειδικούς μηχανισμούς μεταφοράς χρημάτων και συνέχισε να αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο και παρείχε κρίσιμες οικονομικές γραμμές επιβίωσης στο καταπιεστικό καθεστώς του Ιράν.
Αν και ο Davutoğlu γνώριζε πλήρως τον ρόλο του τουρκοϊρανού εμπόρου χρυσού Reza Zarrab, που αποτέλεσε τον κεντρικό μεσάζοντα στην επιχείρηση παράκαμψης, δεν πήρε μέτρα για να σταματήσει τις παράνομες συναλλαγές όσο λειτουργούσαν.
Τώρα, στην αντιπολίτευση, προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από τον Zarrab, ισχυριζόμενος ότι είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα για τον κίνδυνο που αυτός ενέπνεε.
Η υπόθεση Zarrab απέδειξε την προφητικότητα του Davutoğlu: ο Zarrab συνελήφθη στις ΗΠΑ το 2016, κατέθεσε ως συνεργαζόμενος μάρτυρας και αποκάλυψε πώς μετέφερε δισεκατομμύρια δολάρια μέσω της κρατικής Halkbank, δωροδοκώντας ανώτερους αξιωματούχους και πλαστογραφώντας εμπορικά έγγραφα.
Η υπόθεση επηρέασε τη Halkbank και στελέχη όπως ο πρώην αντιγενικός διευθυντής Mehmet Hakan Atilla, που καταδικάστηκε στη Νέα Υόρκη.
Παράλληλα, ο Davutoğlu τάχθηκε ενάντια σε οποιαδήποτε στρατιωτική ή καταναγκαστική παρέμβαση των ΗΠΑ στο Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιήσει τα εδάφη ή τις στρατιωτικές βάσεις της για επίθεση κατά της Τεχεράνης, τονίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα ήταν «το μεγαλύτερο λάθος στην ιστορία της δημοκρατίας».
Συνολικά, οι αποκαλύψεις του Davutoğlu συνιστούν σπάνια επιβεβαίωση από πρώτο χέρι για το πώς η Τουρκία όχι μόνο αψήφησε τις κυρώσεις των ΗΠΑ, αλλά δημιούργησε ενεργά μηχανισμούς παράκαμψης, αφήνοντας παράλληλα χώρο για διαφθορά και ξέπλυμα χρημάτων, με νομικές και πολιτικές συνέπειες που εξακολουθούν να εκκρεμούν στα αμερικανικά δικαστήρια.