Το σχέδιο Ερντογάν για τα F-35: Γιατί ζητά τα ήδη έτοιμα αμερικανικά μαχητικά και πώς μπορεί να αιφνιδιάσει την Ελλάδα

Η δημόσια αναφορά του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε συγκεκριμένο αριθμό μαχητικών F-35 κατά τη διάρκεια της κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Ντόναλντ Τραμπ στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν ήταν ούτε τυχαία ούτε επικοινωνιακή υπερβολή.

Πίσω από τη φαινομενικά απλή αναφορά του Τούρκου προέδρου κρύβεται ένα καλά σχεδιασμένο διπλωματικό και εξοπλιστικό σχέδιο, το οποίο, εφόσον ξεπεραστούν τα πολιτικά και νομικά εμπόδια στις Ηνωμένες Πολιτείες, θα μπορούσε να επιτρέψει στην Τουρκία να αποκτήσει άμεσα μαχητικά πέμπτης γενιάς, χωρίς να περιμένει τα πολυετή χρονοδιαγράμματα παραγωγής της Lockheed Martin.

Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την Τουρκία. Η Ελλάδα, το Ισραήλ και συνολικά οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το αεροπορικό ισοζύγιο ισχύος.

Γιατί ο Ερντογάν μίλησε για συγκεκριμένα F-35

Η αναφορά του Τούρκου προέδρου στα ήδη κατασκευασμένα F-35 δεν έγινε τυχαία.

Η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει ένα ιδιαίτερο νομικό και επιχειρησιακό δεδομένο:

Τα συγκεκριμένα αεροσκάφη έχουν ήδη κατασκευαστεί, έχουν πληρωθεί από την Τουρκία και παραμένουν αποθηκευμένα στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 2019, όταν η χώρα αποβλήθηκε από το πρόγραμμα λόγω της αγοράς των ρωσικών πυραυλικών συστημάτων S-400.

Με άλλα λόγια, η Τουρκία δεν ζητά να μπει στην ουρά παραγωγής, αλλά να παραλάβει αεροσκάφη που ήδη υπάρχουν.

Τα F-35 είναι έτοιμα – Το μόνο εμπόδιο είναι η πολιτική απόφαση

Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Congressional Research Service (CRS) του αμερικανικού Κογκρέσου, τα συγκεκριμένα μαχητικά:

• βρίσκονται αποθηκευμένα σε αμερικανικές εγκαταστάσεις
• έχουν εξοφληθεί πλήρως από την Τουρκία
• δεν υπάρχει οικονομική εκκρεμότητα
• η παράδοσή τους εξαρτάται αποκλειστικά από πολιτική απόφαση της Ουάσιγκτον

Η Τουρκία είχε επενδύσει περίπου 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια στο πρόγραμμα των F-35 πριν αποβληθεί.

Αυτό σημαίνει ότι, σε θεωρητικό επίπεδο, εάν αρθούν τα πολιτικά εμπόδια, η μεταφορά των αεροσκαφών θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί πολύ ταχύτερα από μια νέα παραγγελία.

Τα μεγάλα εμπόδια παραμένουν

Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί επανεξέτασης των σχέσεων με την Άγκυρα, η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα μόνο εύκολη δεν θεωρείται.

Στον δρόμο της Άγκυρας βρίσκονται:

• οι κυρώσεις CAATSA
• η παρουσία των S-400
• οι αντιδράσεις του αμερικανικού Κογκρέσου
• οι έντονες επιφυλάξεις του Ισραήλ
• οι ανησυχίες αρκετών συμμάχων στο ΝΑΤΟ

Χωρίς την επίλυση αυτών των ζητημάτων, καμία πολιτική συμφωνία δεν μπορεί να μετατραπεί αυτόματα σε επιχειρησιακή πραγματικότητα.

Το ελληνικό ενδιαφέρον είναι ιδιαίτερα μεγάλο

Η συγκεκριμένη εξέλιξη προκαλεί εύλογη προσοχή και στην Αθήνα.

Η Ελλάδα έχει ήδη υπογράψει τη συμφωνία για την προμήθεια των F-35, ωστόσο τα ελληνικά αεροσκάφη:

• θα κατασκευαστούν από την αρχή
• εντάσσονται στη φυσιολογική γραμμή παραγωγής της Lockheed Martin
• θα παραδοθούν σταδιακά σύμφωνα με το υφιστάμενο χρονοδιάγραμμα

Εάν, αντίθετα, η Τουρκία αποκτούσε τα ήδη έτοιμα αεροσκάφη που βρίσκονται στις ΗΠΑ, θα μπορούσε θεωρητικά να αποκτήσει πρόσβαση στην τεχνολογία πέμπτης γενιάς νωρίτερα από το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα της ελληνικής παραλαβής.

Πρόκειται για ένα σενάριο που παρακολουθείται στενά τόσο στην Αθήνα όσο και σε άλλες πρωτεύουσες της περιοχής.

Δεν αρκεί όμως μόνο η παράδοση των αεροσκαφών

Ακόμη και σε περίπτωση πολιτικής απόφασης υπέρ της Τουρκίας, η επιχειρησιακή αξιοποίηση των F-35 δεν μπορεί να γίνει άμεσα.

Η Άγκυρα θα πρέπει να ολοκληρώσει μια σειρά απαιτητικών διαδικασιών.

Μεταξύ άλλων απαιτούνται:

• επανεκπαίδευση πιλότων
• πιστοποίηση τεχνικού προσωπικού
• δημιουργία νέων εγκαταστάσεων συντήρησης
• υποδομές ασφαλείας σύμφωνα με τα αυστηρά πρωτόκολλα του προγράμματος

Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με τη συμβατότητα του περιβάλλοντος ασφαλείας στην Τουρκία, ιδιαίτερα όσον αφορά τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και την προστασία των ευαίσθητων τεχνολογιών stealth.

Το F-35 παραμένει ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί του Τραμπ

Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ δείχνει ότι το θέμα των F-35 χρησιμοποιείται πλέον και ως εργαλείο ευρύτερης γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει:

• να διατηρήσει ανοικτό τον δίαυλο επικοινωνίας με την Τουρκία
• να ενισχύσει τη συνοχή του ΝΑΤΟ
• να αξιοποιήσει την Άγκυρα στον σχεδιασμό για τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή
• να διατηρήσει διαπραγματευτική επιρροή απέναντι στον Ερντογάν

Ωστόσο, οι τελικές αποφάσεις δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τον Λευκό Οίκο.

Η μάχη μόλις ξεκίνησε

Η υπόθεση των τουρκικών F-35 εξελίσσεται πλέον σε ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει το γεγονός ότι διαθέτει ήδη πληρωμένα και κατασκευασμένα αεροσκάφη, επιδιώκοντας μια ταχεία επιστροφή στην εποχή των stealth μαχητικών. Από την άλλη πλευρά, το Κογκρέσο, οι κυρώσεις CAATSA, οι S-400 και οι έντονες αντιδράσεις του Ισραήλ εξακολουθούν να αποτελούν ισχυρά εμπόδια.

Για την Ελλάδα, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οποιαδήποτε μεταβολή στο χρονοδιάγραμμα παράδοσης των τουρκικών F-35 θα μπορούσε να επηρεάσει τον αεροπορικό συσχετισμό ισχύος στην περιοχή. Ωστόσο, ακόμη και αν υπάρξει πολιτική συμφωνία, η πλήρης επιχειρησιακή ένταξη των αεροσκαφών στην Τουρκική Πολεμική Αεροπορία θα απαιτήσει χρόνο, εκπαίδευση και την κάλυψη αυστηρών τεχνικών και θεσμικών προϋποθέσεων.