Νέα δεδομένα για τα F-35 της Τουρκίας: Το παρασκήνιο των επαφών Τραμπ – Ερντογάν και η δύσκολη εξίσωση του Κογκρέσου

Το δημοσίευμα που άνοιξε ξανά τη συζήτηση

Η πιθανότητα επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης, έπειτα από δημοσίευμα των New York Times, σύμφωνα με το οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο να ενημερώσει τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι επιθυμεί να προχωρήσει στην αποκατάσταση της τουρκικής συμμετοχής στο πρόγραμμα.

Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί επίσημη απόφαση, το δημοσίευμα επανέφερε στο προσκήνιο ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.

Το ιστορικό της κρίσης

Η Τουρκία συμμετείχε επί σειρά ετών στο πρόγραμμα των F-35 Joint Strike Fighter, τόσο ως αγοραστής όσο και ως βιομηχανικός εταίρος.

Ωστόσο, το 2019 αποβλήθηκε από το πρόγραμμα, όταν η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έκρινε ότι η αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της προηγμένης αμερικανικής τεχνολογίας.

Τότε, ο Λευκός Οίκος είχε υποστηρίξει ότι:

Το F-35 δεν μπορεί να λειτουργεί παράλληλα με ένα ρωσικό σύστημα συλλογής πληροφοριών, το οποίο θα μπορούσε να αποκαλύψει κρίσιμα στοιχεία για τις δυνατότητες του αεροσκάφους.

Η συγκεκριμένη απόφαση αποτέλεσε σημείο καμπής στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας.

Η προσπάθεια αναζήτησης λύσης

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει πιθανούς τρόπους ώστε να ξεπεραστούν τα νομικά εμπόδια που εξακολουθούν να ισχύουν.

Μεταξύ των σεναρίων που φέρονται να εξετάζονται βρίσκεται η πιθανότητα οι S-400 να μεταφερθούν σε τρίτη χώρα ή να τεθούν σε καθεστώς που θα μπορούσε να επιτρέψει στην αμερικανική κυβέρνηση να υποστηρίξει ότι πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις του νόμου.

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη συμφωνία ούτε έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένος μηχανισμός εφαρμογής μιας τέτοιας λύσης.

Το μεγάλο εμπόδιο παραμένει το Κογκρέσο

Ακόμη και εάν η κυβέρνηση Τραμπ επιθυμεί πολιτικά την αποκατάσταση των σχέσεων με την Άγκυρα, η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο.

Ο Νόμος περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας (NDAA) του 2020, σε συνδυασμό με το πλαίσιο των κυρώσεων CAATSA, προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις πριν από οποιαδήποτε μεταφορά F-35 στην Τουρκία.

Παράλληλα, αρκετά μέλη του Κογκρέσου, τόσο Δημοκρατικοί όσο και Ρεπουμπλικανοί, έχουν ήδη εκφράσει δημόσια την αντίθεσή τους σε μια τέτοια προοπτική.

Οι δηλώσεις Τραμπ και Βανς

Τις τελευταίες ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι επιθυμεί να υπάρξουν θετικές εξελίξεις στις σχέσεις με την Άγκυρα, δηλώνοντας πως σχεδιάζει να προσφέρει στον Τούρκο πρόεδρο ένα «δώρο» που θα τον έκανε «πολύ χαρούμενο».

Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση πραγματοποιεί νομική αξιολόγηση, προκειμένου να εξεταστεί εάν υπάρχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση, σύμφωνα με το ισχύον αμερικανικό δίκαιο.

Οι δηλώσεις αυτές δείχνουν ότι το θέμα εξετάζεται, χωρίς όμως να σημαίνουν ότι έχει ήδη ληφθεί τελική απόφαση.

Οι αντιδράσεις του Ισραήλ

Η προοπτική επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ.

Ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου έχει εκφράσει δημόσια την αντίθεσή του σε μια τέτοια εξέλιξη, επικαλούμενος ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας και τις σχέσεις της Τουρκίας με το Ισραήλ.

Οι δηλώσεις αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της αυξημένης έντασης μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ μετά τον πόλεμο στη Γάζα.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Η εξέλιξη παρακολουθείται στενά και από την Αθήνα.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει επίσημη αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία όσον αφορά τα F-35, ενώ οι υφιστάμενοι νομικοί περιορισμοί εξακολουθούν να ισχύουν.

Παράλληλα, η Ελλάδα συνεχίζει κανονικά το δικό της πρόγραμμα απόκτησης των F-35, με τις πρώτες παραδόσεις να αναμένονται τα επόμενα χρόνια, ενισχύοντας περαιτέρω τις δυνατότητες της Πολεμικής Αεροπορίας.

Η επόμενη ημέρα

Το ζήτημα των F-35 παραμένει μία από τις πιο σύνθετες υποθέσεις στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας.

Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται πρόθυμη να εξετάσει τρόπους επαναπροσέγγισης με την Άγκυρα. Από την άλλη, οι ισχύοντες νόμοι, οι αντιδράσεις του Κογκρέσου και οι ανησυχίες συμμάχων των Ηνωμένων Πολιτειών εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρά εμπόδια.

Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις πολιτικές αποφάσεις του Λευκού Οίκου, αλλά και από τη στάση του Κογκρέσου, τις εξελίξεις γύρω από τους S-400 και τη γενικότερη πορεία των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.