Η Γροιλανδία δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής σκέψης της Ουάσιγκτον από ιδεολογική εμμονή ή γεωπολιτικό καπρίτσιο. Βρίσκεται εκεί επειδή, στον κόσμο της αντιπυραυλικής άμυνας, η γεωγραφία είναι εξόχως κρίσιμη. Συγκεκριμένα, στον σχεδιασμό του «Χρυσού Θόλου» του Ντόναλντ Τραμπ, η Γροιλανδία λειτουργεί ως ο βόρειος ακρογωνιαίος λίθος ενός φιλόδοξου -και βαθιά αποσταθεροποιητικού- αμυντικού εγχειρήματος.
Ο «Χρυσός Θόλος» δεν είναι απλώς ένα νέο πρόγραμμα αντιπυραυλικής άμυνας. Είναι μια απόπειρα αλλαγής δόγματος. Από την περιορισμένη προστασία έναντι μεμονωμένων απειλών, σε μια αρχιτεκτονική σχεδόν καθολικής κάλυψης της αμερικανικής επικράτειας. Από την επίγεια άμυνα, στη διαστημική αναχαίτιση. Και από τη διαχείριση κινδύνου, στην υπόσχεση σχεδόν απόλυτης ασφάλειας.
Από το «Star Wars» στη νέα εποχή του Διαστήματος
Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Στη δεκαετία του 1980, το Strategic Defense Initiative του Ρόναλντ Ρίγκαν -το περίφημο «Star Wars»-επιχείρησε να σπάσει το δόγμα της αμοιβαίας πυρηνικής αποτροπής. Τότε, η τεχνολογία δεν άντεξε τις φιλοδοξίες… Σήμερα, η ύπαρξη μαζικών δορυφορικών αστερισμών, φθηνότερων εκτοξεύσεων και προηγμένων αισθητήρων δίνει στο ίδιο όραμα νέα πολιτική ζωή και νέα διάσταση αλλά και ποσοστά επιτυχίας.
Ο Τραμπ επαναφέρει αυτή τη λογική με διαφορετική ρητορική. Δεν μιλά για φιλοσοφική υπέρβαση της αποτροπής. Μιλά για «ασπίδα», που θα κάνει τις Ηνωμένες Πολιτείες άτρωτες. Το όνομα «Χρυσός Θόλος» δεν είναι τυχαίο. Παραπέμπει σε απόλυτη κάλυψη, σε θόλο που κλείνει τον ουρανό, αλλά και στην δική του προσωπική λατρεία για το χρώμα -αλλά και το χρήμα.
Τι είναι στην πράξη ο «Χρυσός Θόλος»
Στον πυρήνα του, το σχέδιο περιλαμβάνει τρία διασυνδεδεμένα επίπεδα.
Πρώτον, ένα εκτεταμένο δίκτυο δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης, ικανό να εντοπίζει εκτοξεύσεις βαλλιστικών και υπερηχητικών όπλων σε πραγματικό χρόνο. Όχι απλώς για προειδοποίηση, αλλά για καθοδήγηση αναχαίτισης με ακρίβεια πυρός.
Δεύτερον, πολλαπλά στρώματα αναχαίτισης -επίγεια, θαλάσσια και, για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα, διαστημικά. Η συζήτηση για αναχαιτιστές σε τροχιά δεν είναι θεωρητική. Είναι ο πυρήνας του σχεδίου. Όπλα στο Διάστημα, ικανά να πλήττουν πυραύλους στα πρώτα λεπτά της πτήσης τους, πριν απελευθερωθούν πολλαπλές κεφαλές ή παραπλανητικά αντίμετρα.
Τρίτον, πλήρης διασύνδεση με υπάρχοντα συστήματα διοίκησης και ελέγχου. Ο «Χρυσός Θόλος» δεν αντικαθιστά το σημερινό πλέγμα. Το απορροφά και το υπερκαλύπτει, μετατρέποντας την αντιπυραυλική άμυνα σε συνεχή, αδιάλειπτη διαδικασία.
Γιατί η Γροιλανδία είναι αναντικατάστατη
Σε αυτό το σχέδιο, η Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένας ακόμη κρίκος. Είναι ο κόμβος.
Οι περισσότερες βαλλιστικές τροχιές από τη Ρωσία προς τη Βόρεια Αμερική διέρχονται από τον αρκτικό χώρο. Η Γροιλανδία προσφέρει το ιδανικό σημείο για ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης, διαστημική επιτήρηση και διασύνδεση δορυφορικών δεδομένων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες το γνωρίζουν από τον Ψυχρό Πόλεμο, όταν εγκατέστησαν εκεί κρίσιμες υποδομές.
Στον «Χρυσό Θόλο», η Γροιλανδία λειτουργεί ως το βόρειο μάτι και το βόρειο αυτί του συστήματος. Χωρίς αυτήν, η αρχιτεκτονική παρουσιάζει τυφλό σημείο. Με αυτήν, αποκτά συνεχή κάλυψη στον πιο ευαίσθητο άξονα απειλής. Εδώ εξηγείται και η ωμότητα της ρητορικής Τραμπ. Η απαίτηση για εκχώρηση ή πλήρη έλεγχο δεν αφορά τη Δανία ως κράτος. Αφορά την ανάγκη των ΗΠΑ να μην εξαρτώνται από τρίτους σε μια περιοχή που θεωρούν πλέον ζωτικό στρατηγικό βάθος.
Το κόστος και η ψευδαίσθηση της απόλυτης ασφάλειας
Ο Τραμπ έχει μιλήσει για κόστος της τάξης των 175 δισ. δολαρίων. Οι ανεξάρτητες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον λογαριασμό πολύ ψηλότερα, ειδικά αν το πρόγραμμα επεκταθεί σε πλήρη διαστημική αναχαίτιση. Το ζήτημα δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι στρατηγικό.
Κάθε υπόσχεση καθολικής άμυνας παράγει αντίδραση. Περισσότερους πυραύλους, πιο σύνθετα αντίμετρα, υπερηχητικά οχήματα, αντιδορυφορικά όπλα. Ο «Χρυσός Θόλος» δεν ακυρώνει την κούρσα εξοπλισμών. Την ανεβάζει σε νέο επίπεδο, μεταφέροντάς την στο Διάστημα.
Η πολιτική διάσταση – Κυριαρχία, όχι συμμαχία
Η απαίτηση για τη Γροιλανδία αποκαλύπτει και κάτι ακόμη. Στο δόγμα Τραμπ, η ασφάλεια δεν οικοδομείται μέσω πολυμερών εγγυήσεων. Οικοδομείται μέσω άμεσου ελέγχου. Ό,τι είναι κρίσιμο, πρέπει να «ανήκει».
Αυτό φέρνει σε δύσκολη θέση συμμάχους, από τη Δανία έως τον Καναδά, και μετατρέπει ένα τεχνικό αμυντικό σχέδιο σε ζήτημα κυριαρχίας και διεθνούς τάξης. Η Γροιλανδία γίνεται έτσι κάτι παραπάνω από γεωγραφικό σημείο. Γίνεται το σύμβολο μιας μετάβασης -από τη συμμαχική αρχιτεκτονική ασφαλείας, σε μια πιο ωμή, ιεραρχική αντίληψη ισχύος.
Ο «Χρυσός Θόλος» είναι το όραμα μιας Αμερικής που δεν εμπιστεύεται πια ούτε την αποτροπή ούτε τις συμμαχίες ως επαρκείς εγγυήσεις. Είναι τεχνολογικά φιλόδοξος, οικονομικά βαρύς και στρατηγικά επικίνδυνος. Και η Γροιλανδία βρίσκεται στον πυρήνα του όχι επειδή το θέλει ο Τραμπ, αλλά επειδή το επιβάλλει η φυσική των πυραύλων και η γεωγραφία της Αρκτικής.
Αν υλοποιηθεί, δεν θα αλλάξει μόνο τον τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες αμύνονται. Θα αλλάξει τον τρόπο που ο κόσμος αντιλαμβάνεται το Διάστημα -όχι ως κοινό πεδίο, αλλά ως το επόμενο στρατηγικό σύνορο.