Σηματοδοτώντας μια κομβική στιγμή στην εδώ και καιρό καθυστερημένη προσπάθεια της Ισλαμαμπάντ να απελευθερώσει το υπεράκτιο ενεργειακό της δυναμικό, και την αυξανόμενη φιλοδοξία της Άγκυρας να εξάγει την ενεργειακή της τεχνογνωσία σε όλη την Ασία, οι συμφωνίες Πακιστάν-Τουρκίας θέτουν τις βάσεις για μια στρατηγική συνεργασία που και οι δύο χώρες έχουν σηματοδοτήσει εδώ και καιρό.
Φτάνοντας στην Ισλαμαμπάντ με μια αντιπροσωπεία υψηλού επιπέδου, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ παρευρέθηκε στην υπογραφή των πρώτων συμφωνιών βαθιάς γεώτρησης και υπεράκτιας εξερεύνησης της Τουρκίας με το Πακιστάν αυτή την εβδομάδα. Από τις αρχές του 2026, η κρατική Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου Υπερπόντιων Χωρών (TPOC) θα ξεκινήσει εξερεύνηση σε τρία υπεράκτια οικόπεδα και δύο χερσαία πεδία σε όλο το Πακιστάν.
Έχοντας εξασφαλίσει συμφωνίες υδρογονανθράκων και εξερεύνησης με πέντε πακιστανικές ενεργειακές εταιρείες, τις Mari Energies, Fatima, Oil and Gas Development Corporation (OGDC), Pakistan Petroleum Limited (PPL), Prime και GHPL, η TPOC έχει μερίδιο 34%, την OGDC 26% και την Mari Energies 20%, το οποίο έχει χορηγηθεί εκ των προτέρων από την Επιτροπή Οικονομικού Συντονισμού του Πακιστάν.
Παράλληλα, και οι δύο χώρες εργάζονται πάνω σε ένα κοινό μοντέλο προμηθειών για ενεργειακά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένου του LNG, για την αξιοποίηση της κλίμακας και τη μείωση του κόστους, προκειμένου να επιτευχθεί ο εμπορικός στόχος των 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων που έθεσε ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά την επίσκεψή του στο Πακιστάν φέτος.
Συνεργασία στον τομέα της εξόρυξης
Κατά τη συνάντησή του με τον Υπουργό Πετρελαίου του Πακιστάν, Αλί Περβάζ Μαλίκ, ο Μπαϊρακτάρ παρατήρησε ότι η συνεργασία στον τομέα της ενέργειας και της εξόρυξης θα είναι επίσης κρίσιμη για την επίτευξη – και ενδεχομένως την υπέρβαση – του στόχου. Και οι δύο υπουργοί αποφάσισαν να ανοίξουν ένα γραφείο της Turkish Petroleum στο Ισλαμαμπάντ αυτόν τον μήνα, όπου θα συνεργάζονται τουρκικά και πακιστανικά στελέχη.
Ανακοινώνοντας ότι η νέα ενεργειακή συνεργασία θα συμπληρωθεί και από μια ευρύτερη συνεργασία στον τομέα της εξόρυξης, ο Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι το Πακιστάν έχει σημαντική ορυκτική ποικιλομορφία και ανεκμετάλλευτο δυναμικό. Πρόσθεσε ότι οι τουρκικές εταιρείες εξόρυξης, MTAIC και Eti Maden, θα δραστηριοποιηθούν σύντομα στον τομέα της εξόρυξης του Πακιστάν, παρόμοια με τις προσπάθειές τους τόσο στην Αφρική όσο και στην Κεντρική Ασία.
Ενεργειακή συνεργασία Πακιστάν-Τουρκίας
Έχοντας ήδη εμβαθύνει την εταιρική σχέση τους στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας τα τελευταία χρόνια, το Πακιστάν και η Τουρκία προωθούν πλέον την ενέργεια και τα ορυκτά στην πρώτη γραμμή της σχέσης τους. Τον τελευταίο καιρό, εταιρείες που χρηματοδοτούνται από το τουρκικό κράτος επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στην Κεντρική Ασία, τη Βόρεια Αφρική και την Ανατολική Μεσόγειο, και το Πακιστάν αποτελεί σημείο εισόδου σε μια στρατηγικά κρίσιμη, ανεξερεύνητη λεκάνη κατά μήκος της Αραβικής Θάλασσας.
Αν και οι τουρκικές εταιρείες δεν συμμετέχουν στο έργο χαλκού και χρυσού Reko Diq του Πακιστάν, ενδέχεται να παρασχεθεί μίσθωση εξόρυξης χαλκού και χρυσού στη ζώνη εξόρυξης μήκους 15 χιλιομέτρων.
Συζητώντας τις τελευταίες διμερείς συμφωνίες Τουρκίας και Πακιστάν με την Türkiye Today, ο Δρ. Umud Shokri, ανώτερος επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο George Mason και ενεργειακός στρατηγικός αναλυτής, δήλωσε ότι ήταν «ένα αξιοσημείωτο, στρατηγικό βήμα» που θα «συνδύαζε προηγμένη τεχνολογία, τεχνική εμπειρογνωμοσύνη και διεθνείς βέλτιστες πρακτικές» για την αξιολόγηση του σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητου υπεράκτιου δυναμικού υδρογονανθράκων του Πακιστάν στις λεκάνες Makran και Ινδού, «μια διαδικασία που θα μπορούσε να ξεκλειδώσει σημαντικά αποθέματα και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην περιοχή».
Σύμφωνα με τον Σόκρι, και οι δύο πλευρές θα αποκόμιζαν σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς «το Πακιστάν θα ήθελε να προσελκύσει άμεσες ξένες επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα ανάντη και η Τουρκία θα μπορούσε ενδεχομένως να επωφεληθεί από δραστηριότητες κατάντη, όπως η ανάπτυξη υποδομών και η ενεργειακή διαμετακόμιση».
Ο Σόκρι πρόσθεσε ότι η ισχυρή βάση ηλιακών πόρων του Πακιστάν θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες οδούς για τουρκικές επενδύσεις και «μακροπρόθεσμα, να ενισχύσει τη φιλοδοξία της Τουρκίας να τοποθετηθεί ως περιφερειακός ενεργειακός παράγοντας και κόμβος διαμετακόμισης».
Για το Πακιστάν, αυτές οι συμφωνίες θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν ολόκληρη την ενεργειακή του πορεία σε μια εποχή που η χώρα εξακολουθεί να είναι εγκλωβισμένη σε δαπανηρές εισαγωγές καυσίμων και ασταθείς αγορές LNG. Αυτή η συνεργασία έρχεται καθώς το Ισλαμαμπάντ αντιμετωπίζει χρόνιες ελλείψεις και υπάρχει μια ανανεωμένη ώθηση για προσέλκυση ξένων επενδύσεων.
Παρόλο που διαθέτει μια υπεράκτια ζώνη 300.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων που συνορεύει με το πλούσιο σε ενέργεια Ομάν, τα ΗΑΕ και το Ιράν, το Πακιστάν έχει καθυστερήσει στην ορθή αξιολόγηση του δυναμικού του σε υδρογονάνθρακες, καθώς μόνο 18 πηγάδια έχουν διανοιχθεί από την ανεξαρτησία του το 1947. Τα τελευταία χρόνια, η ιταλική ENI και ο αμερικανικός γίγαντας ExxonMobil, μαζί με τις πακιστανικές OGDC και PPL, είχαν κάνει μια κοινή προσπάθεια, χωρίς μεγάλη επιτυχία.
Τώρα, φέρνοντας έναν τεχνολογικά ικανό εταίρο με εμπειρία σε βαθιά νερά στη Μαύρη Θάλασσα, το Πακιστάν μπορεί επιτέλους να αποκτήσει την ικανότητα να επιδιώξει μεγάλης κλίμακας υπεράκτια ευρήματα που του διαφεύγουν εδώ και δεκαετίες λόγω τεχνολογικών περιορισμών και ασυνεπών πολιτικών.
Σχολιάζοντας ότι η συμφωνία ήταν μια «αρκετά σημαντική κίνηση», ο Zeeshan Shah, αναλυτής της FINRA στην Ουάσινγκτον, δήλωσε στην Turkiye Today ότι από την τουρκική οπτική γωνία, έδειξε ότι η Τουρκία γίνεται σημαντικός παράγοντας στην εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου και πρόσθεσε στο «αυξανόμενο χαρτοφυλάκιο της Τουρκίας για υπεράκτια εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων των ακτών της Σομαλίας και της τουρκικής Μαύρης Θάλασσας».
Αναφερόμενος στην προσφορά εξερεύνησης ENI-Exxon-Mobil-OGDC-PPL, ο Shah είπε ότι αυτή η ενεργειακή συμφωνία έδειξε ότι το Πακιστάν είναι σε θέση να προσελκύσει ενδιαφέρον για την ανάπτυξη υδρογονανθράκων μετά την εμπειρία του «λευκού ελέφαντα» του υπεράκτιου μπλοκ Kekra πριν από λίγα χρόνια.
Κίνδυνοι στο μέλλον
Επιπλέον, οι συμφωνίες γεώτρησης πετρελαίου Πακιστάν-Τουρκίας θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν κινδύνους όπως η πρόκληση της διαχείρισης των γεωπολιτικών εντάσεων σε μια περιοχή επιρρεπή στον ενεργειακό ανταγωνισμό. Επίσης, τυχόν καθυστερήσεις ή υποαπόδοση στην εξερεύνηση θα μπορούσαν να ασκήσουν πίεση στην οικονομία του Πακιστάν, η οποία είναι ήδη ευάλωτη στις μετατοπίσεις των εισαγωγών ενέργειας.
Ο Σαχ τόνισε τις οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης, υπενθυμίζοντας αναφορές από πέρυσι που υποδηλώνουν την πιθανότητα ύπαρξης τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στην αποκλειστική οικονομική ζώνη του Πακιστάν στην Αραβική Θάλασσα. Σημείωσε ότι αυτό βασίστηκε σε μια τριετή γεωλογική έρευνα που διεξήχθη από μια «χώρα φιλική προς το Πακιστάν, η οποία δεν κατονομάστηκε ποτέ, αλλά φημολογείται ότι είναι είτε η Κίνα είτε η Τουρκία».
Ο Σαχ δήλωσε ότι εάν ανακαλυφθούν αποθέματα αυτού του μεγέθους, αυτό θα «αλλάξει δραματικά την εικόνα της οικονομίας του Πακιστάν, καθώς και θα δώσει στην Τουρκία μια αξιόπιστη πηγή και προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου». Σε αυτή την περίπτωση, «το Πακιστάν θα μπορούσε ακόμη και να γίνει σοβαρός ανταγωνιστής του Ιράν, του Ιράκ και των μικρότερων αραβικών κρατών του Κόλπου σε αυτόν τον τομέα, ακόμη και να γίνει σημαντικός προμηθευτής της Κίνας, αλλά ο κύριος κίνδυνος όλου αυτού του σεναρίου είναι εάν δεν ανακαλυφθεί τίποτα και αποδειχθεί ότι είναι μια διαφημιστική εκστρατεία».
Εν τω μεταξύ, ο Σόκρι σημείωσε ότι, δεδομένου ότι η συμφωνία ήταν τόσο μια στρατηγική οικονομική επιχείρηση όσο και ένα γεωπολιτικό σήμα, η μακροπρόθεσμη επιτυχία της θα εξαρτηθεί από μια σειρά τεχνικών, πολιτικών και περιφερειακών προκλήσεων ασφαλείας. Παρατήρησε ότι υπήρχαν σημαντικοί κίνδυνοι, «ιδιαίτερα τεχνικές πολυπλοκότητες που σχετίζονται με τις γεωτρήσεις σε μεγάλο βάθος, οι οποίες απαιτούν προηγμένη τεχνολογία και αυστηρές διασφαλίσεις για τη διαχείριση των περιβαλλοντικών και λειτουργικών κινδύνων».
Κατά τη γνώμη του Σόκρι, θα μπορούσε να υπάρξει πολιτική αστάθεια ή αλλαγές πολιτικής εντός του Πακιστάν, ενώ οι περιφερειακές εντάσεις ασφαλείας με την Ινδία θα μπορούσαν να περιπλέξουν την εκτέλεση του έργου. Επιπλέον, είπε ότι «οι παγκόσμιες διακυμάνσεις των τιμών ενέργειας και οι συνεχιζόμενες τάσεις ενεργειακής μετάβασης θα μπορούσαν να εισαγάγουν οικονομική αβεβαιότητα για τέτοιες προσπάθειες εξερεύνησης ορυκτών καυσίμων με ένταση κεφαλαίου».
Γεωπολιτικές επιπτώσεις
Παρ’ όλα αυτά, με αυτές τις συμφωνίες, η συνεργασία Πακιστάν-Τουρκίας επεκτείνεται από την άμυνα έως τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια, και εισερχόμενη στα υπεράκτια και χερσαία πεδία του Πακιστάν, η Άγκυρα ενισχύει την παρουσία της στο αναδυόμενο ενεργειακό τοπίο της Νότιας Ασίας, συνδέοντας την τεχνική της εμπειρογνωμοσύνη με την ευρύτερη γεωπολιτική επιρροή.
Όχι μόνο αυτό, αυτή η συνεργασία αντισταθμίζει τις περιφερειακές ενεργειακές εξαρτήσεις δίνοντας στο Ισλαμαμπάντ μια εναλλακτική λύση στα επενδυτικά κανάλια του Κόλπου και της Κίνας.
Τέλος, σύμφωνα με τον Σόκρι, αυτές οι συμφωνίες θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια του Πακιστάν, διευρύνοντας παράλληλα το δίκτυο διεθνών ενεργειακών εταίρων του και μετατρέποντας την Τουρκία σε «βασικό ενεργειακό ενδιαφερόμενο» στη Νότια Ασία και την ευρύτερη περιοχή του Ινδικού Ωκεανού.
Ως αποτέλεσμα, αυτή η κίνηση θα μπορούσε να «αυξήσει τις εντάσεις με την Ινδία. Δεδομένων των υφιστάμενων αντιπαλοτήτων σε όλη τη Νότια Ασία, θα μπορούσε να οδηγήσει την Τουρκία και το Πακιστάν σε στενότερη ευθυγράμμιση με την Κίνα, η οποία ήδη υποστηρίζει τα ενεργειακά και συνδετικά έργα του Πακιστάν μέσω πρωτοβουλιών όπως ο Οικονομικός Διάδρομος Κίνας-Πακιστάν».