Αφήνοντας στην άκρη, προς το παρόν, την ομιλία του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για πολλά υποσχόμενες διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός στις οποίες συμμετέχει ένας ανώνυμος ανώτερος Ιρανός ηγέτης, τα μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι περίπου 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται ήδη στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, το Πεντάγωνο φέρνει επιπλέον 5.000 πεζοναύτες και περίπου 2.000 αλεξιπτωτιστές από την 82η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία, μερικοί από τους οποίους έχουν ήδη αποπλεύσει ή μεταφέρονται αεροπορικώς. Εξετάζεται μια περαιτέρω αύξηση 10.000 χερσαίων στρατιωτών.
Στις 19 Μαρτίου, η βρετανική Daily Telegraph επικαλέστηκε τον ηγέτη μιας από τις κύριες κουρδικές ένοπλες ομάδες, Μπαμπασέιχ Χοσεϊνί, να λέει ότι το ιρανικό καθεστώς δεν θα πέσει χωρίς χερσαία επίθεση, η οποία πρέπει να περιλαμβάνει κουρδικές δυνάμεις.
«Αν δεν βρισκόμαστε σε αυτό το πεδίο μάχης», είπε, «το τέλος του καθεστώτος είτε δεν θα συμβεί είτε θα καθυστερήσει πολύ».
Ο Χοσεϊνί είναι ο γενικός γραμματέας της Οργάνωσης Khabat του Ιρανικού Κουρδιστάν, ενός μακροχρόνιου ιρανικού κουρδικού κόμματος της αντιπολίτευσης, με έδρα την εξορία στο ιρακινό Κουρδιστάν.
Στις 22 Φεβρουαρίου, ο Khabat έγινε ένα από τα πέντε ιδρυτικά μέλη του νέου Συνασπισμού Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν (CPFIK).
Αρκετές ομάδες σκέψης και σχολιαστές κρίνουν τώρα το CPFIK ως έναν σημαντικό νέο παράγοντα στην ιρανική αντιπολίτευση. Οι στόχοι του συνασπισμού περιλαμβάνουν την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη δημιουργία μιας δημοκρατικής κουρδικής οντότητας στο Ιρανικό Κουρδιστάν, κατά τα πρότυπα της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν στο Ιράκ.
Στην πράξη, αυτοί οι δύο στόχοι είναι μόνο εν μέρει βιώσιμοι. Ο συνασπισμός μπορεί σίγουρα να συντονίσει την αντιπολίτευση και να υποστηρίξει τις διαμαρτυρίες.
Ωστόσο, οι πιο φιλόδοξοι στόχοι του – η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και η διασφάλιση της κουρδικής αυτοδιάθεσης – θα μπορούσαν να επιτευχθούν μόνο ως μέρος κάποιας ευρύτερης πρωτοβουλίας και με ουσιαστική στρατιωτική υποστήριξη.
Οι ΗΠΑ και οι Κούρδοι συνεργάζονται με επιτυχία ενάντια στο ISIS
Υπάρχει, φυσικά, μια μακρά και διακεκριμένη ιστορία στενής στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των ΗΠΑ και των Κούρδων μαχητών. Μαζί, νίκησαν το ISIS τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία.
Στο Ιράκ, οι δυνάμεις των Πεσμεργκά έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ήττα του ISIS το 2017. Στη Συρία, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις, με το σημαντικότερο κουρδικό στοιχείο τους, έγιναν ο κύριος χερσαίος εταίρος που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ το 2015. Η εδαφική ήττα του ISIS στη Συρία ανακοινώθηκε τον Μάρτιο του 2019.
Το CPFIK έχει ενοποιήσει πέντε μεγάλα κουρδικά κόμματα μετά από χρόνια εσωτερικού κατακερματισμού. Μια σταθερή και σαφώς καθορισμένη κουρδική στάση αποτελεί πλεονέκτημα σε μια κατάσταση όπου οι διάφορες οντότητες της ιρανικής αντιπολίτευσης είναι κατακερματισμένες. Η κουρδική ενότητα είναι ένα παράδειγμα πειθαρχημένου συντονισμού που θα μπορούσαν να μιμηθούν και άλλα στοιχεία της αντιπολίτευσης.
Ως τίμημα για τη συνεργασία τους, οι Κούρδοι απαιτούν υποστήριξη για την κουρδική αυτονομία εντός ενός αναδιαρθρωμένου Ιράν. Η συνεργασία θα είναι εύθραυστη εάν οι αντιπολιτευόμενοι θεωρούν τα κουρδικά αιτήματα ως αυτονομιστική απειλή. Θα ήταν πολιτικό να τα αποδεχτούμε ως μέρος μιας μετακαθεστωτικής διευθέτησης.
Ένας σημαντικός παράγοντας στην σκηνή είναι ο Ρεζά Παχλεβί, γιος του εκλιπόντος σάχη, ο οποίος ζει στην εξορία από τότε που εγκατέλειψε το Ιράν το 1979 μετά την Ισλαμική Επανάσταση.
Το 2013, ο Παχλεβί ξεκίνησε ένα κίνημα-ομπρέλα – το Εθνικό Συμβούλιο του Ιράν – και έκτοτε έχει εργαστεί σκληρά προσπαθώντας να ενώσει τους μοναρχικούς, τους κοσμικούς δημοκράτες και τους αποστάτες γύρω από μια μετάβαση μετά την Ισλαμική Δημοκρατία.
Παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως μια προσωπικότητα που αναγνωρίζεται και σέβεται η συντριπτική πλειοψηφία του ιρανικού λαού, ο Παχλεβί προσφέρεται να οδηγήσει το έθνος σε ένα νέο, μετα-επαναστατικό μέλλον.
Δεν επιδιώκει συγκεκριμένα την αποκατάσταση της μοναρχίας πάνω από οποιαδήποτε άλλη μορφή συνταγματικής δημοκρατίας. Αντίθετα, υποστηρίζει ένα δημοψήφισμα του ιρανικού λαού μέσω του οποίου θα επιλέξει το σύνταγμα που προτιμά.
Ως μέσο αλλαγής καθεστώτος, ωστόσο, το δίκτυο του Παχλεβί δεν αποτελεί από μόνο του έναν ρεαλιστικό μηχανισμό για την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Το ισχυρότερο πλεονέκτημά του είναι συμβολικό: αποτελεί, στο πρόσωπό του, έναν σύνδεσμο με το παρελθόν του Ιράν. Η νοσταλγία για την προεπαναστατική εποχή αποτελεί χαρακτηριστικό των τεράστιων λαϊκών διαδηλώσεων τα τελευταία χρόνια. Ο Παχλεβί θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως σημείο συσπείρωσης και ως ενωτική δύναμη που κρατά ενωμένες τις διαφορετικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης.
Υπάρχει ένα εμπόδιο. Προς το παρόν, ο δημοσιευμένος οδικός χάρτης και τα δημόσια μηνύματα του Παχλεβί δεν συμφωνούν με τις κουρδικές φιλοδοξίες.
Ο εξόριστος πρίγκιπας διάδοχος υπόσχεται ίσα ατομικά δικαιώματα και μη διακρίσεις για τους Κούρδους και άλλες μειονότητες, αλλά δεν υποστηρίζει ένα ομοσπονδιακό «Ιρανικό Κουρδιστάν» κατά το ιρακινό μοντέλο. Στην πραγματικότητα, τονίζει την εδαφική ακεραιότητα έναντι οποιασδήποτε εθνικά καθορισμένης περιοχής με αυτοδιοίκηση.
Επιπλέον, έχει προτρέψει τους Κούρδους και άλλες μειονότητες να μην χρησιμοποιήσουν την τρέχουσα σύγκρουση «για να πιέσουν για τον διαχωρισμό». Ωστόσο, οι δηλώσεις κουρδικής συμμαχίας το 2026 επιβεβαιώνουν ρητά τα δικαιώματα των Κούρδων και την αυτονομία ομοσπονδιακού τύπου «εντός ενός ενοποιημένου Ιράν».
Η αποτυχία επίτευξης κάποιας μορφής συμβιβασμού θα μπορούσε να αποκλείσει τη συνεργασία μεταξύ της οργάνωσης Παχλεβί και του CPFIK – μιας τρομερής κουρδικής μαχητικής δύναμης.
Πόσο μπορεί να έχει σημασία αυτό; Ο Παχλεβί δεν έχει λάβει ποτέ θετική υποστήριξη από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Το πιο μακριά που θα έκανε ο Τραμπ είναι να πει ότι θα ήταν εντάξει με τον Παχλεβί αν οι ίδιοι οι Ιρανοί τον αποδέχονταν.
Αλλά στις 3 Μαρτίου, ο Τραμπ αναφέρθηκε ότι είπε: «Μου φαίνεται ότι κάποιος από μέσα ίσως θα ήταν πιο κατάλληλος». Στις 22 Μαρτίου, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είχαν συνομιλίες με ένα «κορυφαίο πρόσωπο» στο Ιράν και είχαν εντοπίσει «σημαντικά σημεία συμφωνίας».
Στις 23 Μαρτίου, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η Ουάσινγκτον βρισκόταν σε επαφή με τους «σωστούς ανθρώπους» στο Ιράν και ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν βρίσκονταν «σε διαπραγματεύσεις αυτή τη στιγμή».
Η Τεχεράνη αρνείται επανειλημμένα ότι οι συνομιλίες βρίσκονταν σε εξέλιξη.
Οι φυσικοί σύμμαχοι της Αμερικής στην ιρανική σκηνή είναι σαφώς οι Κούρδοι, ιδιαίτερα η τρομερή κούρδικη μαχητική δύναμη Πεσμεργκά.
Είχε θεωρηθεί ότι ο Τραμπ είχε λίγο-πολύ αποκλείσει την παρουσία αμερικανικών δυνάμεων σε ιρανικό έδαφος, αλλά τα γεγονότα φαίνεται να υποδεικνύουν μια συσσώρευση αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή.
Εν τω μεταξύ, έχουν εμφανιστεί στα μέσα ενημέρωσης αναφορές για περιορισμένες λιποταξίες και αρνήσεις υπακοής σε εντολές τόσο από την ιρανική αστυνομία όσο και από τον τακτικό στρατό.
Αυτές οι αναφορές, εάν είναι ακριβείς, θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι μεγάλης κλίμακας αντικυβερνητικές διαδηλώσεις ή κάποια μορφή άμεσης επίθεσης θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα εξουδετερωμένο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Επομένως, οι λιποταξίες προς τον λαϊκό σκοπό και από τις δύο δυνάμεις δεν αποκλείονται.
Μια στρατιωτική ήττα του ιρανικού καθεστώτος, υποστηριζόμενη από τη λαϊκή υποστήριξη, ίσως δεν είναι εντελώς απίθανη.